كۆبوونەوەی
نێوان شی جینپینگ،سەرۆكی چین و چێنگ لی ون، سەرۆكی ئۆپۆزسیۆنی تایوان-"كوومیتانگ"،زیاتر
لە پەیوەندییەكی هێماداری نێوان دوو هێزی سیاسی مێژوویی ساتێكی ستراتیژییە كە تێیدا
پەكین بە ڕوونی و متمانەوە دیدگای درێژخایەنی خۆی بۆ پەیوەندییەكانی نێوان گەرووەكان
تایوان – چین خستەڕوو. لێدوانەكانی شی لە كاتی كۆبوونەوەكەدا تەنیا زمانی دیپلۆماسی
نەبوو،بەڵكو ناسنامەی نەتەوەیی و گۆڕانكاری جیهانی بە چوارچێوەیەكی ستراتیژی یەكگرتوو
دەبەستێتەوە،لە گوتاری شی جینپینگدا چەمكی "گەنجبوونەوەی گەورەی نەتەوەی چین"
هەیە.
شی بە جەختكردنەوە لەوەی كە ئەم پرۆسەیە "ناگۆڕێت" بەبێ گوێدانە گۆڕانكارییەكانی
دیمەنی نێودەوڵەتی، پرسی تایوانی لە ناكۆكییەكی سیاسییەوە بەرزكردەوە بۆ بابەتی حەتمییەتی
مێژوویی لەم چوارچێوەیەدا، تایوان بەشێكی دانەبڕاوە لە بوژانەوەی شارستانییەتی
فراوانتری چین،یەكگرتنەوە وەك ئامانجێكی كورتخایەن مامەڵەی لەگەڵدا ناكرێت، بەڵكو
وەك ئەركێكی درێژخایەن كە لە سەرهەڵدانی چین وەك زلهێزێكی جیهانیدا چەسپاوە،وەسفكردنی
گەشەسەندنی یەكگرتن لە نێوان هەردوو دیوی گەرووەكە. لەبری ئەوەی یەكگرتنەوە وەك دەرئەنجامێكی
كێبڕكێكار یان نادیار وێنا بكرێت، وەك پرۆسەیەكی سروشتی و نەبڕاوە بەهۆی كولتووری
هاوبەش و وابەستەیی ئابووری و پەیوەندییە مێژووییەكانەوە دەجووڵێت.
پەكین بە بنیاتنانی
ئەم هەستە حەتمییە، هەوڵدەدات تێڕوانینەكان دابڕێژێتەوە،چ لە ئاستی ناوخۆیی و چ لە
ئاستی نێودەوڵەتیدا - بەجۆرێك كە یەكگرتنەوە نەك هەر خوازراو بەڵكو شتێكی حەتمی دەربكەوێت،جەختكردنەوەی
شی لەسەر ناسنامەی هاوبەش زیاتر ئەم گێڕانەوەیە بەهێز دەكات، بە وەسفكردنی خەڵكی هەردوو
دیوی گەرووەكە- تایوان - چین وەك "یەك خێزان"، بەردەوامی كولتووری و مێژوویی
وەك بناغەیەك بۆ یەكێتی سیاسی ئەمە ئامرازێكی ستراتیژییە كە ئامانجی بەرپەرچدانەوەی
ئەو هەوڵانەیە كە پەرە بە دابەشبوون یان ناسنامەی جیابوونەوەی تایوان لە چین دەدەن.
لە چوارچێوەی كێبڕكێی ئایدیۆلۆژی جیهانی ئەمڕۆدا، كە زۆرجار سیاسەتی ناسنامە ڕۆڵێكی
سەرەكی دەگێڕێت، ئەم چوارچێوەدانانە ڕێبازی چین وەك ئەوەی كە ڕەگ و ڕیشەی لە یەكێتی
و میرات و داهاتووی بەكۆمەڵدا هەیە،دادەنێت،لە كۆبوونەوەكەدا شی بە گرنگی دان بە كۆدەنگی
ساڵی 1992 وەك بنەمایەكی سیاسی بە دووپاتكردنەوەی ئەم بنەمایە بە ڕوونی ئەو
سنوورانە دیاری دەكات كە دیالۆگ لە چوارچێوەیاندا ڕووبدات.
ئەمەش ڕەنگدانەوەی نەخشێكی
فراوانترە لە ستراتیژی چینیدا: بڕیاری پەیوەندیكردن لەگەڵ" كوومیتانگ" نەك
هێزەكانی داكۆكی لە "سەربەخۆیی تایوان"- ڕێبازێكی هەڵبژێردراو و پراگماتیك
بۆ دیپلۆماسی نیشان دەدات. ئەو ئەكتەرانە بەهێز دەكات كە ئامادەن لە چوارچێوەی یەك
چیندا كاربكەن لە هەمان كاتدا ئەو كەسانە پەراوێز دەخات كە تەحەدای دەكەن،لە لایەكی
دیكەوە لێدوانەكانی چێنگ لی-ون ڕەهەندێكی تەواوكەری گرنگ دەخەنە ڕوو. بانگەوازەكەی
بۆ "چارەسەرێكی سیستماتیكی بۆ ڕێگریكردن و دووركەوتنەوە لە شەڕ" و كردنی
گەرووی تایوان بە "مۆدێلێك بۆ چارەسەركردنی ئاشتیانەی ململانێكان" لە نزیكەوە
هاوتەریبە لەگەڵ گێڕانەوەی پەسەندكراوی پەكین بۆ گەشەپێدانی ئاشتیانە.
چێنگ لی-ون
زیاتر لەوە وتی:ناتوانین ڕێگە بدەین تایوان و گەرووی تایوان ببنە گۆڕەپانی شەڕ وەك
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست،ئەمە هەڵبژاردنە لە نێوان ئاشتی و شەڕدا"، چێنگ بە
دووپاتكردنەوەی پشتگیری لە كۆدەنگی "یەك چین"ی ساڵی 1992 و دژایەتیكردنی
ڕوونی بۆ سەربەخۆیی تایوان، بە شێوەیەكی كاریگەر كوۆمینتانگ لە چوارچێوەی سیاسی
قبوڵكراوی پەكیندا دادەنێت. ئەمە لە ڕووی ستراتیژییەوە ئەوە نیشان دەدات كە هێزێك
لە ناو تایواندا هەن كە ئامادەن لە ژێر بنەمای یەك چیندا بە شێوەیەكی بنیاتنەر بەشداری
بكەن، ئەمەش ستراتیژی بەشداریكردنی هەڵبژێردراوی چین بەهێز دەكات،لە ڕوانگەیەكی
ستراتیژییەوە، كۆبوونەوەی شی-چێنگ ڕێبازی دوو ڕێڕەوی چین دەخاتە ڕوو كە بریتییە لە
تێكەڵكردنی بەشداریكردنی ئاشتیانە لەگەڵ ڕێگرییەكی پتەو. لە كاتێكدا پەكین بەردەوامە
لە پەرەپێدانی توانا سەربازییەكانی و ئاماژەیە بۆ ئیرادەی خۆی، لە هەمان كاتدا پەرە
بە گفتوگۆ و یەكگرتنی ئابووری دەدات.
بانگەوازی شی بۆ باشتركردنی خۆشگوزەرانی خەڵكی
هەردوو دیوی گەرووەكە"تایوان - چین" و فراوانكردنی دەرفەتەكان- بەتایبەتی
بۆ گەنجانی تایوان- جەخت لەسەر گرنگی هێزی نەرم لە ستراتیژی چین دەكاتەوە. ئەم تێكەڵە
ئامێرە ڕەق و نەرمە ڕەنگدانەوەی تێگەیشتنێكی ئاڵۆزە لە دەوڵەتسازی مۆدێرن، كە كاریگەری
لە ڕێگەی چەندین كەناڵەوە لە یەك كاتدا بەكاردەهێنرێت،لە چوارچێوەی فراوانتری سیاسەتی
جیهانیدا، لێدوانەكانی شی پەیامێكی ڕوونیشیان هەیە سەبارەت بە بەشداریكردنی دەرەكی.
بە ڕاگەیاندنی ئەوەی كە داهاتووی پەیوەندییەكانی نێوان گەرووەكان دەبێ "لە دەستی
گەلی چیندا" بمێنێتەوە، هەڵوێستی درێژخایەنی چینی دووپاتكردەوە كە پرسی تایوان
پرسێكی ناوخۆییە. ئەم هەڵوێستە بە تایبەتی لە نێوان چڕبوونەوەی كێبڕكێی نێوان چین
و ئەمەریكادا گرنگە. لەگەڵ قووڵبوونەوەی ڕكابەرییە جیۆپۆلیتیكییەكان، تایوان بووەتە
خاڵی سەرەكی گرژی ستراتیژی. بۆیە پەیامی شی تەنها ئاراستەی تایوان نییە بەڵكو
ئاراستەی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش دەكات، چین بەدوای چارەسەركردندا دەگەڕێت لە ڕێگەی
داینامیكی ناوخۆییەوە نەك دەستوەردانی دەرەكی،جگە لەوەش دیدگای شی لەگەڵ سروشتی پەرەسەندنی
سیستەمی نێودەوڵەتیدا هاوتەریبە.
لە سەردەمێكدا كە زیاتر بە فرە جەمسەری و وابەستەیی
ئابووری و گۆڕانی هاوسەنگی هێز پێناسە دەكرێت، چین خۆی وەك هێزێكی سەقامگیركەر كە
بانگەشە بۆ گەشەپێدانی ئاشتیانە دەكات، جێگیر دەكات. پەكین بە جەختكردنەوە لەسەر
گفتوگۆ و هاوكاری و خۆشگوزەرانی هاوبەش، بەدیلێك بۆ گێڕانەوەی ململانێ-بزوێنەر دەخاتە
ڕوو. پرسی تایوان، لەم چوارچێوەیەدا، دەبێتە كەیسێكی تاقیكردنەوە بۆ ئەوەی كە ئایا
دەتوانرێت ناكۆكییە جیۆپۆلیتیكییە گەورەكان لە ڕێگەی ستراتیژی درێژخایەنەوە بەڕێوەببرێن
نەك ڕووبەڕووبوونەوەی دەستبەجێ،دیداری نێوان شی جینپینگ و چێنگ لی ون وەك ڕووداوێكی
ستراتیژی كاریگەرییەكی دوور مەودای هەیە.
ڕێبازی چین بۆ پرسی تایوان لەخۆدەگرێت: لە
بنەڕەتدا نەگۆڕ، لە تاكتیكدا نەرم و نیان و لە گێڕانەوەی حەتمییەتی مێژووییدا زەمینەسازی
كراوە. شی لە ڕێگەی زمانی "ناسنامەی
هاوبەش" و "گەنجبوونەوەی نیشتمانی"، وتی: یەكگرتنەوەی ئاشتیانە نەك
هەر مومكینە بەڵكو لەگەڵ ڕێڕەوی فراوانتری سەرهەڵدانی چین هاوتەریبە. ئایا ئەم دیدگایە
بەدی دێت یان نا، بەندە بە یارییەكی ئاڵۆزی داینامیكی ناوخۆیی، پێشهاتە ناوچەییەكان
و گۆڕانكارییەكانی دەسەڵاتی جیهانی- بەڵام ئاراستەی ستراتیژی پەكین ڕوونە، یەكگرتووە
و ڕەگ و ڕیشەی قووڵی لە تێگەیشتنی لە مێژوو و داهاتوودا هەیە.