هەرێم نیوز
پێشەکی و کاتی یەکلاکەرەوە
لە مانگی تشرینی یەکەمی ئەمساڵدا، هاوپەیمانیی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ) دەست بە زنجیرەیەک گفتوگۆی چارەنووسساز دەکات بەمەبەستی دیاریکردنی قەبارەی ئەو هێز و کەرەستە سەربازییانەی کە وڵاتانی ئەندام بۆ بەرگریکردن لە خۆیان لە ئەگەری هەر هێرشێکی ڕووسیادا پێویستیان پێیەتی، هاوکات لەگەڵ چۆنیەتیی دابینکردنی بودجەی پێویست بۆ ئەم مەبەستە. ئەم محتومانە ئامانجە بەرگرییەکانی هاوپەیمانییەکە تا ساڵی ٢٠٢٩ دادەڕێژێت، کە ئەو ساڵەیە بەرپرسانی ئەوروپی هۆشدارییان داوە لەوەی ڕووسیا تێیدا ئامادە دەبێت بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتێکی ئەندامی ناتۆ.
کەمبوونەوەی ڕۆڵی ئەمریکا و فشاری سەر ئەوروپا
ئەم ئامادەکارییانە هاوکاتە لەگەڵ تاوتوێکردنی پلانێک لەلایەن ئیدارەی دۆناڵد ترەمپەوە بۆ کەمکردنەوەیەکی بەرچاوی هێزەکانی ئەمریکا لە ئەوروپا. ئەم هەنگاوە ئەگەری هەیە کەلێنێکی گەورە لە تواناکانی ناتۆدا دروست بکات، بەتایبەتی لە بوارەکانی سووتەمەنیپێدانی ئاسمانی، موشەکی مەودا درێژ، و هەواڵگری. ئەم دۆخە وڵاتانی ئەوروپا دەخاتە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی قورس بۆ زیادکردنی خەرجییە سەربازییەکانیان و کەمکردنەوەی پشتبەستنیان بە واشنتن.
پێنج ئاستەنگە سەرەکییەکەی بەردەم ناتۆ
بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی "پۆلیتیکۆ" کە پشتی بە بۆچوونی ١٥ بەرپرس و دیپلۆماتکاری ناتۆ بەستووە، پڕۆسەی پلاندانانی بەرگریی ناتۆ ڕووبەڕووی پێنج کێشەی سەرەکی دەبێتەوە:
١. خواستی سەربازی و دابەشکردنی ئەرکەکان: ناتۆ دەبێت قەبارەی هێزەکانی و ئاستی پشتبەستن بە توانای وڵاتانی ئەوروپی لە چوارچێوەی ستراتیژی (ناتۆ ٣.٠) یەکلایی بکاتەوە، بەتایبەتی لە ئەگەری کەمبوونەوەی چەک و پاڵپشتییەکانی ئەمریکا.
٢. ناکۆکییە هەرێمییەکان: لە کاتێکدا تەرکیزی سەرەکیی ناتۆ لە دوای ساڵی ٢٠٢٢ـەوە لەسەر بەرەی ڕۆژهەڵات و مەترسییەکانی ڕووسیایە، هەندێک لە وڵاتانی ئەندام داوا دەکەن گرنگیی زیاتر بە بەرەکانی باشوور و باشووری ڕۆژهەڵات بدرێت، بەهۆی مەترسییەکانی وەک چەکدارە بەکرێگیراوەکانی ڕووسیا لە لیبیا و قەیرانی کۆچبەران.
٣. ململانێی درۆن و تانک: شەڕی ئۆکرانیا مشتومڕێکی گەورەی لەسەر هاوسەنگیی نێوان وەبەرهێنان لە تەکنەلۆژیای بێفڕۆکەوان (درۆن) و چەکە نەریتییەکانی وەک تانک دروستکردووە، کە تێیدا وڵاتانی وەک فەرەنسا و بەریتانیا و ئەڵمانیا خەرجییەکی زەبەلاحیان بۆ سیستەمی بێفڕۆکەوان تەرخان کردووە.
٤. ڕۆڵی ڕۆبۆت و کێشەی هێزی مرۆیی: بەهۆی کێشەی کەمیی هێزی مرۆیی و چوونەتەمەنی کۆمەڵگەکانی ئەوروپا، ناتۆ ناچارە زیاتر پشت بە ڕۆبۆت و درۆن ببەستێت. بەڵام ڕکابەریکردنی توانای بەرهەمهێنانی ڕووسیا (کە ساڵانە ٩ ملیۆن درۆن بەرهەم دەهێنێت) ئاستەنگێکی گەورەیە.
٥. وانەکانی جەنگی ئۆکرانیا: هەرچەندە ئەزموونی جەنگی ئۆکرانیا و سیستەمە پێشکەوتووەکانی بەڕێوەبردنی جەنگ سوودیان بۆ ناتۆ هەیە، بەڵام جیاوازیی عەقیدەی سەربازیی ناتۆ (کە پشتی بە جووڵەی خێرا و باڵادەستیی ئاسمانی بەستووە) لەگەڵ جەنگی درێژخایەنی مانەوە لە ئۆکرانیا، وایکردووە وەرگرتنی وانەکان پێویستی بە وریایی هەبێت.
دووەم: دیپلۆماسییەتی ڕووسیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ لاڤرۆڤ لە تارانە
لە پێشهاتێکی دیپلۆماسیدا، سێرگی لاڤرۆڤ، وەزیری دەرەوەی ڕووسیا، بۆ یەکەمجار لە دوای هەڵگیرسانی جەنگ لە شوباتی ڕابردووەوە، گەیشتە تاران. بڕیارە ناوبراو لەگەڵ مەسعود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران و عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە کۆببێتەوە.
ئەم سەردانە دوای ئەوە دێت کە ڤلادیمێر پوتین لە سەرەتای ئەم مانگەدا ئامادەیی مۆسکۆی بۆ نێوەندگیری دەربڕی، بەمەبەستی ڕێگریکردن لە فراوانبوونی جەنگ لە ناوچەکەدا. سەردانەکەی لاڤرۆڤ هاوکاتە لەگەڵ بەهێزبوونی پەیوەندییە ستراتیژی و سەربازییەکانی نێوان مۆسکۆ و تاران، کە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ـدا ڕێککەوتنێکی ستراتیژیی ٢٠ ساڵەیان واژۆ کرد. پێش گەیشتنی بە تاران، لاڤرۆڤ لە مەنامەی پایتەختی بەحرەین بەشداریی لە کۆبوونەوەی ستراتیژیی نێوان ڕووسیا و ئەنجومەنی هاریکاریی کەنداو کرد، کە تێیدا مۆسکۆ تێڕوانینی نوێی خۆی بۆ ئاسایشی کەنداو خستەڕوو.
سێیەم: قەیرانی ناوخۆیی لە فەرەنسا؛ پشێوی، تاڵانکاری و داواکاریی قەدەغەی هاتووچۆ
لەسەر ئاستی ناوخۆی ئەوروپاش، فەرەنسا ڕووبەڕووی دۆخێکی ئەمنیی نالەبار بووەتەوە. سێباستیان لۆکۆرنۆ، سەرۆکوەزیرانی فەرەنسا، داوای لە پارێزگارەکان کردووە قەدەغەی هاتووچۆی "کاتی و دیاریکراو" بسەپێنن، ئەمەش وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بەو شەپۆلە توندوتیژی و تاڵانکارییەی لە کۆتایی هەفتەدا چەندین شاری گەورەی وڵاتەکەی گرتەوە.
بەهۆی ناڕەزایەتییەکان دژی بەرزیی تێچووی ژیان و خراپیی ڕەوشی قوتابخانەکان، خۆپیشاندانەکان گرژیی توندیان لێکەوتەوە و بەهۆیەوە زیاتر لە ٢٤٠٠ کەس دەستگیر کران. لە لیمۆژ، ئاگر لە باڵەخانەی مێژوویی شارەوانی بەردرا و لە شارەکانی دیکەی وەک پاریس، لیۆن و مارسیلیا سەدان فرۆشگا تاڵان کران.
لەم چوارچێوەیەدا، لۆران نونێز، وەزیری ناوخۆی فەرەنسا، بەهۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی دۆخەکەوە دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەش کرد، بەڵام لەلایەن ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆککۆماری فەرەنساوە ڕەتکرایەوە، و داوای لێکرا ستراتیژییەتی هێزەکانی پۆلیس بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ "گرووپە ڕادیکاڵەکانی چەپ" و ئاژاوەگێڕان بگۆڕێت. سەرباری ئەم دۆخە، حکومەت جەختی کردەوە کە یارییە چاوەڕوانکراوەکەی نێوان پاریس سان جێرمان و بەرشەلۆنە لە کاتی خۆیدا ئەنجام دەدرێت.