هەرێم نیوز

لە کاتێکدا ئێرانی هاوپەیمانی چین لەژێر گورزە سەربازییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدایە، پەکین تەنیا بە لێدوانی دیپلۆماسیی سنووردار بەشداری کردووە. ئەم ڕاپۆرتە هۆکارەکانی پشت ساردیی "تەژدی چینی" بەرامبەر تاران دەخاتە ڕوو.

١. ئابووری لە پێش هاوپەیمانییە

ستراتیژیی چین ڕوونە: "سەقامگیریی ناوخۆ و پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکا گرنگترە لە هاوپەیمانی لەگەڵ ئێران". هەرچەندە چین $80%$ی نەوتی ئێران دەکڕێت، بەڵام قەبارەی بازرگانیی پەکین لەگەڵ وڵاتانی کەنداو (٢٥٧ ملیار دۆلار) زۆر زیاترە لە قەبارەی بازرگانییەکەی لەگەڵ ئێران (١٤ ملیار دۆلار). چین نایەوێت بەهۆی تارانەوە بەرژەوەندییە گەورەکانی لە کەنداو و ئەمریکا بخاتە مەترسییەوە.

٢. پشتیوانیی سنووردار و "شەرمنانە"
پێش دەستپێکی جەنگ، ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە چین هەندێک سیستەمی بەرگریی ئاسمانی و درۆنی خۆکوژی داوە بە ئێران، بەڵام دوای کوژرانی عەلی خامنەیی، پەکین تەنیا بە ئیدانەکردنێکی شەرمنانە وازی هێنا. ئەم هەڵوێستە دەری دەخات کە چین ئامادە نییە بە کردەیی و سەربازی بچێتە ناو جەنگێکەوە کە هەزاران کیلۆمەتر لە سنوورەکانی خۆیەوە دوورە.

٣. ئایا "لاوازیی ئێران" لە بەرژەوەندیی چیندایە؟
هەندێک لە ناوەندە شیکارییەکان (وەک چاتام هاوس) پێیان وایە چین لە لێدانە تاکتیکییەکانی سەر ئێران نیگەران نییە، چونکە:

 * ڕێگری لە چەکی ئەتۆم: پەکین نایەوێت ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
 * زیادبوونی پشتبەستن: هەرچەندە ئێران لاوازتر بێت، زیاتر ناچار دەبێت لە ڕووی ئابووری و تەکنەلۆژییەوە پشت بە چین ببەستێت.

٤. پاراستنی وزە و بەدیلەکانی ڕووسیا

ترسی سەرەکیی چین لەم ململانێیەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پەککەوتنی گەرووی هورمز و گرانبوونی نەوتە. بۆ ئەمەش پەکین دوو پلانی جێگرەوەی هەیە:

 * کۆگای ستراتیژی: چین خاوەنی ١.١ ملیار بەرمیل نەوتی کۆگاکراوە کە بۆ ماوەی سێ مانگ پێداویستییەکانی پڕ دەکاتەوە.
 * ڕووسیا وەک بەدیل: پەکین پشتبەستنی بە نەوتی ڕووسیا بۆ 20\% زیاد کردووە و کار لەسەر پڕۆژەی (هێزی سیبیریا ٢) دەکات بۆ گواستنەوەی گازی ڕووسیا.

٥. ترەمپ و لووتکەی نیسان

چین نایەوێت پێش لووتکەی چاوەڕوانکراوی نێوان "شی جین پینگ" و "دۆناڵد ترەمپ" لە مانگی نیساندا، ئەمریکا لە خۆی زویر بکات. پەکین بێدەنگی هەڵبژاردووە تا لە دۆسیە گرنگەکانی وەک تایوان و سزا بازرگانییەکان، ئیمتیاز لە واشنتن وەربگرێت.

> ئەنجام:

چین تەنیا لەو جەنگانەدا بە کردەیی دەستوەردان دەکات کە لە دراوسێیەتی خۆیدا بن (وەک پاکستان و کۆریای باکوور). لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پەکین وەک "کڕیارێکی زیرەک" دەمێنێتەوە کە نەوتی هەرزانی دەوێت، نەک وەک "هاوپەیمانێکی فیداکار" کە سەربازەکانی بۆ پاراستنی تاران بنێرێت.