ئامادەکردنی ڕاپۆرت: هێرێم نیوز

چەندین جار ڕوویداوە هۆشیارانە یان بێئاگا مۆبایلەکەت دەرهێناوە تەنها بۆ سەیرکردنی یەک پەیام، پۆست یان ڤیدیۆیەکی خێرا، بەڵام کاتێک سەرت هەڵبڕیوە بڕوات نەکردووە کە نیوە کاتژمێر یان کاتژمێرێکی تەواو تێپەڕیوە؟ ئەگەر ئەمە بەسەر تۆدا هاتوو دەبێت بزانیت کە تۆ بەتەنها نیت!
تەنانەت ئازا ڕاسکین (Aza Raskin)، ئەو داهێنەرەی کە تایبەتمەندی **"گەڕانی بێکۆتایی" (Infinite Scroll)**ی لە ئەپڵیکەیشنەکاندا داهێنا، ئەمڕۆ پەشیمانی خۆی دەربڕیوە. بیرۆکە سەرەتاییەکەی ڕاسکین تەنها کەمکردنەوەی کلیکەکانی بەکارهێنەر بوو؛ بەجۆرێک لەگەڵ هێنانە خوارەوەی پەڕەکە، ناوەڕۆکی نوێ بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی دەردەکەوت. بەڵام پەرەپێدەران بە زیادکردنی الخوارزمیات و لێدانی ئۆتۆماتیکی (Auto-play)، شاشەکەیان گۆڕی بۆ ئامێرێکی قماری بێکۆتایی. بەکارهێنەر نازانێت پۆستی داهاتوو چییە، ئەمەش حەزی زانخوازی و بەدواداگەڕانی بەردەوام دەورووژێنێت و بەپێی ڕای پسپۆڕانی دەمارناسی، کاریگەریی ڕاستەوخۆی هەیە لەسەر سیستەمی دیاری و هاندانی مێشک لەڕێگەی ڕژانی هۆرمۆنی دۆپامین (Dopamine)، تەواو هاوشێوەی ئەو هەستەی یاریزانێکی قمار لە کاتی چاوەڕوانی بردندا هەیەتی.
ئەم تەکنەلۆژیایە زەنگێکی مەترسیداری لەسەر تەندروستی و ئاستی سەرنجدانی کۆمەڵگە لێداوە. بەپێی ڕاپۆرتێکی حکومی بەریتانی، بەشێکی زۆری منداڵانی تەمەن ۱۲ بۆ ۱۳ ساڵ بەهۆی بەکارهێنانی مۆبایل تا کاژێر ۳ی بەیانی بێدار دەمێننەوە، کە ئەمەش کاریگەریی خراپی لەسەر تەندروستیی دەرونی و ئاستی تەرکیزیان هەیە. هاوکات ئامارەکان ئاماژە بە داڕمانی ماوەی سەرنجدان دەکەن؛ تێکڕای ماوەی تەرکیزکردنی مرۆڤ لەبەردەم شاشەکاندا لە ۲ خولەک و نیوەوە لە سەرەتای ساڵانی دووهەزارەکاندا، بەڕێژەیەکی چاوەڕواننەکراو کەمی کردووە بۆ تەنها ٤۷ چرکە لە ئێستادا. جگە لەوەش، پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ هەیە لە نێوان زۆربەکارهێنانی شاشەکان و دواکەوتنی گەشەی ئەو بەشانەی مێشکی منداڵ کە بەرپرسن لە ڕێکخستنی هەستەکان (Emotion Regulation) و ڕەفتاری کۆمەڵایەتی، هاوشانی بەرزبوونەوەی ڕێژەی قەلەقی، خەمۆکی و تێکچوونی سیستەمی خواردن.
بەڵام ئایا ئومێدێک بۆ ڕزگاربوون لەم تەڵەیە هەیە؟ شارەزایان ئاماژە بەوە دەکەن کە مێشکی مرۆڤ خاوەنی تایبەتمەندی **"نەرمی دەماری" (Neuroplasticity)**یە، واتە توانای دووبارە ڕاهاتنەوە و چاکبوونەوەی هەیە. ڕاهێنانی مێشک لەڕێگەی هەنگاوی کرداری وەک: کەمکردنەوەی کاتەکانی بەر شاشە، ڕێکخستنەوەی کاتی خەو، و ئەنجامدانی وەرزش و چالاکی جەستەیی، دەتوانن هاوکاربن لە گەڕاندنەوەی توانای سەرنجدان و باشترکردنی تەندروستی دەروونی.
ئێستا لەبەردەم پرسیارێکی جدی و گەورەداین: ئایا کاتی ئەوە ناهاتووە دووبارە پێداچوونەوە بە پەیوەندی و جۆری مامەڵەمان لەگەڵ شاشەی مۆبایلەکانماندا بکەین