لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هاوسەنگیی هێزی تەکنەلۆژیا لە جیهاندا گۆڕانکاریی ڕیشەیی بەسەردا هاتووە. هەرچەندە بۆ ماوەیەکی زۆر ئەمریکا وەک پێشەنگی بێ رکابەر دەبینرا، بەڵام ئێستا چین بە شێوەیەکی ستراتیژی و خێرا لە زۆر ڕەهەندەوە پێشەنگیی گرتووەتە دەست. سەرکەوتنی چین لەم پێشبڕکێیەدا تەنها ڕێکەوت نییە، بەڵکو ئەنجامی چەند هۆکارێکی سەرەکییە.

سەرەتا، چین لە ڕووی داهێنانی یاسایی و پاتێنتەوە جیهانی سەرسام کردووە؛ لە ئێستادا نزیکەی %٦٠ی هەموو پاتێنتەکانی ژیریی دەستکرد لە جیهاندا سەر بە کۆمپانیا و ناوەندە توێژینەوەکانی چینن. ئەمە نیشان دەدات کە چین لە قۆناغی کۆپیکردنەوە بەرەو قۆناغی داهێنانی بنەڕەتی هەنگاوی ناوە.

هۆکاری دووەم و گرنگترین خاڵی بەهێزی چین، داتای زەبەلاحە. بە هەبوونی زیاتر لە ٦٠٠ ملیۆن بەکارهێنەری چالاک لە بواری ژیریی دەستکردی بەرهەمهێن لە ساڵی ٢٠٢٦دا، چین خاوەنی گەورەترین تاقیگەی داتایە لە جیهاندا. لە سیستەمی AIدا، "داتا" وەک سووتەمەنی وایە؛ هەرچی داتا زیاتر و هەمەجۆرتر بێت، مۆدێلەکان زیرەکتر و وردتر دەبن.

لە لایەکی ترەوە، چین توانیویەتی گەمارۆ تەکنەلۆژییەکان تێپەڕێنێت. سەرەڕای سنووردارکردنی گەیشتنی چیپە پێشکەوتووەکان بۆ چین، کۆمپانیاکانی وەک (DeepSeek) و (Huawei) جەختیان لەسەر "کارایی سۆفتوێر" کردووەتەوە. بەمەش توانیویانە مۆدێلگەلێک دروست بکەن کە لە ڕووی تواناوە تەنها بە ڕێژەی %٢.٧ لە دوای مۆدێلە هەرە پێشکەوتووەکانی ئەمریکاوە بن، کە ئەمە جیاوازییەکی زۆر کەمە.

خاڵی جیاکەرەوەی چین لە وڵاتانی تر، یەکخستنی AIیە لەگەڵ پیشەسازیی ڕاستەقینەدا. چین تەنها کار لەسەر دروستکردنی "چاتبۆت" ناکات، بەڵکو ژیریی دەستکردی خستووەتە ناو کارگەکان و سیستەمی بەرهەمهێنانەوە. بە جۆرێک کە لە ساڵی ڕابردوودا، چین ٩ هێندەی ئەمریکا ڕۆبۆتی پیشەسازیی نوێی دامەزراندووە. ئەمە وای کردووە "ژیریی دەستکردی فیزیکی" (Physical AI) ببێتە بزوێنەری ئابووریی ئەو وڵاتە.
، دەتوانین بڵێین چین بەهۆی پشتگیریی بێسنووری حکومەت، ژێرخانی وزەی بەهێز بۆ داتا سەنتەرەکان، و تەرکیزکردنە سەر بەکارهێنانی کرداریی AI لە ژیانی ڕۆژانەدا، توانیویەتی پێگەی خۆی وەک زلهێزێکی تەکنەلۆژی بچەسپێنێت و ببێتە ڕکابەرێکی سەرسەختی ڕۆژئاوا لە داڕشتنی داهاتووی جیهاندا.

نموونەی کۆمپانیا پێشەنگەکان لە شۆڕشی AIی چیندا

بۆ تێگەیشتن لەوەی چین چۆن ئەم سەرکەوتنانە بەدەست دەهێنێت، دەتوانین سەیری دوو جەمسەری سەرەکی بکەین کە وەک بڕبڕەی پشتی ئەم پێشکەوتنە کار دەکەن:

١. هواوی (Huawei): پاشای ژێرخان و هاردوێر
هواوی گەورەترین نموونەی خۆڕاگرییە لە بەرامبەر گەمارۆکانی ڕۆژئاوا. ئەم کۆمپانیایە تەنها کار لەسەر سۆفتوێر ناکات، بەڵکو "کارگەی مێشکەکان" دروست دەکات. لە ڕێگەی پەرەپێدانی چیپەکانی زنجیرەی Ascend، هواوی توانیویەتی جێگرەوەیەکی بەهێز بۆ چیپەکانی NVIDIA دابین بکات. هەروەها بە بەکارهێنانی سیستەمی HarmonyOS، ژیریی دەستکردی بردووەتە ناو قووڵایی ئامێرەکانەوە، بە جۆرێک کە ئامێرەکان بەبێ پێویستی بە ئینتەرنێت، دەتوانن ئەرکە ئاڵۆزەکانی ژیریی دەستکرد ئەنجام بدەن.

٢. عەلی بابا (Alibaba): مێشکی هەوری و گشتگیرکردنی AI
ئەگەر هواوی ئامێرەکان دروست بکات، ئەوا عەلی بابا "ژیرییەکە" دەگەیەنێتە هەموو ماڵ و کۆمپانیایەک. مۆدێلە بەناوبانگەکەیان بە ناوی Qwen (Tongyi Qianwen) ئێستا یەکێکە لە بەهێزترین مۆدێلە "سەرچاوە کراوەکان" لە جیهاندا. عەلی بابا لە ڕێگەی ژێرخانی Cloud Computing (کۆمپیوتەری هەوری)، وای کردووە کە تەنانەت کۆمپانیا زۆر بچووکەکانیش بتوانن بە تێچوویەکی کەم، سوود لە هێزی ژیریی دەستکرد وەربگرن بۆ گەشەپێدانی کارەکانیان.

ئەنجام:
ئەم دوو نموونەیە دەری دەخەن کە ستراتیژی چین تەنها دروستکردنی یەک بەرهەم نییە، بەڵکو دروستکردنی ژینگەیەکی تەواوکارە؛ لەو شوێنەی هواوی "جەستە و هاردوێر" دابین دەکات، عەلی بابا "مێشک و سۆفتوێر" پێشکەش دەکات، ئەمەش وای کردووە چین ببێتە هێزێکی بێ وێنە لە گۆڕەپانی تەکنەلۆژیای جیهانیدا.

کام کۆمپانیای چینی مەترسیی ڕاستەقینە بۆ سەر مایکرۆسۆفت و گوگڵ دروست دەکات؟

کاتێک باس لە ململانێی زەبەلاحەکانی وەک گوگڵ و مایکرۆسۆفت دەکەین لە بەرامبەر چیندا، دەبێت جیاوازی لە نێوان دوو جۆرە مەترسیدا بکەین: مەترسی لەسەر "بازاڕ" و مەترسی لەسەر "مانەوە".

١. هواوی (Huawei): مەترسی لەسەر بناغە و ژێرخان
هواوی مەترسیدارترین ڕکابەرە، چونکە ئەو خەریکی دروستکردنی جیهانێکی تەکنەلۆژیی سەربەخۆیە. کاتێک مایکرۆسۆفت و گوگڵ خەریکی پەرەپێدانی سۆفتوێرن، هواوی خەریکی دروستکردنی ئەو "چیپ و ئامێرانەیە" کە سۆفتوێرەکەیان لەسەر کار دەکات. ئەگەر هواوی بتوانێت چیپەکانی Ascend بکاتە جێگرەوەی NVIDIA، ئەوا گەورەترین چەکی ئەمریکا کە "هاردوێر"ە لەکار دەخات. هواوی هەڕەشە لە "زەوییەکە" دەکات؛ ئەگەر ژێرخانی ئینتەرنێت و ئامێرەکان بببنە چینی، ئەوا گوگڵ و مایکرۆسۆفت ناچار دەبن لەسەر ئەو یاسایانە یاری بکەن کە هواوی دایدەنێت.

٢. عەلی بابا (Alibaba): مەترسی لەسەر بازاڕ و کڕیار
عەلی بابا مەترسییەکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر خزمەتگوزارییە هەورییەکانی (Cloud) وەک Azure و Google Cloud. عەلی بابا بە پێشکەشکردنی مۆدێلە "سەرچاوە کراوەکان" (Open Source) وەک مۆدێلی Qwen، وای کردووە کە کۆمپانیاکان چیتر پێویستیان بە کڕینی خزمەتگوزارییە گرانبەهاکانی مایکرۆسۆفت نەبێت. عەلی بابا "کڕیارەکان" دەبات، بەڵام هێشتا لە ناو ئەو سیستەمە جیهانییەدا کار دەکات کە ڕۆژئاوا دەیناسێت.

ئەنجام: کامەیان سەرکەوتووتر دەبن؟

بە بڕوای زۆرێک لە شارەزایان، هواوی مەترسییەکی قووڵترە. چونکە عەلی بابا تەنها ڕکابەری نرخ و خزمەتگوزاری دەکات، بەڵام هواوی خەریکی دروستکردنی "ئینتەرنێت و تەکنەلۆژیایەکی بەدیل"ە. ئەگەر هواوی سەرکەوتوو بێت، جیهان دەبێتە دوو کەرتی تەکنەلۆژیی جیاواز؛ یەکێکیان لە ژێر سایەی "سیلیکۆن ڤالی" و ئەوی تریان لە ژێر کۆنترۆڵی تەکنەلۆژیای چینیدا، ئەمەش گەورەترین مەترسییە بۆ سەر هەیمەنەی گوگڵ و مایکرۆسۆفت لە داهاتوودا.