هەرێم نیوز
لە گۆڕانکارییەکی مێژوویی و هەستیاردا کە کۆتایی بە قەدەغەی 73 ساڵەی فرۆشتنی مەی دەهێنێت، عەرەبستانی سعودیە بە شێوەیەکی بێدەنگ ڕێگەی بە کردنەوەی فرۆشگایەک داوە کە تێیدا مەی بەو بیانییە دەوڵەمەندانە دەفرۆشرێت کە لە وڵاتەکەدا نیشتەجێن. ئەم هەنگاوە کە بەشێکە لە زنجیرەیەک چاکسازیی کۆمەڵایەتی و ئابووری، سەرەتا تەنها بۆ دیپلۆماتکاران بوو، بەڵام ئێستا بازنەکەی فراوانتر کراوە بۆ ئەوەی کەسانی خاوەن "ئیقامەی نایاب" و خاوەن داهاتە بەرزەکانیش بگرێتەوە، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ ڕاکێشانی وەبەرهێنەران و گەشتیاران لە چوارچێوەی پلانی "دیدگای 2030"دا تەماشا دەکرێت.
ناوەندی ئەم گۆڕانکارییە دەکەوێتە گەڕەکی دیپلۆماتیکی شاری ڕیاز، کە ناوچەیەکی ئەمنی و پارێزراوە و باڵیۆزخانەکان لەخۆدەگرێت. فرۆشگاکە کە سیمایەکی نهێنی هەیە و هیچ تابڵۆیەکی لەسەر نییە، یاسای توندی بۆ کڕیاران داناوە؛ لەوانە قەدەغەکردنی مۆبایل و بەکارهێنانی سیستەمێکی ئەمنی پێشکەوتوو. بەپێی زانیارییەکان، بۆ ئەوەی کەسێک مافی کڕینی هەبێت، دەبێت خاوەنی ئیقامەی تایبەت بێت کە تێچووەکەی ساڵانە نزیکەی 27 هەزار دۆلارە، یان دەبێت بیسەلمێنێت کە مووچەی مانگانەی لە 50 هەزار ڕیاڵی سعودی (نزیکەی 13 هەزار دۆلار) کەمتر نییە، ئەمەش مانای ئەوەیە کە ئەم خزمەتگوزارییە تەنها بۆ چینێکی دیاریکراوی بیانییەکانە و گەشتیارانی ئاسایی هێشتا لێی بێبەشن.
ئەم بڕیارە بە بوێرترین هەنگاوی محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی سعودیە دادەنرێت لە چوارچێوەی کرانەوەی وڵاتەکەدا. هەرچەندە پێشتر سینەماکان کرانەوە، ئاهەنگە مۆسیقییەکان ڕێکخران و مافی لێخوڕینی ئۆتۆمبێل بە ژنان درا، بەڵام لابردنی قەدەغەی مەی کە لە ساڵی 1952ـەوە بەسەر پیرۆزترین وڵاتی موسڵماناندا سەپێنراوە، هەستیارییەکی زۆری هەیە. چاودێران پێیان وایە ئەم هەنگاوە بۆ ئەوەیە سعودیە وێنەی خۆی لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا بگۆڕێت و ژینگەیەکی لەبارتر بۆ ژیانی بیانییەکان و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان فەراهەم بکات، بەتایبەتی لە کاتێکدا کە ڕیاز هەوڵی کێبڕکێ لەگەڵ دوبی و دەوحە دەدات بۆ بوون بە ناوەندی بازرگانیی ناوچەکە.
سەبارەت بە وردەکاریی نرخ و شێوازی کڕین، ئەو کەسانەی سەردانی فرۆشگاکەیان کردووە ئاماژە بەوە دەکەن کە نرخەکان بەراورد بە بازاڕە جیهانییەکان بەرزن، بەڵام هێشتا زۆر لە نرخی "بازاڕی ڕەش"ـی ناوخۆی سعودیە هەرزانترن. بۆ نموونە نرخی بوتڵێک ویسکیی جۆری (Black Label) نزیکەی 124 دۆلارە. پرۆسەی کڕینەکەش بە سیستەمێکی "خاڵبەندی" مانگانە بەڕێوەدەچێت، واتە هەر کەسێک بڕێکی دیاریکراوی بۆ تەرخان کراوە و ناتوانێت لەو بڕە زیاتر بکڕێت، ئەمەش وەک ڕێوشوێنێک بۆ کۆنترۆڵکردنی بەکارهێنان و ڕێگریکردن لە بازرگانیکردن پێوەی لە دەرەوەی فرۆشگاکەدا.
پاڵنەری سەرەکیی پشت ئەم بڕیارە زیاتر ئابوورییە نەک کۆمەڵایەتی؛ بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت و هەوڵەکانی سعودیە بۆ هەمەچەشنکردنی سەرچاوەکانی داهات، حکومەت ناچارە سازش لەسەر هەندێک پرەنسیپی کۆن بکات بۆ ئەوەی سەرنجی گەشتیار و پسپۆڕانی بیانی ڕابکێشێت. پڕۆژە زەبەلاحەکانی وەک شاری "نیۆم" و پڕۆژە گەشتیارییەکانی سەر دەریای سوور پێویستیان بە ژینگەیەکە کە هاوشێوەی ستانداردە جیهانییەکان بێت. شرۆڤەکارانی ئابووری ئاماژە بەوە دەکەن کە مەحاڵە سعودیە بتوانێت ئامانجی هاتنی 70 ملیۆن گەشتیار تا ساڵی 2030 بپێکێت بەبێ ئەوەی ئاسانکاری لە یاسا توندەکانی پەیوەست بە شێوازی ژیانی ڕۆژئاواییەکان بکات.
زانیارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەمە تەنها سەرەتایەکە و ڕەنگە لە داهاتوودا فرۆشگای هاوشێوە لە شاری جیددە و شاری زەهران (کە بنکەی سەرەکی کۆمپانیای ئارامکۆیە) بکرێنەوە. هاوکات کەرتی میوانداری و هۆتێلە نێودەوڵەتییەکان لە سعودیە دەستیان کردووە بە دامەزراندنی کارمەندی شارەزا لە بواری پێشکەشکردنی خواردنەوەکان، کە ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ ئامادەکارییان بۆ قۆناغی داهاتوو. پێشبینی دەکرێت لە ناوچە گەشتیارییە داخراوەکان و دوورگەکانی دەریای سوور، ڕێسا کانی فرۆشتنی مەی هێندەی تر ئاسان بکرێن بۆ ئەوەی بتوانن ڕکابەریی ناوچە گەشتیارییەکانی دیکەی جیهان بکەن.
لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، حکومەتی سعودیە بە وریایەکی زۆرەوە مامەڵە لەگەڵ دۆخەکە دەکات بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی کاردانەوەی توندی ناوخۆیی نەبێتەوە، هەر بۆیەش تا ئێستا هیچ ڕاگەیەندراوێکی فەرمی لەم بارەیەوە بڵاونەکراوەتەوە و شوێنەکەش لە نەخشەکانی گووگڵدا بوونی نییە. چاودێران پێشبینی دەکەن سعودیە مۆدێلێکی هاوشێوەی قەتەر پەیڕەو بکات، کە تێیدا مەی تەنها لە شوێنە داخراو و هۆتێلە پێنج ئەستێرەکاندا بەردەست دەبێت، نەک بەو ئازادییەی کە لە دوبەیدا دەبینرێت، بەتایبەتی لە کاتێکدا وڵاتەکە خۆی بۆ میوانداریکردنی جامی جیهانیی 2034 ئامادە دەکات.