هەرێم نیوز

ململانێی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران بەرەو ڕێڕەوێکی نوێی دانوستان هەنگاو دەنێت، ئەوەش لە سایەی لێدوانە دووبارەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا سەبارەت بە کرانەوەی بۆ دانوستان، لە بەرامبەر بوونی ناکۆکی لە ناوخۆی تاراندا لەسەر مەرجەکانی ڕێککەوتن و سنووری ئەو سازشانەی کە دەکرێت بکرێن.

لە کاتێکدا مەسعود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران ئامادەیی خۆی نیشان دەدات بۆ کۆتاییهێنان بە قەیرانەکە، سوپای پاسداران پێداگری لەسەر هێشتنەوەی کارتەکانی فشاری مەیدانی دەکات، کە لە پێشەنگیاندا گەرووی هورمزە. ئەمەش لە ناوەڕاستی جیاوازیی بۆچوونەکاندایە سەبارەت بە لەپێشینەیی دۆسیەی ئەتۆمی و ڕۆڵی مووشەک و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان و بریکارەکانی ئێران لە ناوچەکەدا.

پۆل سالم، شیکەرەوەی کاروباری ئەمریکا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە "سکای نیوز عەرەبیە"، لە میانی قسەکانیدا بۆ بەرنامەی "الظهيرة" پێی وایە کە داواکارییەکانی ترەمپ گۆڕانکاریی قۆناغ بە قۆناغیان بەخۆیەوە بینیوە. دوای ئەوەی لە سەرەتای ململانێکەدا داواکارییەکانی خۆبەدەستەوەدانی سیستەمی ئێرانی و هەڵوەشاندنەوەی بەرنامەی مووشەکی و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان و باڵە هەرێمییەکانی دەگرتەوە، لە ئێستادا تەرکیزەکە کەوتووەتە سەر دووبارە کردنەوەی گەرووی هورمز بەپێی ئەو مەرجانەی کە لای ئەمریکا قبوڵکراون.

گەرووی هورمز دەرگای ڕێککەوتن دەکاتەوە

نەبیل عەتوم، بەڕێوەبەری بەرنامەی توێژینەوە ئێرانییەکان لە سەنتەری لێکۆڵینەوە هەرێمییەکان، هاوڕایە لەگەڵ ئەوەی کە مسۆگەرکردنی کەشتیوانی لە گەرووی هورمزدا دەبێتە مەرجی یەکەمی ئەمریکا بۆ کەمکردنەوەی فشارەکان لەسەر تاران.

عەتوم دەڵێت کە واشنتۆن دەیەوێت گەرووەکە بکرێتەوە و ڕێگری لە هەڕەشەکردن لە کەشتییەکان یان پەکخستنی جووڵەیان بکرێت، بەو مەرجەی ئێران ئەم داواکارییانە جێبەجێ بکات پێش ئەوەی هیچ کەمکردنەوەیەکی قۆناغیی سزاکانی بەدەست بگات. بەم پێیەش، گەرووی هورمز دەبێتە دەروازەیەک بۆ هەر ڕێککەوتنێکی چاوەڕوانکراو، نەک تەنیا بڕگەیەک لەناو ڕێککەوتنێکی فراوانتردا.

لە بەرامبەردا، ئێران هەوڵ دەدات ئەم کارتە بپارێزێت بۆ ئەوەی پێگەی خۆی لە دانوستانەکاندا بەهێزتر بکات. عەتوم ئاماژە بە لێدوانێکی موحسین ڕەزایی دەکات کە تێیدا پێی وابوو خاوەندارێتیی کارتی هورمز گرنگترە لە خاوەندارێتیی ١٠ بۆمبی ئەتۆمی، هەروەها ئاماژەی بەوەش کرد کە ئامادەیی ئێران لە هاوکێشەی بابەلمەندەبدا کارتی فشاری زیاتری بۆ تاران لەسەر ڕێڕەوە دەریاییەکان دەستەبەر کردووە.

ناکۆکی لەسەر لەپێشینەیی دۆسیەی ئەتۆمی

سالم پێی وایە کە دۆسیەی ئەتۆمی لە قۆناغی ئێستادا بۆ واشنتۆن نەبووەتە بابەتێکی زۆر بەپەلە، چونکە مەترسیی ڕاستەوخۆ لەسەر ئابووریی جیهانی دروست ناکات، ئەمەش ڕێگە دەدات بە دواخستنی چارەسەرکردنی یان دووبارە بەکارهێنانەوەی بژاردەی سەربازی لە دژی لە کاتێکی دواتردا.

بەڵام عەتوم پێی وایە کە بەرنامە ئەتۆمییەکە وەک کرۆکی هەر ڕێککەوتنێک دەمێنێتەوە، تەنانەت ئەگەر لێکتێگەیشتنەکانی گەرووی هورمزیش پێشی بکەون. بەپێی خەمڵاندنەکانی ئەو، ویلایەتە یەکگرتووەکان تەنها بە بەڵێنێکی سیاسیی ئێران بۆ دروستنەکردنی بۆمبی ئەتۆمی ڕازی نابێت، بەڵکو داوای ڕێوشوێنی توند دەکات کە پرسی پیتاندن، یەدەگ، چاودێریکردن، پشکنین و داهاتووی دامەزراوە ئەتۆمییەکان بگرێتەوە.

عەتوم ئاماژە بەوە دەکات کە بەپێی ئەو ئامارانەی خستوویەتییە ڕوو، ئێران خاوەنی بڕێک یۆرانیۆمە کە نزیکەی ٨٦ هێندەی حەدی ڕێگەپێدراو تێپەڕی کردووە، سەرباری بوونی زیاتر لە ٢٣ هەزار ئامێری سەنتەرفیوج، کە ژمارەیەکی زۆریان لە جۆری پێشکەوتووی "IR-6" و "IR-9"ن. ئەو پێشبینی دەکات کە دۆسیەی ئەتۆمی لە قۆناغی دووەمدا بێتە ئاراوە، هاوتەریب لەگەڵ داواکارییەکانی ئەمریکا بۆ ڕاگرتنی ئاڵۆزییە هەرێمییەکان و بەکارنەهێنانی مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و بریکارەکان بۆ هەڕەشەکردن لە بنکەکانی ئەمریکا و وڵاتانی کەنداو و ڕێڕەوە دەریاییەکان.

دابەشبوون لە ناوخۆی تاراندا

سالم ناکۆکییە ناوخۆییەکانی ئێران دەخاتە چەقی ئاڵۆزییەکانی دانوستانەوە. بەپێی خوێندنەوەی ئەو، پزیشکیانی سەرۆککۆمار و حکومەتەکەی دەیانەوێت کۆتایی بەم ڕووبەڕووبوونەوەیە بهێنن، لە کاتێکدا سوپای پاسداران پێی باشترە لە ڕێگەی گەرووی هورمز و بابەلمەندەبەوە بەردەوامی بە فشارەکان بدات تاوەکو سازشی زیاتر لە ئەمریکا بەدەست بهێنێت.

عەتوم دەڵێت کە پزیشکیان هەوڵ دەدات بەرپرسیارێتیی بەڕێوەبردنی دۆسیەی دانوستانەکان بخاتە ئەستۆی سوپای پاسداران، بۆ ئەوەی حکومەتەکەی لە دەرەنجامەکانی هەر ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نوێ بپارێزێت. لە بەرامبەردا، سوپای پاسداران ترسی لەوە هەیە کە ڕێککەوتنێک کە ڕەچاوی بەرژەوەندییەکانی نەکات، ببێتە هۆی گواستنەوەی قەیرانەکە بۆ ناوخۆی ئێران و دروستکردنی هەڕەشە بۆ سەر پێکهاتەی سیستەمەکە.

ڕێککەوتنێکی قۆناغیی بە مەرجەکانی ترەمپ

سالم دوورخستنەوەی ئەوە دەکات کە ترەمپ سازشی گەورە بکات، سەرەڕای کاریگەریی بەردەوامبوونی قەیرانەکە لەسەر ئابووری و هەڵبژاردنەکانی نیوەی خول. ئەو پێی وایە کە قسەکانی سەبارەت بە نزیکبوونەوەی کۆتایی جەنگەکە ئامانج لێی دڵنیاییدانە بە دەنگدەری کۆماری، لە کاتێکدا واشنتۆن گرەو لەسەر ئەوە دەکات کە گەمارۆ ئابوورییەکان فشارەکانی سەر تاران زیاتر دەکەن بەبێ پێویستبوون بە پەرەسەندنێکی گەورەی سەربازی پێش هەڵبژاردنەکان.

بەپێی قسەکانی عەتوم، نزیکایەتی و تێڕوانینی ترەمپ لەسەر بنەمای "جێبەجێکردن لە بەرامبەر جێبەجێکردندا" بونیاد نراوە، بە جۆرێک کە سزاکان کەم ناکرێنەوە یان دەست بەسەر پارە سڕکراوەکاندا ناگیرێتەوە بەر لەوەی ئێران هەنگاوی کرداری و سەلمێنراو بنێت. ئەمەش وا دەکات سیناریۆی ڕێککەوتنی قۆناغیی ببێتە نزیکترین ئەگەر، کە لە گەرووی هورمزەوە دەست پێدەکات، پێش ئەوەی بپەڕێتەوە بۆ دۆسیەی ئەتۆمی و ئاڵۆزییە هەرێمییەکان، ئەوەش لە گەرمەی ململانێیەکی ناوخۆیی لە تاراندا لەسەر ئەوەی کێ خاوەنی بڕیاری جەنگ یان ڕێککەوتنە.