پوختە :
سەردانە فەرمییەکەی سەرۆک وەزیرانی عێراق، عەلی زەیدی بۆ واشنتۆن لە کاتێکی زۆر هەستیاردا دێت کە ناوچەکە بە قۆناغێکی گۆڕانکاری خێرا و ئاڵۆزدا تێدەپەڕێت. هەرچەندە کارنامەی سەرەکی سەردانەکە لەسەر تەوەرەکانی وزە، وەبەرهێنان، و سنوور دارکردنی هەژموونی ئێران چڕبووەتەوە، بەڵام پرسی ئەمنی و هەڕەشە بەردەوامەکانی ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) و داهاتووی هێزەکانی هاوپەیمانان لە پێشەنگی گفتوگۆکاندایە. ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەیەکی چڕوپڕ لێکۆڵینەوە لە هۆکار، ڕەهەند، و لێکەوتە ئابووری و ئاسایشیەکانی ئەم سەردانە مێژووییە دەکات بۆ سەر پاشەڕۆژی عێراق و ناوچەکە.
پێشەکی :
پەیوەندییەکانی نێوان بەغدا و واشنتۆن لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە هەمیشە لەژێر کاریگەری هاوسەنگیە ئاسایشی ، سیاسییە ناوخۆیی و هەرێمییەکاندا بووە. لە ئێستادا عێراق لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییدایە؛ لە لایەکەوە بڕیاری کۆتاییهاتنی ئەرکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ئارادایە، لە لایەکی تریشەوە لێکەوتەکانی ململانێی ئەمریکا-ئێران لەسەر خاکی عێراق ڕەنگدەداتەوە. سەردانەکەی ئەلزەیدی بۆ ئەمریکا تەنها گەشتێکی دیپلۆماسی نییە، بەڵکو هەوڵێکە بۆ داڕشتنەوەی فۆرمۆلەی هاوبەشی ستراتیژی لە نێوان هەردوو وڵاتدا لە قۆناغی دوای پاشەکشەی سەربازی ڕاستەوخۆ.
هۆکارەکانی پشت سەردانەکەی ئەلزەیدی بۆ واشنتۆن:
چەندین هۆکاری ستراتیژی و ناوخۆیی هانی سەرۆک وەزیرانی عێراقیان داوە بۆ ئەنجامدانی ئەم سەردانە لەم کاتەدا:
١-دیاریکردنی چارەنووسی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی:
بەغدا دەیەوێت پەیوەندییە سەربازییەکانی لەگەڵ واشنتۆن لە چوارچێوەی هاوپەیمانی گشتییەوە بگۆڕێت بۆ ڕێککەوتنی دوو قۆڵی ئەمنی هەمیشەیی.
٢ـپێویستی بە پاڵپشتی تەکنەلۆژی و هەواڵگری:
سەرەڕای بەرزبوونەوەی توانای هێزە عێراقییەکان، بەغدا هێشتا پێویستی بە چاودێری ئاسمانی و زانیاری هەواڵگری ئەمریکا هەیە بۆ ڕاوەدوونانی شانە خەوتووەکانی داعش.
٣ـبەدەستهێنانی شەرعیەتی نێودەوڵەتی و پاڵپشتی سیاسی:
پاراستنی هاوسەنگی لە پەیوەندییە دەرەکییەکان و نیشاندانی عێراق وەک هاوبەشێکی سەقامگیر لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا.
گرنگی دۆسیەی وزە و وەبەرهێنان:
دۆسیەی وزە یەکێکە لە گرنگترین پایەکانی ڕێککەوتنی چوارچێوەی ستراتیژی نێوان هەردوو وڵات. لایەنی عێراقی هەوڵدەدات لە ڕێگەی ئەم سەردانەوە بگاتە چەند ئامانجێک:
١ـ سەربەخۆیی لە کەرتی وزەدا:
کەمکردنەوەی پشتبەستنی عێراق بە غازی هاوردەکراوی ئێران بۆ بەگەڕخستنی وێستگەکانی کارەبا، ئەمەش لە ڕێگەی ڕاکێشانی کۆمپانیا زەبەلاحەکانی ئەمریکا (وەک هاپکۆ و جەنەڕاڵ ئەلیکتریک) بۆ وەبەرهێنان لە غازی هاوەڵ.
٢ـ پەرەپێدانی کەرتی نەوت و غاز:
واشنتۆن فشار دەکات کە عێراق چاکسازی لە کەرتی دارایی و وزەدا بکات بۆ ئەوەی ڕێگری لە دزەکردنی دراو و سوودمەندبوونی لایەنی سێیەم بکات، لە بەرامبەردا بەڵێنی پێشکەشکردنی ئاسانکاری و تەکنەلۆژیای نوێی پێدەدات.
هەژموونی ئێران و پارسەنگی سیاسی عێراق:
حکومەتی عێراق لە نێوان دوو بەرداشی گەورەدایە: هاوپەیمانی ستراتیژی لەگەڵ ئەمریکا و پەیوەندییە قووڵە سیاسی و ئابوورییەکانی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران.
تێبینی ستراتیژی: سەرکەوتنی سەردانەکەی ئەلزەیدی بەندە بە توانای ئەو لە نیشاندانی عێراق وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری کە ڕێگە نادات خاکەکەی بەکاربهێنرێت بۆ هێرشکردنە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا، لە هەمان کاتدا پاراستنی جۆرێک لە هاوسەنگی کە بەرەی لایەنگری ئێران لە ناوخۆی عێراقدا توڕە نەکات.
واشنتۆن لەم سەردانەدا جەختی لەسەر پێویستی کۆنترۆڵکردنی گروپە چەکدارە دەرەوەی یاساییەکان کردووەتەوە کە هەڕەشە لە نێردە دیپلۆماسی و بنکە ئاسایشیەکان دەکەن.
پرسی مانەوەی هێزی هاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی ئەمریکا:
ئەرکی هێزەکانی "ئۆپەراسیۆنی چارەسەری سروشتی" بەرەو کۆتایی دەچێت. لێرەدا گۆڕانکارییەکان بەم شێوەیەن:
دۆخی پێشوو (هاوپەیمانی نێودەوڵەتی):
بوونی هێزی شەڕکەر و ئۆپەراسیۆنی هاوبەشی فراوانگواستنەوە بۆ ئەرکی ڕاوێژکاری، مەشق و ڕاهێنان
بەکارهێنانی ئاسمانی عێراق بە شێوەیەکی نیمچە سەربەخۆ هەماهەنگی پێشوەختە و چاودێری هەواڵگری هاوبەش
دۆخی نوێ (هاوبەشی دووقۆڵی):
فەرماندەیی هاوبەشی نێودەوڵەتی لە عێراقڕێککەوتنی ئەمنی تایبەت لەژێر سەروەری عێراقدا
داعش، شانە خەوتووەکان و دۆسیەی زیندانیان:
سەرەڕای سەرکەوتنی سەربازی بەسەر داعشدا لە ساڵی ٢٠١٧، مەترسییەکانی ئەم ڕێکخراوە بە تەواوی نەڕەواونەتەوە.
١ـ شانە خەوتووەکان و بۆشاییە ئەمنییەکان
داعش لە ئێستادا ستراتیژی "شەڕی فرتووفێڵ و پشوو درێژی" پەیڕەو دەکات. شانە خەوتووەکان گرەو لەسەر هەر بۆشاییەکی ئەمنی دەکەن کە بەهۆی کێشە سیاسییەکان یان کشانەوەی هاوپەیمانان دروست دەبێت، بەتایبەتی لە ناوچە شاخاوییەکان و سنوورە هاوبەشەکانی نێوان عێراق و سوریا.
٢- دۆسیەی زیندانیان و کەمپی هۆل:
ئەم دۆسیەیە وەک بۆمبێکی چێندراو وایە کە هەڕەشە لە ئاسایشی نیشتمانی عێراق دەکات:
گواستنەوەی دەستگیرکراوان: عێراق ئامادەکاری دەکات بۆ وەرگرتنەوەی هەزاران چەکداری داعش لە زیندانەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا، ئەمەش بارگرانییەکی زۆری ئەمنی و دارایی دەخاتە سەر زیندانەکانی عێراق کە خۆیان لە ئێستاوە قەرەباڵغن.
مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی ڕابردوو: ئەزموونی ساڵانی ٢٠١٢-٢٠١٣ (ئۆپەراسیۆنی ڕووخاندنی دیوارەکان بۆ ئازادکردنی زیندانیان) مەترسییەکی گەورەیە کە بەغدا و واشنتۆن دەیانەوێت ڕێگری لێبکەن.
کەمپەکانی سوریا و یەکگرتنەوەی کۆمەڵایەتی: گەڕانەوەی خێزانەکانی داعش لە کەمپی هۆل پێویستی بە بەرنامەی نیشتەجێکردنەوە و چاکسازی دەروونی قووڵ هەیە بۆ ڕێگریکردن لە دروستبوونی نەوەیەکی نوێی توندڕەو.
لێکەوتە و کاریگەرییەکانی سەردانەکە لەسەر ئابووری عێراق:
ئەم سەردانە لێکەوتەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆی لەسەر دۆخی ئابووری عێراق دەبێت:
سەقامگیری بەهای دینار بەرامبەر بە دۆلار: لە ڕێگەی گەیشتن بە لێک تێگەیشتن لەگەڵ بانکی فیدراڵی ئەمریکا سەبارەت بە چاکسازییە بانکییەکان و ڕێگریکردن لە قاچاخکردنی دۆلار، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی سزاکانی سەر بانکە عێراقییەکان.
ڕاکێشانی وەبەرهێنانی بیانی: دابینکردنی ژینگەیەکی ئەمنی سەقامگیرتر لە دوای ئەم سەردانە، دڵنیایی دەداتە کۆمپانیا جیهانییەکان بۆ کارکردن لە کەرتی ژێرخانی عێراقدا.
فرەچەشنکردنی سەرچاوەکانی داهات: پاڵپشتی ئەمریکا بۆ چاکسازییە داراییەکان یارمەتیدەر دەبێت لە کەمکردنەوەی پشتبەستنی ڕههای عێراق بە داهاتی نەوت.
ئەنجام
سەردانەکەی سەرۆک وەزیران عەلی زەیدی (ئەلزەیدی) بۆ واشنتۆن ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ ئەوەی کە هاوبەشی نێوان عێراق و ئەمریکا لە قۆناغی شەڕی سەربازی ڕاستەوخۆوە بەرەو قۆناغی هاوبەشی ستراتیژی درێژخایەن هەنگاو دەنێت. سەرکەوتنی عێراق لەم قۆناغە نوێیەدا بەندە بە توانای داخستنی ئەو بۆشاییە ئەمنییانەی کە داعش دەیەوێت دزەیان تێبکات، هاوشان لەگەڵ جێبەجێکردنی چاکسازییە ئابووری و داراییەکان. پێویستە بەغدا بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ هاوسەنگییە هەرێمییەکاندا بکات بۆ ئەوەی دەستکەوتەکانی ئەم سەردانە بپارێزێت و ئاسایش و گەشەسەندنی ئابووری بۆ گەلی عێراق دەستەبەر بکات.
ڕاوێژکاری یاسایی و وزە:ڕێبوار محمد ئەمین
ماستەر لە گرێبەستەکەی نەوت و گاز
١٤/٧/٢٠٢٦