هەڵۆ حەسەن 

بەهێزی سیستەمێكی سیاسی تەنها بەوە پێوانە ناكرێت كە دەسەڵات چۆن بەدەست بەكاردەهێنێ،بەڵكو بەوەش پێوانە دەكرێت كە چەندە بە بەرپرسیارێتییەوە بەكاردەهێنرێت،ئەم پرسیارانە بەتایبەتی بۆ هەرێمی كوردستان گونجاون كە خاوەنی ژینگەیەكی سیاسی فرەحزبییە، بەڵام هێشتا ڕووبەڕووی ئالنگارییەكانی وەك دابەشبوونی سیاسی، پارچەپارچەبوونی دامەزراوەیی،نادڵنیایی دارایی، نیگەرانییەكان سەبارەت بە گەندەڵی و كوالێتی بەڕێوەبردن بۆتەوە،چۆن سەركردایەتی سیاسی دەتوانرێت بگۆڕدرێت بۆ حوكمڕانییەكی كاریگەر، شەفاف و بەردەوام،ئەزموونی چین دەرفەتێكە بۆ هەرێمی كوردستان،لە 29ی ئۆكتۆبەری 2026،كۆمیتەی ناوەندیی بیستەمی پارتی كۆمونیستی چین لە پلینیۆمی پێنجەمیدا بڕیارنامەیەكی پەسەند كرد،دەربارەی چەند پرسێكی گرنگ كە پەیوەندییان بە بەردەوامبوون لەسەر بەڕێوەبردنی تەواو و توندی حزبیەوە هەیە،پارتی كۆمۆنیستی چین، لە ژێر سەركردایەتی سەرۆك شی جینپینگدا، بنیاتنانی حزبی، ڕێساكان، چاودێری و تێكۆشان دژی گەندەڵی خستووەتە ناوەندی بەرنامە سیاسییەكەیەوە بڕیارنامەكە،ڕاگەیەندراوی كۆبوونەوەی گشتی و ڕونكردنەوەكانی شی جینپینگ لەسەر بڕیارنامەكە پێگەی فەرمی نزیكبوونەوەی پارتی كۆمۆنیستی چین بڵاوكردەوە،مەبەست لەمە ئەوە نییە پێشنیار بكرێت كە هەرێمی كوردستان سیستەمی سیاسی چین كۆپی بكات چونكە هەردوكیان خاوەنی پێكهاتەی سیاسی و مەرجی مێژوویی جیاوازن،بەڵكو بەراوردكارییەكە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە دیاریكردنی بنەماكان وەك بەرپرسیارێتی دامەزراوەیی، چاودێری كاریگەر، كارگێڕی پیشەیی و خزمەتگوزاری گشتی  كە دەگونجێت لەگەڵ بارودۆخی ناوخۆیدا بگونجێنرێن.    

بیری شی جینپینگ ڕێسا و چاكسازی خۆیی 

بیرۆكەیەكی سەرەكی لە ستراتیژی شی جینپینگدا ئەوەیە كە هێزی پارتێكی سیاسی تەنها بە مێژوو، ئەنجامی هەڵبژاردن یان كۆنتڕۆڵكردنی حكومەتەوە هەڵسەنگاندنی بۆ ناكرێت، دۆخی ناوخۆیشی گرنگە: توانای ڕێكخراوەیی، ڕێساكان، كوالێتی بەرپرسەكانی، پەیوەندیی لەگەڵ خەڵكدا و توانای ناسینەوە و ڕاستكردنەوەی هەڵەكان،شی جینپینگ لە ڕونكردنەوەكەیدا سەبارەت بڕیارنامەی كۆمیتەی ناوەندیی بیستەمی پارتی كۆمونیستی چین،بنیاتنانی حزبی بە هەنگاوێكی زۆر گرنگ دەناسێنێت بۆ داهاتووی حزب و بۆ سەركەوتنی وڵاتەكەش، خۆبەڕێوەبردنێكی تەواو و توندی حزبی وەك هەڵمەتێكی كاتی نا، بەڵكو وەك ئەركێكی ستراتیژی درێژخایەن،پێناسەدەكا،بڕیارنامەی كۆمیتەی ناوەندیی بیستەمی پارتی كۆمونیستی چین لە پلینیۆمی پێنجەمیدا ئاماژە بە دوو وەڵام دەكات بۆ پرسیارێكی مێژوویی سەبارەت بە چۆنیەتی خۆپاراستن لە سووڕی هەڵسان و داڕمانی سیاسی:چاودێری لەلایەن خەڵكەوە و توانای پارتەكە بۆ چاكسازی خود، ئەم بیرۆكانە جەخت لەسەر گرنگی هەردوو لایەنی بەرپرسیارێتی دەرەكی و ڕاستكردنەوەی ناوخۆیی دەكەنەوە،چاودێری گشتی دەتوانێت كەموكوڕییەكان دەربخات، لە كاتێكدا چاكسازی ناوخۆیی دەتوانێت یارمەتی ڕێكخراوێك بدات بۆ وەڵامدانەوە و باشتركردنی ڕێكارەكانی،هەروەها بەڵگەنامەكە جەخت لەسەر پەروەردەی سیاسی، گەشەپێدانی ڕێكخراوەیی، هەڵبژاردن و بەڕێوەبردنی بەرپرسان، ڕێساكان و حوكمڕانی لەسەر بنەمای یاسا دەكاتەوە، بنەما ڕێنماییكەرەكانی بریتیین لە بەهێزكردنی سەركردایەتی سیاسی، پەیڕەوكردنی حوكمڕانییەكی توند لە سەرجەم ڕێكخراوەكەدا، گرتنەبەری ڕێبازێكی كێشە-تەوەر، پاراستنی بنەما سەرەكییەكان لەگەڵ پێشكەشكردنی ڕێگەی نوێ، و بەڕێوەبردن بەپێی ڕێساكان،ڕێبازی كێشە-تەوەر لە دەرەوەی چینیش گرنگە، چونكە دامەزراوەكان نابێت تەنها لەبەر ئەوەی كە یاسا،ڕێكاری كارگێڕی بوونیان هەیە، پێشبینی ئەوە بكەن كە كاریگەرن، ئەوان دەبێت پشكنین بكەن بۆ ئەوەی بزانن ئایا ئەو ڕێكخستنانە لە پراكتیكدا كار دەكەن یان نا، كەموڕییەكان دەستنیشان بكەن و ڕێكاری ڕاستكردنەوە بگرنەبەر، بۆ پارتە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان، ئەمە پرسێكی سەرەكیە:ئایا پێكهاتە ناوخۆییەكان بەرپرسیارێتی و ڕاستكردنەوە هان دەدەن، یان ڕێگە بە لاوازییەكان دەدەن بەبێ ئەوەی لێپرسینەوەیەكی مانادار هەبێت بەردەوام بن.    

ئەزموونی چین لە حوكمڕانی و تێكۆشان دژی گەندەڵی 

بڕیارنامەكە پێداچوونەوە بەو ڕێكارانەدا دەكات كە لە دوای كۆنگرەی نیشتمانی 18هەمی پارتی كۆمۆنیستی چینەوە ئەنجامدراون،سەرنج دەخاتە سەر بەهێزكردنی سەركردایەتی و پەروەردەی تیۆری، توانای ڕێكخراوەیی، ڕێساكان و چاودێری،بەڵگەنامەكە تێكۆشان دژی گەندەڵی وەك بەشێك لە سیستەمێكی فراوانتری چاكسازی دامەزراوەیی دەستنیشان دەكات، لێكۆڵینەوە و سزادان گرنگن، بەڵام بە تەنها خۆیان ناتوانن ئەو بارودۆخانە لابدەن كە ڕێگە بە گەندەڵی دەدەن گەشە بكات، ڕێساكان، چاودێری، بەرپرسیارێتی ڕێكخراوەیی و گۆڕانكاری لە هەڵسوكەوتی كارگێڕیدا دەبێت بەیەكەوە كار بكەن،یەكێك لە چوارچێوە دیارەكانی بڕیارنامەكە بریتییە لەو ئامانجەی كە دڵنیابوون لەوەی بەرپرسان نە بوێریان هەبێت، نە دەرفەت و نە حەزیش بۆ تێوەگلان لە گەندەڵی بكەن ئەم سێ ڕەهەندە ڕێگەیەكی بەسوودە بۆ تێگەیشتن لە خۆپاراستن.    
یەكەم- نەبوونی بوێری بۆ تێوەگلان لە گەندەڵی پێویستی بە جێبەجێكردنی متمانەپێكراو هەیە.    
دووەم- كەمكردنەوەی دەرفەتی گەندەڵی پێویستی بە پارێزەری دامەزراوەیی هەیە.    
سێیەم- كەمكردنەوەی حەز بۆ تێوەگلان لە گەندەڵی پێویستی بە كلتورێكی ڕەوشتی و پیشەیی هەیە، پۆستی گشتی دەبێت وەك بەرپرسیارێتییەك بۆ خزمەتكردنی كۆمەڵگە، نەك وەك ڕێگەیەك بۆ دەوڵەمەندبوونی تایبەتی یان دەستكەوتی سیاسی.    
بڕیارنامەكەی چین جەخت لەسەر بەرپرسیارێتی لە هەموو ئاستێكدا دەكاتەوە كە ڕێكخراوەكانی حزبی و بەرپرسان ئەوەی لەسەریانە لە چاودێری و خۆبەڕێوەبردن ئەنجامی بدەن. ئەمە واتای لێپرسینەوە فراوانتر دەكات، بەرپرسیارێتی تەنها لەسەر ئەو كەسە نییە كە سەرپێچی دەكات، بەڵكو لەسەر ئەو دامەزراوە و سەركردانەشە كە شكستیان لە چاودێریكردن ڕێگە بە بەردەوامبوونی كێشە گەورەكان دەدات،بڕیارنامەكە دەستكەوتەكانی خودی پارتی كۆمۆنیستی چین، لەپێشینەكان و چوارچێوەی حوكمڕانی باس دەكات، سەرچاوەیەكی سەرەكییە بۆ تێگەیشتن لە سیاسەتی فەرمی چین.    

ئاڵنگارییەكانی حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان 
ئاڵنگارییە سیاسی و كارگێڕییەكانی هەرێمی كوردستان بەیەكەوە بەستراونەتەوە،كاتێك هاووڵاتییان ئەزموونی خزمەتگوزاری متمانەپێنەكراو یان بڕیاردانی ناڕوون دەكەن، متمانە بە دامەزراوە گشتییەكان كەم دەبێتەوە،مەسەلەكە ئەوەیە كە ئایا ئەم دامەزراوانە بە شێوەیەكی پیشەیی و بەردەوام كار دەكەن؟، یاسایەك كە جێبەجێ نەكرێت، نەبێتە هۆی كاری ڕاستكردنەوە، یان بەرپرسێك كە لێپرسینەوەی لەگەڵدا نەكرێت بۆ كارایی خراپ، ڕەنگە بایەخی پراكتیكی كەمی هەبێت،كارگێڕی گشتی هەروەها دەبێت هاوسەنگی دروست بكات لە نێوان سەركردایەتی سیاسی و پێوەرە پیشەیییەكاندا، كاتێك دامەزراندن و پلەبەرزكردنەوە زۆر بە بەستنەوە بە حیزبایەتییەوە پەیوەست بكرێت نەك بە لێهاتوویی، دامەزراوەكان مەترسی لەدەستدانی شارەزایی و بەردەوامیان هەیە،بارودۆخی دارایی هەرێمی كوردستان كاریگەری دامەزراوەیی گرنگتر دەكات، بودجەی شەفاف، ڕاپۆرتی دارایی متمانەپێكراو و لەپێشینەی روون گرنگن كاتێك سەرچاوە گشتییەكان لە ژێر فشاردان. 

ئەو بنەمایانەی كە دەگونجێت بگونجێنرێن 
سیستەمی چین و ژینگەی هەرێمی كوردستان جیاوازن،ناتوانرێت بە سادەیی بگوازرێتەوە بۆ هەرێمی كوردستان،سەڕەڕای ئەوەش، هەندێك لە پرسەكانی حوكمڕانی لە سەرجەم سیستەمە سیاسییەكاندا هاوبەشن، چۆن دەبێت لێپرسینەوە لە بەرپرسان بكرێت؟ چۆن دەكرێت ڕێگری لە گەندەڵی بكرێت؟ چۆن كارایی حكومەت دەتوانێت بە پێویستییەكانی هاووڵاتییانەوە ببەسترێتەوە؟،جەختی بڕیارنامەكەی كۆمیتەی ناوەندیی بیستەمی پارتی كۆمونیستی چین لە پلینیۆمی پێنجەمیدا، لەسەر بەرپرسیارێتی لە هەموو ئاستێكی ڕێكخراوەییدا دەتوانێت پێوەری كارایی روونتر بۆ بەرپرسە باڵاكان و دامەزراوە گشتییەكان لە هەرێمی كوردستان. 
وانە پراكتیكییەكان بۆ هەرێمی كوردستان 
یەكەم، دامەزراوە گشتییەكان دەبێت بەرپرسیارێتی روون، ئامانجی پێوانەكراو و پێداچوونەوەی بەردەوامی كارایی پەیرەو بكەن.    
دووەم، دەزگاكانی دژە گەندەڵی دەبێت متمانەپێكراو، پیشەیی و پارێزراو بن بە گەرەنتی دەستووری و یاسایی، هەوڵەكانی دژە گەندەڵی هەرگیز نابێت ببنە ئامرازی كێبڕكێی سیاسی.    
سێیەم، شەفافیەتی دارایی گشتی دەبێت بەهێز بكرێت داهاتی حكومەت، خەرجییەكان، بڕیارەكانی كڕین و گرێبەستە گەورەكان دەبێت ئاشكرا بكرێن 
چوارەم، دامەزراندن و پلەبەرزكردنەوە لە لەسەر بنەمای لێهاتوویی و شایستەیی بێت. فەرمانبەرانی گشتی پێویستیان بە ڕاهێنانی پیشەیی، پێوەری كاری روون و پاراستن لە دەستێوەردانی سیاسی نەگونجاو هەیە.    
پێنجەم، دامەزراوەكان دەبێت بە شێوازێكی كاریگەرتر هەماهەنگی بكەن،كارایی حكومەت دەبێت بە باشتربوون لە ژیانی خەڵكدا پێوانە بكرێت، هاووڵاتییان بتوانن ئەنجامی بەرجەستەكراو ببینن.    
خودی پارتە سیاسییەكانیش بەرپرسیارێتییان لەسەرە بۆ چاكسازی كە حكومەت بەڕێوەبەن دەبێت پێوەری ناوخۆیی بۆ شەفافیەتی دارایی، بەرپرسیارێتی سەركردایەتی، ڕێساكان، بەشداری و هەڵبژاردنی كاندیدانی شایستە پەرە پێبدەن،بەڵگەنامەكەی چین خۆبەڕێوەبردنێكی تەواو و توندی وەك ئەركێكی درێژخایەن كە ڕێساكان، چاودێری، گەشەپێدانی ڕێكخراوەیی، تێكۆشان دژی گەندەڵی و توانای چاكسازی خود لەخۆ دەگرێت، ڕونكردنەوەكەی شی جینپینگ جەخت لەسەر گرنگی ستراتیژی بنیاتنانی حزبی دەكاتەوە، لە كاتێكدا بڕیارنامەكە ئەو بنەما و میكانیزمانە دەستنیشان دەكات كە پارتی كۆمۆنیستی چین دەیەوێت حوكمڕانییەكەی پێ بەهێز بكات،بۆ هەرێمی كوردستان،بەهای ئەم ئەزموونە لە شیكاری ورددا دەبینرێت،هەرێمی كوردستان كەمی حیزبی سیاسی، یاسا یان پێكهاتەی كارگێڕی نییە، ئاڵنگارییەكە ئەوەیە كە وایان لێبكرێت بە شێوازێكی كاریگەرتر و بەردەوامتر كار بكەن سەقامگیری بەردەوام پێویستی بە دامەزراوەیەك هەیە كە بەپێی یاسا كار بكات، بەرپرسی پیشەیی، چاودێری متمانەپێكراو و خزمەتگوزاری گشتی كە وەڵامی پێویستییەكانی هاووڵاتییان بداتەوە،چاكسازی ناتوانێت دروشمێك یان هەڵمەتێكی كاتی بێت، دەبێت ببێتە پراكتیكێكی دامەزراوەیی بەردەوام، ئەمە ئەو بناغەیەیە كە متمانەی گشتی و حوكمڕانییەكی كاریگەر لەسەری دەتوانرێت بنیات بنرێت. 
سەرچاوە: 
Resolution of the Central Committee of the Communist Party of China on Certain Major Issues concerning Persevering with Full and Rigorous Party Self-Governance, adopted at the fifth plenary session of the 20th CPC Central Committee, October 29, 2026