هەرێم نیوز

دۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئێستادا لە قۆناغێکی زۆر هەستیار و ئاڵۆزدایە، بەتایبەتی پەیوەندییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا کە لە لێواری پێکدادانی ڕاستەوخۆ یان لانى کەم شەڕێکی ساردی نوێدان، پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران للە قۆناغی "کێبڕکێی ئیرادەکان" دایە و هەر لایەک دەیەوێت خۆی بسەپێنێت و باڵای خۆی لە پەتى کۆتایی یارییەکە بدات.

پرسی ئەتۆمی و سزاکان:

لە کاتێکدا جیهان سەرقاڵی شەڕ و پێکدادانەکانى ئۆکراین و روسیا، ئیسرائیل و حەماس، ئیسرائیل و حوسییەکان، کەمێکیش چاو لەسەر گۆڕانکارییەکانى سوریایە، ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئێران لە پیتاندنی یۆرانیۆم بەردەوامە. ئەمریکا سزای نوێی بەسەر کەرتە جیاوازەکانی ئێراندا سەپاندووە، و هیوای گەڕانەوە بۆ ڕێککەوتنی ئەتۆمی خەریکە بەتەواوی کاڵ دەبێتەوە. و دانوستانەکانیشیان ئەنجامی دڵخۆشکەر نادەن بەدەستەوە.
جموجووڵ و کارەکانی ئەمریکا:

ئەمریکا لە ئێستادا ستراتیژێکی سێ قۆڵی پەیڕەو دەکات:

وەڵامدانەوەی سەربازیی سنووردار: ئەمریکا هەوڵ دەدات هێرشەکانی گرووپە بریکارەکانی ئێران (وەک حوسییەکان و گرووپە چەکدارەکانی عێراق) پەکبخات، بەبێ ئەوەی بچێتە ناو شەڕێکی ڕاستەوخۆ لەگەڵ خودی ئێران. بۆ ئەمەش فڕۆکەی جەنگی و سیستەمی بەرگریی زیاتری هێناوەتە ناوچەکە.
بڕینی سەرچاوە داراییەکان: وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بەردەوامە لە سەپاندنی سزا بەسەر ئەو تۆڕە نێودەوڵەتییانەی کە هاوکاری دارایی سوپای پاسداران یان بەرنامە مووشەکییەکەی ئێران دەکەن.

دیپلۆماسیی گوشار: واشنتۆن کار لەسەر ئەوە دەکات هاوپەیمانە ئەورووپییەکانی ڕازی بکات کە گوشاری زیاتر بخەنە سەر تاران، بەتایبەت لە دۆسیەی ئەتۆمیدا.
جووڵەکانی ئێران لەبەرامبەر ستراتیژییەکانى ئەمریکادا:

ئێران لە بەرامبەردا سیاسەتی ئەمریکادا "بەرگریی چالاک" پەیڕەو دەکات ئەوەش بەم شێوەیە:
بەهێزکردنی میحوەری بەرگریی: تاران بەردەوام سەرقاڵی ئەوەیە رێگەیەک بدۆزێتەوە پشتیوانییە لۆجیستی و تەکنیکییەکانی بۆ گرووپەکانی لە لوبنان، یەمەن و عێراق زیاد بکات تا وەک هێزێکی فشار دژی ئەمریکا بەکاریان بهێنێت.

ئێران وەک کارتێکی فشار، ئاستی پیتاندنی یۆرانیۆمی لە هەندێک وێستگەدا بەرز کردووەتەوە، ئەمەش وەک پەیامێک بۆ ئەمریکا کە "کات لە بەرژەوەندی ئێوەدا نییە" نیشاندانی هێز و توانای داخستنی ڕێڕەوە ئاوییە گرنگەکان (وەک گەرووی هورمز).

بەڵام هەمیشە پرسیارە گرنگەکە ئەوەیە ئایا دۆخەکە بەرەو تەقینەوەى یەکجارەکی دەچێت؟

زۆربەی چاودێران پێیان وایە کە نە تاران و نە واشنتۆن شەڕی گشتگیریان ناوێت، چونکە تێچووەکەی بۆ هەردوو لا وێرانکەر دەبێت. بەڵام مەترسییەکە لەوەدایە کە "هەڵەیەکی حیسابکراو" لە مەیدانەکەدا (وەک کوژرانی ژمارەیەکی زۆر لە سەربازانی ئەمریکا یان هێرشێکی گەورە بۆ ناوخۆی ئێران) هەموو هاوسەنگییەکان تێک بدات و جەنگ ببێتە ئەمری واقیع و کەسیان نەتوانن ئەو جەنگە نەکەن.

لەئەگەرى جەنگدا کوێ دەبێتە گۆڕەپانى سەرەکیی :

هەڵوێستی وڵاتانی ناوچەکە، بەتایبەتی عێراق و وڵاتانی کەنداو، زۆر هەستیارە، چونکە ئەگەر شەڕێکی ڕاستەوخۆ ڕووبدات، ئەوان دەبنە "گۆڕەپانی سەرەکی" یان زیانلێکەوتووی یەکەم.

عێراق: لە نێوان "بەرداشی" تاران و واشنتن دا:

عێراق لەبەردەم قورسترین پێگە و سەختترین بڕیاردایە، چونکە هەم هاوپەیمانی ئەمریکایە و هەم پەیوەندییەکی قووڵی ستراتیژی و ئایینی لەگەڵ ئێران هەیە بۆیە دەیەوێت لەم رێگایانەوە هەڵوێستەکانى بخاتەڕوو پەیڕەوییان لێبکات.

هەوڵی بێلایەنی:  بەغداد بەردەوام هەوڵ دەدات نێوەندگیریی بکات بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە، چونکە دەزانێت هەر پێکدادانێک سەقامگیری وڵاتەکەی تێکدەدات.
پرسی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا: فشارێکی زۆر لەسەر حکومەتی عێراق هەیە لەلایەن گرووپە نزیکەکانی ئێران بۆ ئەوەی کۆتایی بە بوونی هێزەکانی هاوپەیمانان بهێنێت.
هەرێمی کوردستان: مەترسییەکان بۆ سەر هەرێمى کوردستان زۆر زیاترە لەبەر ئەوەى ؛ هەم ڕووبەڕووی هێرشی مووشەکی دەبێتەوە و هەم نایەوێت ببێتە لایەنێک لەم ململانێیەدا، بەڵام پاراستنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکای بۆ گرنگە،  گرژییەکان وای کردووە کە پرسی دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێم ئاڵۆزتر بێت، چونکە بەشێکی پەیوەندی بە ڕێککەوتنە سیاسییەکانی نێوان بەغدا و تاران و واشنتۆنەوە هەیە.

وڵاتانی کەنداو (بەتایبەت سعودیە و ئیمارات):

ئەم وڵاتانە لە ساڵانی ڕابردوودا ستراتیژی خۆیان گۆڕیوە و ئێستا بەم شێوەیە مامەڵە دەکەن:
دیپلۆماسی و هێورکردنەوە: سعودیە و ئیمارات چیتر نایانەوێت ببنە بەشێک لە شەڕ دژی ئێران. ڕێککەوتنی نێوان سعودیە و ئێران (بە چاودێری چین) نیشانەی ئەوەیە کە ڕیاز دەیەوێت سەرنجی لەسەر گەشەپێدانی ئابووری بێت نەک جەنگ.

پاراستنی ئاسایشی وزە: بۆ وڵاتانی کەنداو، گرنگترین شت ئەوەیە کە ڕێڕەوە ئاوییەکان (گەرووی هورمز) و کێڵگە نەوتییەکان سەلامەت بن. ئەوان فشار دەخەنە سەر ئەمریکا بۆ ئەوەی دۆخەکە هێور بکاتەوە تا ئابووری جیهان تووشی شۆک نەبێت.

بەکارهێنانی بنکە سەربازییەکان: زۆربەی وڵاتانی کەنداو (وەک قەتەر و کوێت) ڕێگری دەکەن لەوەی خاکی ئەوان بەکاربهێنرێت بۆ هێرشکردنە سەر ئێران، چونکە دەترسن لە وەڵامدانەوەی مووشەکی تاران.

باری ناوخۆیی ئێران (نارەزایەتی و گوشار)
ماندووێتی ئابووری: سزاکانی ئەمریکا کاریگەرییەکی وێرانکەریان هەبووە. هەڵاوسان (گرانبوونی شتومەک) لە ئێران گەیشتووەتە ئاستێک کە چینی ناوەڕاست خەریکە لەناو دەچێت.

دووڕیانەکە: بەشێکی خەڵکی ئێران پێیان وایە کە حکومەتەکەیان پارەیەکی زۆر لە "میحوەری بەرگری" و گروپە چەکدارەکانی ناوچەکە خەرج دەکات لەبری ئەوەی بیدات بە خزمەتگوزارییە ناوخۆییەکان. ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی ناڕەزایەتییەکی قووڵ لەنێو گەلانى ئێراندا.
ترس لە شەڕ: سەرەڕای ناڕەزایەتییەکان، زۆربەی خەڵکی ئێران نایانەوێت وڵاتەکەیان تووشی شەڕێکی وەک ئەوەی سووریا یان لیبیا ببێت، بۆیە جۆرە ترس و دڵەڕاوکێیەک لە هەموو لایەک هەیە.
ڕۆڵی چین و ڕووسیا 

لەم کێبڕکێیەی نێوان ئێران و ئەمریکادا، هاوسەنگییەکان بە تەواوی دەگۆڕێت. ئەوان وەک دوو "یاریزانی سێبەر" کار دەکەن کە هەریەکەیان بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان هەیە لەوەی ئایا ناوچەکە بەرەو شەڕ دەچێت یان هێور دەبێتەوە.
چین: کڕیارە بێدەنگەکە و نێوەندگیرە نوێیەکە:

چین جیاواز لە ئەمریکا، نایەوێت هێزی سەربازی بەکاربهێنێت، بەڵکو لە ڕێگەی ئابوورییەوە کار دەکات، پێویستی بە نەوتی سعودیە و ئێران هەیە بۆ کارگەکانی. هەر شەڕێک لە کەنداو ڕووبدات، ئابووری چین تووشی شۆک دەکات. بۆیە چین بووە بە نێوەندگیر لە نێوان سعودیە و ئێران بۆ ئەوەی ڕێکبکەون، ئەمەش وای کردووە سزاکانی ئەمریکا لەسەر ئێران ١٠٠٪ کاریگەر نەبن، چونکە هەمیشە پارەی کاشی چینی دەگاتە تاران و  حەز دەکات ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەرقاڵ و ماندوو بێت، تاوەکو واشنتۆن کاتی کەمتری هەبێت سەرنج بخاتە سەر کێشەکانی تایوان و دەریای چینی باشوور.
ڕوسیا: هاوپەیمانە سەربازییەکەی کاتی تەنگانە:

پەیوەندی ڕووسیا و ئێران لە دوای شەڕی ئۆکرانیاوە چووەتە قۆناغێکی نوێی "هاوپەیمانی ستراتیژیی،  ئێران درۆنی (شاهد) دەداتە ڕووسیا بۆ شەڕی ئۆکرانیا، لە بەرامبەردا ڕووسیا بەڵێنی فڕۆکەی جەنگی پێشکەوتووی (Su-35) و سیستەمی بەرگری ئاسمانی بە ئێران داوە، ڕووسیا حەز دەکات ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تێوەبگلێت. هەرچەندە واشنتۆن زیاتر لێرە سەرقاڵ بێت، کەمتر دەتوانێت هاوکاری سەربازی بنێرێت بۆ ئۆکرانیا. ئەگەر گرژییەکان زیاد بکەن و نرخی نەوت بەرز بێتەوە، ئەمە لە قازانجی ڕوسیایە، چونکە داهاتی زیاتر بۆ شەڕەکەی پەیدا دەکات.