هەرێم نیوز 

لەبری ئەوەی ببێتە دەروازەیەک بۆ کۆتاییهێنان بە شەش هەفتە لە جەنگێکی وێرانکەر کە هەزاران قوربانی لێکەوتەوە و قەیرانێکی وزەی جیهانی دروستکرد، دانوستانە مێژووییەکەی ئیسلام ئاباد لە نێوان واشنتۆن و تاران بە بنبەست گەیشت. یەکەمین دیداری ڕاستەوخۆ و باڵای نێوان هەردوو وڵات لە دوای ساڵی ١٩٧٩وە، تەنها دوای ٢١ کاتژمێر لە گفتوگۆی سەخت و گرژیی بەردەوام، بەبێ هیچ تێگەیشتنێک یان واژۆکردنی ڕێککەوتنێک کۆتایی هات.

ئەم شکستە دیپلۆماسییە جارێکی دیکە دەرگای لەسەر سیناریۆ مەترسیدارەکان کردەوە، بەتایبەت کە ئێستا بژاردەی هێرشی سەربازی و گەمارۆی ئابووری توندتر هاتوونەتەوە سەر مێزی گفتوگۆکان.

یەک مێز و دوو گۆشەنیگای تەواو جیاواز

کۆبوونەوەکە بە نێوەندگیری پاکستان لە ئاستێکی باڵادا بەڕێوەچوو؛ شاندی ئەمریکی بە سەرۆکایەتی جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا و شاندی ئێرانی بە سەرۆکایەتی محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمان بوو. شاندی ئێرانی بە جلوبەرگی ڕەشەوە وەک نیشانەی ماتەمینی بۆ کوژرانی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران و قوربانیانی جەنگەکە چوونە ناو هۆڵی کۆبوونەوەکەوە.
سەرەڕای ئەوەی پێشتر جۆرێک لە گەشبینی هەبوو بۆ گۆڕینی ئاگربەستە کاتییەکەی (دوو هەفتە) بۆ تسوییەیەکی هەمیشەیی، بەڵام ڤانس زۆر زوو ئەو هیوایەی لەگۆڕ نا. دوای کۆبوونەوەکە بە خێرایی ڕایگەیاند کە واشنتۆن "دواین و باشترین پێشنیاری" پێشکەش کردووە، بەڵام ئێرانییەکان ڕەتیان کردووەتەوە. ڤانس ئەمەی بە "هەواڵێکی خراپ بۆ ئێران" ناوبرد و هۆکاری سەرەکیی شکستەکەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە تاران ئامادە نەبووە بەڵێنی درێژخایەن و جێی متمانە بدات لەسەر وازهێنان لە بەرنامە ئەتۆمییەکەی.
لە بەرامبەردا، ئێرانییەکان بە گوتارێکی جیاوازەوە دەرکەوتن. قالیباف ئاماژەی بەوە کرد کە شاندەکەیان ١٦٨ دەستپێشخەریی جۆراوجۆری خستووەتە ڕوو، بەڵام ئەمریکا نەیتوانیوە "متمانەیان بەدەست بهێنێت". محەمەد جەواد زەریف، وەزیری پێشووی دەرەوەی ئێران، دۆخەکەی بەوە وەسف کرد کە واشنتۆن دەیەوێت بە لۆژیکی "مەرجەکانی ئێمە بەرامبەر مەرجەکانی ئێوە" قسە بکات و هەوڵی سەپاندنی ئیرادەی خۆی دەدات، کە ئەمەش لای تاران هێڵی سوورە.

گرێکوێرەی هورمز و پێکدادانی بەرژەوەندییەکان

یەکێک لە خاڵە هەرە ئاڵۆزەکانی ئەم دانوستانە، پرسی چارەنووسی گەرووی هورمز بوو. تاران سووربوو لەسەر ئەوەی کە دەبێت کۆنترۆڵی گەرووەکەی لەدەستدا بمێنێتەوە و مافی وەرگرتنی "باجی تێپەڕبوون"ی لە کەشتییە بازرگانییەکان هەبێت. هاوکات تاران کردنەوەی گەرووەکەی بەستەوە بە مەرجەکانی دیکەی وەک: هەڵگرتنی گەمارۆکان، قەرەبووکردنەوەی زیانەکانی جەنگ، و وەستاندنی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان.

واشنتۆن ئەم مەرجانەی بە "داواکاری زیادەڕەوانە" ناوبرد و جەختی لە مافی هاتوچۆی ئازادی نێودەوڵەتی کردەوە. تەنانەت لەگەڵ دەستپێکی گفتوگۆکاندا، هێزی دەریایی ئەمریکا ڕایگەیاند کە دەستیان بە ئامادەکاری کردووە بۆ پاککردنەوەی گەرووی هورمز لە مین و دوو کەشتی جەنگیشیان ڕەوانەی ناوچەکە کردووە، هەنگاوێک کە سوپای پاسداران بە توندی هۆشداری لەسەر دا و بە "وەڵامی یەکلاکەرەوە" هەڕەشەی کرد.

کارتی گەمارۆی دەریایی؛ تڕەمپ چۆن بیر دەکاتەوە؟

لەگەڵ بڵاوبوونەوەی هەواڵی شکستی دانوستانەکان، دۆناڵد تڕەمپ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی (Truth Social) هەڕەشەیەکی نوێی ئاشکرا کرد کە بریتییە لە "گەمارۆی دەریایی" بۆ سەر ئێران. بەپێی شیکارییەکان، تڕەمپ دەیەوێت هەمان ئەو ستراتیژییە بەکاربهێنێت کە لە ساڵی ٢٠٢٠ دژی ڤەنزوێلا و نیکۆلاس مادۆرۆ بەکاری هێنا، بە مەبەستی خنکاندنی تەواوەتی ئابووری ئێران.

تڕەمپ کە بەردەوام لە پەیوەندیدا بووە لەگەڵ ڤانس لە کاتی دانوستانەکان، پێی وایە کات لە قازانجی ئەمریکادایە. ئەو بێباکانە دەڵێت: "ڕێککەوتن بکرێت یان نەکرێت بۆ من گرنگ نییە، چونکە ئێمە براوەین." ئەم لێدوانە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە واشنتۆن ئامادەیە فشارە سەربازی و ئابوورییەکانی بۆ ئەوپەڕی ئاست بەرز بکاتەوە ئەگەر ئێران بە تەواوی مل نەدات بۆ مەرجەکانی کۆشکی سپی.
ئاسۆی داهاتوو؛ ئارامییەکی کاتی پێش گەردەلوول

ئێستا ناوچەکە لەبەردەم چارەنووسێکی نادیاردایە. ئاگربەستە کاتییەکە، کە تەنها تا ٢١ی نیسان بەردەوام دەبێت، هیچ گرەنتییەکی تێدا نییە بۆ نەگەڕانەوە بۆ شەڕێکی فراوانتر. لەکاتێکدا ئەمریکا دەڵێت ئامادەیە لە کورتترین ماوەدا هێرشەکانی دەستپێبکاتەوە، ئێرانیش جەخت دەکاتەوە کە "دەستیان لەسەر پەلەپیتکەیە".

شکستی ئیسلام ئاباد نیشانی دا کە کەلێنی نێوان داواکارییەکانی ئەمریکا بۆ "کۆتاییهێنان بە توانای ئەتۆمی ئێران" و داواکارییەکانی ئێران بۆ "پاراستنی شکۆ و هەژموونی ناوچەیی" زۆر لەوە گەورەترە کە بە یەک خولی دانوستان چارەسەر بکرێت. جیهان ئێستا لە چاوەڕوانی ئەوەدایە بزانێت ئایا دیپلۆماسی لە ڕێگەی کەناڵە شاراوەکانەوە دەرفەتێکی تری پێ دەدرێت، یان رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جارێکی دیکە دەبێتەوە گۆڕەپانی پێکدادانێکی کاولکارانە.