فەڕەنسا، ئەو وڵاتەی ناوی لەگەڵ ئازادی و ماف ویەکسانی و برایەتیدا گرێ دراوە، ساڵانێکی زۆرە دەرگاکانی بەڕووی کۆچبەران و پەنابەرانی وڵاتانی جۆراوجۆردا کردووەتەوە. کەسانێک لە مەغریب و جەزائیر و عێراق و سووریا و ئەفغانستان و پاکستان و وڵاتانی دیکەوە هاتن، بە هیوا و ئومێدی ئەوەی لە سایەی یاسا و ئاسایشدا ژیانێکی نوێ دەست پێ بکەن. بەڵام ئەو پرسیارەی ئەمڕۆ لە بەردەم پاریسدایە ئەوەیە: ئایا سیاسەتی پێشوازی و لێبوردەیی، بەبێ یاسای جێبەجێکراو و سیاسەتی تێکەڵبوونی سەرکەوتوو، دەتوانێت بەردەوام بێت؟!!
کاتێک هەندێک کەس لە دەرگای پەنابەرییەوە دەگەنە وڵاتێک، بەڵام دواتر بەشداری لە دزی و توندوتیژی و بازرگانیی ماددە هۆشبەرەکاندا دەکەن، کێشەکە تەنها تاوانەکە نییە؛ بەڵکو ئەو هەستەشە کە لە دڵی خەڵکدا دروست دەبێت: بۆچی دەوڵەت ناتوانێت پارێزگاری لەو هاووڵاتییانە بکات کە باج دەدەن و ڕێز لەیاسا دەگرن؟!
هیچ کەسێک نابێت بەهۆی ڕەچەڵەک یان ئایین یان نەتەوەی خۆی تاوانبار بکرێت؛ بەڵام هیچ کەسێکیش نابێت بەهۆی ڕەچەڵەک یان ئایین یان بارودۆخی کۆمەڵایەتییەوە لە لێپرسینەوە ڕزگاری بێت. ئەوەی تاوان دەکات، دەبێت بەرپرسیاریەتیی کردارەکەی هەڵبگرێت؛ ئەوەش کە بە ئاشتی دەژی و یاسا ڕێز دەگرێت، نابێت ببێتە قوربانیی تاوانی کەسانی دیکە.
لە لایەکی دیکەوە، ئەگەر کەسێک ئایین بکاتە پەردەیەک بۆ توندڕەویی، ترساندنی خەڵک و پاساو هێنانەوە بۆ دەستدرێژی، ئەوا نابێت لە ژێر ناوی ئازادیی باوەڕدا لە کردارەکانی ببووردرێت. ئازادیی ئایین مافی مرۆڤە، بەڵام هیچ باوەڕێک مافی ئەوە نادات بە کەسێک کە ئازادی و کەرامەتی ئەوانی دیکە پێشێل بکات!
بەڵام چارەسەر لە دروستکردنی دوژمنایەتی لەگەڵ گەلێکدا نییە؛ چارەسەر لە دەوڵەتێکدایە کە یاسا بەبێ جیاوازی جێبەجێ بکات، پۆلیس پارێزگاری لە خەڵک بکات، دادگا بە دادپەروەری بڕیار بدات و هەر کەسێک کە بە تاوانێکی سەلمێنراو تاوانبار بێت، بەرپرسیاریەتیی خۆی هەڵبگرێت. هەروەها پێویستە ڕێگا بۆ خوێندن و کار و تێکەڵبوونی دروست بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەو پەیامە ڕوونەدا کە ماف و ئەرک دوو لای یەک دراوەن!
ئەگەر فەڕەنسا دەیەوێت داهاتووی خۆی بپارێزێت، دەبێت لە دوو مەترسی بەدوور بێت: یەکەم، سستبوون بەرامبەر تاوان و توندڕەویی؛ دووەم، گۆڕینی ترسی کۆمەڵگا بۆ نەیارایەتیی گشتی بەرامبەر کۆچبەران. یەکەم یاسا لاواز دەکات، دووەمیش کۆمەڵگا دابەش دەکات؛ و لە کۆتاییدا توندڕەو و ڕەگەزپەرست هەردووکیان لەو دابەشبوونە قازانج دەکەن!
فەڕەنسا بەرەو کوێ دەڕوات؟! بەرەو دەوڵەتێک کە لێبوردەیی بە دادپەروەری دەبەستێتەوە، یان بەرەو کۆمەڵگایەک کە ترس و تۆڵە و دوژمنایەتی شوێنی متمانە دەگرنەوە؟!
پاریس پێویستی بە شەڕی نێوان نەتەوەکان نییە؛ پێویستی بە دەوڵەتێکە کە بزانێت ئازادی بەرپرسیاریەتییە، ئاسایش مافە و یاسا دەبێت لەسەر هەموواندا سەرەوە بێت!
چونکە دەوڵەتێک کە پارێزگاری لە ئاسایش و کەرامەتی خەڵکەکەی نەکات، متمانەیان لەدەست دەدات؛ و دەوڵەتێکیش کە بەهۆی ترسەوە دادپەروەری بکاتە قوربانی ، ڕەنگە ڕۆحی خۆی لەدەست بدات!
لێبوردەیی بەبێ یاسا لاوازییە؛ یاسا بەبێ دادپەروەری ستەمە؛ و ئاسایش بەبێ پاراستنی کەرامەتی مرۆڤ، تەنها ناوێکی بێ ناوەڕۆکە!
#عەتا_شەمێرانی