هەرێم نیوز
گەرووی هورمز تەنها ڕێڕەوێکی ئاوی نییە، بەڵکو "شاجەمەکی" وزەی جیهانە. داخستنی ئەم گەرووە تەنها قەیرانێکی ناوچەیی نییە، بەڵکو بوومەلەرزەیەکی ئابوورییە کە کاریگەرییەکەی دەگاتە هەموو ماڵێکی ئەم زەوییە.
١. گەرووی هورمز؛ بۆریی هەناسەی ئابووریی جیهان
ئەم گەرووە گرنگترین خاڵی گواستنەوەی نەوتە لە جیهاندا. پاناییەکەی لە تەسکترین شوێندا تەنها ٤٠ کیلۆمەترە، بەڵام:
• بڕی نەوت: ڕۆژانە زیاتر لە ٢٠ ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو و گاز و سووتەمەنی لێوە تێپەڕ دەبێت.
• ڕێژەی جیهانی: نزیکەی یەک لەسەر پێنجی (٢٠٪) نەوتی بەرهەمێنراوی جیهان بەم ڕێڕەوەدا دەڕوات.
• تێچووی دارایی: ساڵانە بەهای زیاتر لە ٦٠٠ ملیار دۆلار وزە لەم گەرووەوە دەگوازرێتەوە.
٢. کێ زەرەرمەندی یەکەمە؟ (ئاسیا لە پێشەوەیە)
بە پێچەوانەی تێگەیشتنی گشتی، ئەمریکا و ئەورووپا کەمتر لە وڵاتانی ئاسیا زیانیان پێ دەگات:
• چین و هیندستان و ژاپۆن: زیاتر لە ٨٠٪ی ئەو نەوتەی لە گەرووی هورمزەوە دەڕوات، بەرەو بازاڕەکانی ئاسیایە. چین کە گەورەترین کڕیاری نەوتی ئێرانە، لە ئەگەری داخستنی گەرووەکەدا گەورەترین مەترسی دەچێتە سەر ئاسایشی وزەکەی.
• وڵاتانی کەنداو: سعودیە، ئیمارات، کوێت و عێراق بۆ هەناردەکردنی بەشێکی زۆری نەوتەکەیان پشت بەم گەرووە دەبەستن.
٣. چەکەکانی ئێران بۆ داخستنی گەرووەکە
شارەزایان پێیان وایە ئێران ناتوانێت بۆ هەمیشە گەرووەکە دابخات، بەڵام دەتوانێت لەم ڕێگایانەوە پەک بخات:
• چاندنی مین: بەکارهێنانی بەلەمە خێراکان بۆ چاندنی مینی دەریایی کە مەترسیی گەورە بۆ تانکەرە نەوتەکان دروست دەکات.
• هێرشی درۆنی و مووشەکی: بەکارهێنانی مووشەکی دژە پاپۆڕ و درۆنی خۆکوژ بۆ لێدانی کەشتییە بازرگانییەکان.
• دەستبەسەرداگرتن: بەکارهێنانی هێزە دەریاییەکانی سوپای پاسداران بۆ ڕاگرتن و پشکنینی کەشتییەکان لەناو گەرووەکەدا.
٤. ئایا ڕێگەی بەدیل هەیە؟
هەندێک وڵات هەوڵیان داوە بۆریی نەوت دروست بکەن بۆ ئەوەی پێویستیان بە گەرووی هورمز نەبێت، بەڵام ئەم ڕێگایانە تەنها بەشێکی کەم لە نەوتەکە دەگوازنەوە:
• سعودیە: بۆریی (ڕۆژهەڵات-ڕۆژئاوا)ی هەیە کە نەوت دەبات بۆ دەریای سوور (توانای ٥ ملیۆن بەرمیلی هەیە).
• ئیمارات: بۆریی (حەبشان-فوجەیرە)ی هەیە کە نەوت دەباتە دەرەوەی گەرووەکە (توانای ١.٥ ملیۆن بەرمیلی هەیە).
• بەڵام ئەم ڕێگایانە ناتوانن جێگەی ئەو ٢٠ ملیۆن بەرمیلە بگرنەوە کە ڕۆژانە بە ناو گەرووەکەدا دەڕوات.
٥. هەڵوێستی نێودەوڵەتی
داخستنی گەرووی هورمز "هێڵی سوورە" بۆ جیهان. ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی ئاماژەیان داوە کە هەرگیز ڕێگە نادەن جووڵەی وزە لەو شوێنە بوەستێت. لە لایەکی ترەوە، چین فشارێکی دیپلۆماسیی گەورە دەخاتە سەر تاران، چونکە پەککەوتنی هورمز بە واتای پەککەوتنی کارگەکانی چین دێت.
کورتەی قسە:
گەرووی هورمز بۆ ئێران وەک "چەکی ئەتۆمیی ئابووری" وایە؛ دەتوانێت بەکاریبهێنێت بۆ فشار خستنە سەر جیهان، بەڵام بەکارهێنانی ئەم چەکە مەترسیی ئەوەی هەیە هاوپەیمانەکانیشی (وەک چین) لە خۆی بکاتە دوژمن.