هەرێـم نیوز

لە کاتێکدا حکومەتی عێراق بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ دەستەبەرکردنی هێشتنەوەی چەک تەنها لە دەستی دەوڵەت و دامەزراوە فەرمییەکانیدا، زانیارییەکان دزەیان کردووە لەسەر ئەوەی فەرماندەی «فەیلەقی قودس»ی ئێرانی، ئیسماعیل قائانی، لە سەردانی کۆتاییدا بۆ بەغدا نەیتوانیوە بەرەوپێشچوون بەدەستبهێنێت لە کاریگەریدانان لەسەر پلانەکانی سەرۆک وەزیرانی عێراق، عەلی زەیدی، بۆ چەککردنی «میلیشیا چەکدارەکان» تا کۆتایی مانگی ئەیلولی داهاتوو.

لە بەرامبەردا، وادیارە بەرپرسە ئەمنییەکەی ئێران سەرکەوتوو بووە لە ڕێکخستنی ئاوازی هێزە سیاسییە شیعییەکان لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم دۆسیە هەستیارەدا، کە ئەوەش لە بەرزبوونەوەی دەنگی ڕەتکردنەوەی ڕادەستکردنی چەکدا ڕەنگی دایەوە.

چاودێرانی سیاسی لە بەغدا پەیوەندی دەبەستنەوە لە نێوان سووربوونی سەرۆکی حکومەت لەسەر تەواوکردنی ئەرکی کۆکردنەوەی چەک بە تەواوەتی لەگەڵ کشانەوەی دواین سەربازی ئەمریکی لە عێراق تا کۆتایی مانگی ئەیلولی داهاتوو (بەپێی ئەو بەڵێنەی بەخۆی داوە)، لەگەڵ پێویستی تاران بە مانۆڕدان لە چوارچێوەی ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان و پێویستیی بە بەستنەوەی هەندێک لە باڵەکانی ئەوەی بە «بەرەی مقاومە» دەناسرێت، لەوانەش میلیشیا عێراقییەکان، لەگەڵ بەڕێوەچوونی دانوستانە چەقبەستووەکانی نێوان هەردوو لایەن.

لە چوارچێوەی بەستنەوەی ڕاستییەکان بە یەکترەوە، وادیارە دواین سەردانی قائانی بۆ عێراق—کە وەک هەمیشە ڕانەگەیەندراو بوو—نەخشەی قۆناغی داهاتووی کێشاوە لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسیەی ئەو میلیشیایانەی ڕەتیدەکەنەوە چەکەکانیان ڕادەست بکەن بەپانووکردنەوەی «عەقیدەییبوونی چەک».

هێز و لایەنە سیاسی و عەقیدەیییەکانی بەستراوە بە ئێران داوادەکەن مەرجەکانی ئەمریکا لەسەر ئێران و سەر حکومەتی عێراق سەبارەت بە چەککردنی میلیشیاکان ڕەتبرێتەوە، لەسەر ئەو بنەمایەی کە ئەوە بەشێکە لە پرۆسەی داماڵینی تاران لە سەرچاوەکانی هێزی، چ لە ناوخۆی ئێران یان لەگەڵ باڵەکانی لە چەند وڵاتێکی ناوچەکەدا.

لە کاتێکدا هێزەکانی «چوارچێوەی هەماهەنگی»ی شیعی، کە خۆیان لە ناوخۆدا دابەشبوونیان تێدایە، هەوڵدەدەن بەربەستەکان لە ناوەڕاستدا بگرن لە پەیوەندی نێوان زەیدی و هێزە چەکدارەکان لەلایەک، و لە نێوان زەیدی و ئێران لەلایەکی ترەوە، ڕێکەوتی ۳۰ی ئەیلولی داهاتوو وەک یەکێک لە سەخترین وادەکان لە عێراق لە قۆناغی داهاتوودا دەردەکەوێت. ئەم وادەیە تاقیکردنەوەیەکە بۆ هاوپەیمانی بەڕێوەبەر لە ساڵی ۲۰۰۳وە، کاتێک ئەمریکییەکان دوای ڕوخاندنی ڕژێمی سەدام حسێن یارمەتی هێزە شیعییەکانیان دا بۆ گەیشتن بە دەسەڵات لە بەغدا.

لە ساڵانی دواییدا، هەندێک لە هێزە شیعییە چەکدارەکان بابەتی شەرعییەتی «بەرگری بەرامبەر داگیرکەر»یان هێنایە ئاراوە، بەپانووی ئەوەی گەڕانەوەی ئەمریکا بۆ عێراق لە ساڵی ۲۰۱٤دا تەمسیلی داگیرکارییەکی نوێ دەکات.

لە وەها کەشوهەوایەکدا لە نێوان پڕۆژەی سەرۆک وەزیران بۆ کۆکردنەوەی چەک لە دەستی دەوڵەتدا و پڕۆژەی ئەو فسیلانەی چەک ڕادەستکردن ڕەت دەکەنەوە، سیاسییەکی شیعی ڕایدەگەیەنێت کە قسەکردن لەسەر مەترسی بۆ سەر سیستەمی فەرمانڕەوایی تەنها بۆ ترساندنی هاووڵاتی ئاسایی عێراقییە. سەرۆک وەزیران عەلی زەیدی پلاندانێت بۆ چوونه‌ناو گرنگترین مۆڵگەکانی هێزەکانی «کەتائیبی حزبولڵا» لە عێراق، کە ناوچەی «جەرف سەخر»ە لە پارێزگای بابیل، کە بە تەواوەتی لەلایەن چەکدارانی پەیوەندیدار بە «سوپای پاسداران»ی ئێرانییەوە کۆنترۆڵکراوە.

لە بەرامبەردا، «ڕێکخراوی بەدر» بە سەرکردایەتی هادی عامری ڕووبەڕووی سەرۆک وەزیران بووەوە. دوای ڕۆژێک لە بەیاننامەی سەرۆکی مەکتەبی سیاسی ڕێکخراوەکە کە ڕادەستکردنی چەکی بە هێز ڕەتکردەوە، بەرپرسی ئەمنی لە ئەنجومەنی پارێزگای بابیل (سەر بە ڕێکخراوەکە) داوای لە زەیدی کرد «یارییەکە بۆ گەورەکان بێڵێتەوە».

هاوکات سەرۆکی «شەنەی ڕاگەیاندنی ئەمنی»، فەریق سەعد مەعن، جەختی کردەوە کە هەیبەتی دەوڵەت بە گرژی دروستکردن دانانرێت بەڵکو بە توانای جێبەجێکردنی یاسایە، و ئاماژەی بەوەدا کە بڕیاری جەنگ و ئاشتی تەنها لە دەستی دەوڵەتدایە و ناكرێت قبوڵ بكرێت هێزی هاوتا بۆ هێزە فەرمییەکان دروستبکرێت.