دواین هەواڵ

کاریگەری و لێکەوتەکانی شەڕ لەسەر گەرووی هورموز

‌ شمال جمال علی برادۆستی

14 کاتژمێر پێش ئێستا

گەرووی هورموز یەکێکە لە هەستیارترین و گرنگترین ناوچە ستراتیژییەکانی جیهان، کە وەک دڵی سیستەمی وزەی جیهانی کار دەکات. ئەم ڕێگایەی دەریایی، کە نێوان ئێران و عومان کەوتووە، ڕۆژانە ملیۆنان بەرمیل نەوت و گاز تێیدا دەگوازرێتەوە بۆ بازاڕە نێودەوڵەتییەکان. بۆیە، هەر ئاڵۆزییەکی سەربازی یان شەڕ لەم ناوچەیەدا ناتوانرێت وەک کێشەیەکی ناوچەیی بینرێت، بەڵکو دەگۆڕێتەوە بۆ قەیرانێکی جیهانی کە کاریگەری لەسەر هەموو جیهان دەبێت.

لە ڕووی ئابوورییەوە، شەڕ لە گەرووی هورموز وەک شۆکێکی گەورە کار دەکات لەسەر بازاڕی وزە. هەر دابڕانێک لە گواستنەوەی نەوت دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی خێرای نرخی نەوت، کە ئەمەش بەدوادا دەچێت بە زیادبوونی نرخەکان لە سەرتاسەری جیهان. کاتێک تێچووی وزە زیاد دەبێت، بەرهەمهێنان گرانتر دەبێت، بازرگانی لاواز دەبێت، و گەشەی ئابووری کەم دەبێتەوە. لەم ڕەوشەدا، نە تەنها وڵاتانی هەناردەکار زیان دەبینن، بەڵکو وڵاتانی هاوردەکاریش بە قەیرانێکی قووڵی ئابووری دەچنە ناو.
 لە ڕووی سیاسی و ستراتیژییەوە، گەرووی هورموز وەک “چووکەپوینت” ناسراوە؛ واتە شوێنێک کە دەتوانێت بۆ هەموو جیهان ببێتە خاڵی فشاری ستراتیژی. شەڕ لەم ناوچەیەدا هێزە گەورەکان وەک ئەمریکا دەکاتە ناو دەستێوەردان، و هاوکێشەی هێز لە خاورمیانە دەگۆڕێت. هەروەها، نفووزی وڵاتانی ناوچەکە، بە تایبەتی ئێران، بە شێوەیەکی بەرچاو دەگۆڕێت، کە دەتوانێت تەنشەی سیاسی لە ناوچە و جیهاندا زیاد بکات. 

لە ڕووی ئاسایشییەوە، شەڕ لە گەرووی هورموز دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی هەڕەشەی نوێ، وەک هێرش بۆ کەشتییە بازرگانییەکان، داخستنی ڕێگای دەریایی، و زیادبوونی بوونی هێزی سەربازی. ئەم بارودۆخەش ئاسایشی دەریایی جیهانی دەخاتە مەترسییەوە و ڕێگاکانی بازرگانی تێکدەدات، کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ژیانی خەڵکی ئاسایی دەبێت. هەروەها، کاریگەرییە ژینگەییەکانیش لەبیر ناکرێن. شەڕ لەم ناوچەیەدا دەتوانێت ببێتە هۆی ڕژاندنی نەوت لە دەریادا و پیسبوونی ئاوی دەریا، کە زیانێکی گەورە دەگەیەنێت بە ژیانی ئاژەڵانی دەریایی و سیستەمی ژینگەیی. ئەم جۆرە کارەساتانە زۆرجار کاریگەری درێژخایەن هەیە و چاککردنەوەیان زۆر کات و سەرچاوە دەوێت.

 لە کۆتاییدا، شەڕ لەسەر گەرووی هورموز تەنها ڕووداوێکی سەربازی نییە، بەڵکو گرێدانی سەرەکییە لە نێوان ئابووری، سیاسی، ئاسایشی و ژینگەی جیهاندا. هەر ئاڵۆزییەک لەم ناوچەیەدا وەک زنجیرەیەک کاریگەرییەکانی بڵاو دەبێتەوە بۆ هەموو جیهان. بۆیە، پاراستنی سەقامگیری لەم ناوچەیەدا نە تەنها بەرپرسیاریەتی وڵاتانی ناوچەکەیە، بەڵکو پێویستی بە هاوکاری و هەماهەنگی نێودەوڵەتی هەیە، بۆ ئەوەی جیهان لە قەیرانێکی گەورە پارێزراو بێت.

Copyright © 2020 All Rights Reserved Designed And Developed By AVESTA GROUP