چۆن لەمە تێبگەین؟

لە سەرەتای مانگی ئابی 2026ـەوە، دەنگۆی کشاندنەوەی سیستمی بەرگریی "پاتریۆت" لە هەرێمی کوردستان و گواستنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە سەربازانی ئەمریکا بۆ دەرەوەی عێراق، شەپۆلێکی گەورەی لە نیگەرانی و پرسیاری لە ناو شەقامی کوردیدا دروست کردووە.

 ئەمە بابەتێکی یەکجار گرنگ و سەرنجڕاکێشە، چونکە پاتریۆت تەنها سیستمێکی موشەکی نەبوو، بەڵکو هێمایەک بوو بۆ پاراستنی ئاسمانی هەرێمی کوردستان لە هەڕەشە دەرەکییەکان. بۆ تێگەیشتن لەوەی کە ئایا ئەمە نیشانەی جێهێشتنی کوردە یان بەشێکە لە بەرنامەیەکی نوێی سەربازی، دەبێت سەرەتا لە مێژووی هاتنی ئەمریکاوە دەست پێ بکەین.

ئەمریکا کەی هاتە هەرێمی کوردستان؟

هاتنی فەرمیی هێزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ هەرێمی کوردستان بۆ بەهاری ساڵی 1991 دەگەڕێتەوە، کاتێک کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دوای کۆڕەوە ملیۆنییەکە بڕیاری دروستکردنی "ناوچەی ئارام"ی دا. لەو ساتەوە، ئەمریکا لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی (دابینکردنی ئارامی) بووە تاکە پارێزەری ئاسمانی کوردستان لە بەرامبەر هێرشەکانی ڕژێمی بەعس. ئەمە یەکەمین وێستگەی بونیادنانی پەیوەندییەکی ستراتیژی بوو کە تێیدا کورد وەک هاوپەیمانێکی باوەڕپێکراو لەسەر زەوی دەركەوت.

لە ساڵی 2003 و دوای پڕۆسەی ڕزگارکردنی عێراق، ڕۆڵی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان قۆناغێکی نوێی بڕی. فڕۆکەخانەی هەولێر و بنکە سەربازییەکانی دەوروبەری بوونە ناوەندی سەرەکی بۆ جموجۆڵەکانی سوپای ئەمریکا لە باکووری عێراق. لەو کاتەدا، هەرێمی کوردستان وەک "دەروازەیەکی ئارام" سەیر دەکرا کە ئەمریکییەکان دەیانتوانی بەبێ مەترسیی میلیشیاکان و گروپە توندڕەوەکان، ستراتیژییەکانی خۆیانی تێدا جێبەجێ بکەن.

وێستگەی سێیەم و هەرە گرنگ، ساڵی 2014 بوو کاتێک ڕێکخراوی داعش گەیشتە نزیک هەولێر، ئەمریکا بە فەرمانی باراک ئۆباما، یەکەمین هێرشی ئاسمانیی لە مەخموور و خازرەوە دەستپێکرد بۆ پاراستنی هەولێر. ئەمە وای کرد کە هەبوونی سەربازیی ئەمریکا لە هەرێم لە ڕاوێژکارییەوە بگۆڕێت بۆ هەبوونی شەڕکەری چالاک و بونیادنانی بنکەی گەورەی وەک "هەریر" کە بووە یەکێک لە گرنگترین بنکە ستراتیژییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.

لە ساڵانی دوای داعش، ئەمریکا پەیوەندییەکانی لەگەڵ وەزارەتی پێشمەرگە لە چوارچێوەی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن ڕێکخستەوە. ئەمە نیشانەی ئەوە بوو کە واشنتن دەیەوێت هەرێمی کوردستان وەک "بنکەیەکی هەمیشەیی" لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بمێنێتەوە. هەرێم چیتر تەنها ناوچەیەکی جەنگ نەبوو، بەڵکو ببووە ناوەندێکی دیپلۆماسی و ئەمنی کە گەورەترین کونسوڵخانەی جیهانی لێ بونیاد دەنرا.

هەبوونی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان هەمیشە وەک "سەپێنەری هاوسەنگی" سەیر کراوە. لە لایەک کورد لە هەڕەشەی دەوڵەتانی دراوسێ دەپارێزێت و لە لایەکی دیکەشەوە ڕێگری دەکات لەوەی عێراق بە تەواوی بکەوێتە ژێر هەژموونی یەک لایەنی هەرێمی. ئەم هاوسەنگییە وای کردووە کە هەر جووڵەیەکی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا، وەک لەرینەوەیەکی سیاسی لە ناوچەکەدا سەیر بکرێت.

دواجار، هاتنی ئەمریکا بۆ هەرێمی کوردستان تەنها پەیوەندی بە سەربازەوە نەبووە، بەڵکو گۆڕانی کلتووری و سیاسی گەورەی لەگەڵ خۆیدا هێناوە. کورد لەم ٣٥ ساڵەی ڕابردوودا فێر بووە کە هەبوونی ئەمریکا وەک "چەتری پاراستن" وایە، هەر بۆیە کاتێک باس لە کشانەوەی سیستەمێکی وەک پاتریۆت دەکرێت، یەکسەر هەستی "جێهێشتن" لە لای تاکی کورد دروست دەبێت.

کەی پاتریۆت هێنرایە هەرێمی کوردستان؟

هێنانی سیستمی پاتریۆت بۆ هەرێمی کوردستان وەڵامێکی ڕاستەوخۆ بوو بۆ پەرەسەندنی هەڕەشە موشەکییەکانی ئێران و گروپە بریکارەکانی لە ناوچەکەدا. لە دوای ساڵی 2020، کاتێک بنکەی "عەین ئەلئەسەد" کرایە ئامانجی موشەکی بالیستی، پنتاگۆن تێگەیشت کە بنکەکانی لە هەولێریش پارێزراو نین. بۆیە بڕیاری دا چەتری بەرگریی ئاسمانی بۆ ئاسمانی هەرێم دابین بکات.

بە شێوەیەکی فەرمی، جێگیرکردنی باترییەکانی پاتریۆت لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێر و بنکەی هەریر لە ساڵی 2021دا دەستی پێکرد. ئەم هەنگاوە دوای زنجیرەیەک هێرشی موشەکی و درۆنی هات کە زیانی گیانی و مادییان بەدوای خۆیاندا هێنابوو. پاتریۆت کرا بە هێڵێکی بەرگریی نەک تەنها بۆ سەربازانی ئەمریکا، بەڵکو بۆ پاراستنی شکۆی شاری هەولێر وەک پایتەختێکی سەقامگیر.

لە ڕووی سەربازییەوە، هێنانی ئەم سیستمە پەیامێکی ڕوون بوو بۆ تاران؛ کە ئەمریکا ڕێگە نادات ئاسمانی هەرێمی کوردستان وەک "حەوشەی پشتەوە" بۆ تاقیکردنەوەی موشەکەکان بەکاربهێنرێت. پاتریۆت جۆرێک لە "دڵنیایی ئەمنی" بە وەبەرهێنەران و دیپلۆماتکارە بیانییەکانیش بەخشی، کە وای کرد ژیان لە هەولێر بە شێوەیەکی ئاسایی بەردەوام بێت سەرەڕای هەڕەشەکان.

ئەم سیستمە لە کاتی هێرشە گەورەکانی ساڵی 2022 و 2024دا، ڕۆڵی سەرەکیی بینی لە تێکشکاندنی چەندین موشەکی بالیستی پێش ئەوەی بگەنە ناو جەرگەی شار. هێنانی پاتریۆت بۆ کوردستان، ئاستی هاوپەیمانیی نێوان هەولێر و واشنتنی بۆ پلەی "هاوبەشیی بەرگریی چالاک" بەرز کردەوە، کە ئەمە پێگەیەکی ناوازەیە بۆ قەوارەیەکی غەیرە دەوڵەتی.

پاتریۆتەکان لە شوێنە یەکجار ستراتیژییەکان جێگیر کرابوون، کە دەتوانرا لە یەک کاتدا چاودێریی ئاسمانی سووریا، عێراق و سنوورەکانی ئێران بکەن. ئەمە وای کردبوو کە هەرێمی کوردستان ببێتە "قەڵایەکی بەرگری" لە ناوچەیەکی پڕ لە کێشەدا. بۆ کورد، هەبوونی پاتریۆت وەک هەبوونی "گرەنتیی مانەوە" بوو بەرامبەر بە موشەکە توندڕەوەکان.

دواجار، هێنانی پاتریۆت تەنها لایەنی سەربازی نەبوو، بەڵکو لایەنێکی دەروونیی گەورەی هەبوو. خەڵکی کوردستان کاتێک دەنگی سیستمەکەیان دەبیست لە کاتی بەرپەرچدانەوەی هێرشەکان، هەستیان بەوە دەکرد کە ئەمریکا بە ڕاستی لە پشتیانە. ئەم سیستمە ببووە بەشێک لە ناسنامەی ئاسایشی هەرێم لە سەردەمی "جەنگی موشەکەکان"دا.

کەی و بۆچی سیستمی پاتریۆتیان بردە دەرەوە؟

کشاندنەوەی پاتریۆت لە سەرەتای مانگی ئابی 2026، بڕیارێکی کتوپڕ نەبوو، بەڵکو دەرەنجامی گۆڕانکاریی ستراتیژی بوو لە ناو ئیدارەی ترەمپدا. هۆکاری یەکەم پەیوەندی بە "بەڕێوەبردنی سەرچاوە جیهانییەکان"ەوە هەیە. ئەمریکا لە ئێستادا ڕووبەڕووی تەحەدای گەورەتر بووەتەوە لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ئەوروپای ڕۆژهەڵات، بۆیە پنتاگۆن پێویستی بە گواستنەوەی باترییەکانی پاتریۆت هەیە بۆ ناوچە گەرمترەکان.

هۆکاری دووەم، گۆڕانی "جۆری هەڕەشەکانە". لە دوو ساڵی ڕابردوودا دەرکەوتووە کە گەورەترین هەڕەشە بۆ سەر هەرێمی کوردستان "موشەکی بالیستی" نییە، بەڵکو "درۆنی بچووک و خۆکوژە". پاتریۆت کە نرخەکەی ملیۆنان دۆلارە، سیستمێکی گرانبەها و قورسە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی درۆنێکی هەرزانباها. بۆیە ئەمریکا بڕیاری داوە سیستمە بەرگرییەکان بگۆڕێت بۆ جۆرێکی چاکتر کە بۆ جەنگی درۆنەکان بگونجێت.

هۆکاری سێیەم، لێکتێگەیشتنە سیاسییە نوێیەکانە. ئیدارەی ترەمپ دەیەوێت لە ڕێگەی "فشاری توند" و "دانوستانی ڕاستەوخۆ"وە لەگەڵ ئێران، ئاستی هەڕەشە موشەکییەکان کەم بکاتەوە. کشاندنەوەی پاتریۆت دەکرێت وەک "نیشانەیەک بۆ متمانە دروستکردن" یان وەک بەشێک لە ڕێککەوتنێکی ژێربەژێر بێت بۆ هێورکردنەوەی بارودۆخەکە، تاوەکو بیانوو لە دەستی لایەنی بەرامبەر بگرێتەوە.

هەروەها، تێچووی مانەوەی پاتریۆت لە هەرێمی کوردستان یەکجار زۆرە. هەزاران سەرباز و تیمە تەکنیکییەکان پێویستیان بە پاڵپشتیی لۆجستیی بەردەوام هەیە. لەژێر دروشمی "سەرەتا ئەمریکا"، ترەمپ دەیەوێت ئەو خەرجییانە کەم بکاتەوە کە وا هەست دەکات "بێ سوودن" یان دەکرێت لە ڕێگەی تەکەنەلۆژیای هەرزانترەوە هەمان ئەنجام بەدەست بهێنرێت.

خاڵێکی دیکە، پەیوەندی بە ئاستی ئامادەباشیی هێزە دەریاییەکانی ئەمریکاوە هەیە. ئێستا کە فڕۆکە هەڵگری (USS George H.W. Bush) و کەشتییە تێکدەرەکان لە دەریای عەرەب و کەنداودان، ئەوان دەتوانن بە هەمان توانای پاتریۆت بەرگری لە ئاسمانی ناوچەکە بکەن. ئەمە وای کردووە کە هەبوونی پاتریۆت لەسەر زەوی و لە ناو جەرگەی شارەکاندا، چیتر وەک پێویستییەکی حەتمی نەبینرێت.

دواجار، کشاندنەوەکە لە کاتێکدا کرا کە ئەمریکا خەریکی داڕشتنەوەی هەموو بنکە سەربازییەکانیەتی لە عێراق. واشنتن دەیەوێت هێزەکانی لە شوێنە "قەرەباڵغەکان" دوور بخاتەوە و بیانباتە ناو بنکە قایمترەکان یان بۆ دەرەوەی سنوور، تاوەکو لە کاتی هەر پێکدادانێکی گشتگیردا، کەمترین زیانی گیانییان بەرکەوێت.

کشاندنەوەی سیستەمی پاتریۆت لەم ساتەوەختەدا، تەنیا بڕیارێکی تەکنیکی یان لۆجستی نییە، بەڵکو بە ڕوونی وەک "چەکێکی سیاسی" لە دژی ناوەندی بڕیار لە هەرێمی کوردستان بەکاردەهێنرێت. واشنتن دەیەوێت بە هەولێر بڵێت کە "چەتری پاراستنی ئەمریکا" دیارییەکی بێبەرامبەر نییە، بەڵکو باجەکەی پابەندبوونە بەو بنەما دیموکراسی و چاکسازییانەی کە ئیدارەی ترەمپ وەک مەرجی بەردەوامیی هاوپەیمانییەتییەکە دیارییان کردووە. ئەم هەنگاوە پەیامێکی ناڕاستەوخۆیە کە ئەمریکا ئامادە نییە بە گرانترین تەکنەلۆژیای جیهان پارێزگاری لە قەوارەیەک بکات کە لە ناوخۆیدا دوچاری پەککەوتنی سیاسی بووە.

. یەکێک لە تەوەرە هەرە جیدییەکانی ئەم فشارە، پرسی چاکسازییە لە وەزارەتی پێشمەرگە و یەکخستنەوەی هێزەکان. واشنتن بۆ ماوەیەکی درێژ ئارامی گرتووە بەرامبەر بە خاوی پڕۆسەی یەکخستنی هێزەکانی 70 و 80، بەڵام ئێستا بە کشاندنەوەی پاتریۆت دەیەوێت سەرکردایەتیی کورد ناچار بکات کە چیتر یاری بە کات نەکەن. ئەمریکییەکان پێیان وایە کە سیستەمێکی بەرگریی پێشکەوتووی وەک پاتریۆت، پێویستە پارێزگاری لە "دامەزراوەیەکی نیشتمانی" بکات، نەک لە هێزی حیزبی کە هێشتا لەژێر فەرمانی یەک فەرماندەیی یەکگرتوودا نین.

. تەوەری دووەمی ئەم هەڕەشە بێدەنگەی ئەمریکا، پەیوەندی بە بنبەستی سیاسی و دواکەوتنی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکوومەتی هەرێمەوە هەیە. واشنتن لەوە تێگەیشتووە کە نەبوونی حکوومەتێکی کارا و یەکگرتوو، درزێکی ئەمنیی گەورە دروست دەکات کە تاران و گرووپە بریکارەکانی سوودی لێ دەبینن. بۆیە لادانی "قەڵغانی پاتریۆت" وەک زەنگێکی ئاگادارکردنەوەیە بۆ لایەنە سیاسییەکان تاوەکو بەرژەوەندیی نیشتمانی بخەنە پێش ململانێ حیزبییەکان و بە زووترین کات حکوومەتێکی بەهێز پێک بهێنن کە بتوانێت بەرپرسیارێتیی ئەمنیی ناوچەکە بگرێتە ئەستۆ.

. لە ڕووی مرۆییەوە، ئیدارەی ئەمریکا و بەتایبەت پارتی کۆماری، بایەخێکی یەکجار زۆری بە مافی کەمینە ئایینییەکان (بەتایبەت مەسیحییەکان) دەدات. لە ساڵانی ڕابردوودا تێبینیی زۆر لەسەر دۆخی کەمینەکان و پشکیان لە دەسەڵاتدا هەبووە. کشاندنەوەی هێزەکان و کەمکردنەوەی پشتیوانییە ئەمنییەکان، ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ ئەوەی کە واشنتن چیتر چاوپۆشی لە هەر جۆرە پێشێلکارییەک یان پەراوێزخستنێکی پێکهاتەکان ناکات. ئەوان دەیانەوێت هەرێمی کوردستان بە ڕاستی وەک ئەو "نموونە جوانی پێکەوەژیانە" بمێنێتەوە کە هەمیشە بانگەشەی بۆ دەکرێت، نەک تەنها وەک دروشمێکی دیپلۆماسی.

. ئازادیی میدیا و مافی ڕۆژنامەنووسان، یەکێکی دیکەیە لەو کارتە سوورانەی کە واشنتن بەرامبەر بە هەولێر بەرزیکردووەتەوە. ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان لەسەر پاشەکشەی ئازادیی ڕادەربڕین لە هەرێم، نیگەرانیی قووڵی لای بەرپرسانی ئەمریکا دروست کردووە. ئەوان گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە پاراستنی قەوارەیەک کە تێیدا دەنگی ئازاد کپ بکرێت، خزمەت بە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا ناکات. بۆیە پاشەکشەی سەربازی، فشارێکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر دامەزراوە ئەمنییەکان تاوەکو دەست لە ڕاوەدوونانی ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان هەڵبگرن و ژینگەیەکی کراوەتر بۆ میدیا فەراهەم بکەن.

 دەبێت کورد لەوە تێبگات کە "هاوپەیمانیی ستراتیژی" لەگەڵ ئەمریکا لە سەردەمی نوێدا، لەسەر بنەمای "بەها هاوبەشەکان" بونیاد دەنرێت نەک تەنها "بەرژەوەندیی کاتی". کشاندنەوەی پاتریۆت یەکەمین تاقیکردنەوەی جیدییە بۆ سەلماندنی ئەوەی کە ئایا هەرێمی کوردستان دەیەوێت ببێتە دەوڵەتێکی دیموکراتی و دامەزراوەیی، یان دەیەوێت لەسەر سیستەمی کۆنی حیزبایەتی بەردەوام بێت. ئەگەر هەولێر دەیەوێت جارێکی دیکە ببێتەوە بە "قەڵای سوپای ئەمریکا"، دەبێت سەرەتا لە ناوخۆیدا ئەو چاکسازییە ڕیشەییانە جێبەجێ بکات کە واشنتن وەک مەرجی یەکەمی پاراستن داوایان دەکات.

پاتریۆت چییە؟

پاتریۆت (Patriot - MIM-104) تەنها موشەکێک نییە، بەڵکو یەکێکە لە پێشکەوتووترین و ئاڵۆزترین سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانی لە جیهاندا. ئەم سیستمە لە لایەن کۆمپانیای (ڕایتیۆن)ی ئەمریکییەوە دروست کراوە و ئەرکی سەرەکیی بریتییە لە ڕاوکردن و تێکشکاندنی موشەکی بالیستی، موشەکی کرۆز و فڕۆکە جەنگییەکان لە ناو ئاسماندا پێش ئەوەی بگەنە سەر زەوی.

سیستمەکە لە چوار بەشی سەرەکی پێکدێت: ڕادارێکی یەکجار بەهێز کە دەتوانێت لە یەک کاتدا چاودێریی زیاتر لە 100 ئامانج بکات، وێستگەی کۆنتڕۆڵ، بزوێنەری کارەبا، و سەکۆکانی هەڵدانی موشەک. کاتێک ڕادارەکە هەست بە موشەکێکی دوژمن دەکات، زانیارییەکان دەداتە کۆمپیوتەری ناوەندی و لە ماوەی چەند چرکەیەکدا موشەکی بەرگری دەتەقێنرێت بۆ ئەوەی لە ئاسماندا بە ئامانجەکە بکێشرێت.

ناوبانگی پاتریۆت بۆ جەنگی کەنداوی ساڵی 1991 دەگەڕێتەوە، کاتێک بۆ یەکەمجار دژی موشەکەکانی (سکۆد)ی عێراق بەکارهێنرا. لەو کاتەوە، سیستمەکە چەندین قۆناغی پەرەپێدانی بڕیوە. نوێترین جۆری کە بە (PAC-3) ناسراوە، سیستمی "پێکانی ڕاستەوخۆ" (Hit-to-kill) بەکاردەهێنێت، واتە وەک گوللەیەک لە موشەکی بەرامبەر دەدات و لە ئاسماندا پارچەپارچەی دەکات.

ئەم سیستمە زۆر گرانبەهایە؛ تەنها یەک موشەکی پاتریۆت تێچووەکەی نزیکەی 3 بۆ 4 ملیۆن دۆلارە. بۆیە وڵاتان تەنها بۆ پاراستنی ئامانجە زۆر هەستیارەکان بەکاری دەهێنن، وەک پایتەختەکان، بنکە ئەتۆمییەکان، یان کۆگاکانی نەوت. هەبوونی ئەم چەکە لە هەر شوێنێک، نیشانەی ئەوپەڕی گرنگیی ستراتیژیی ئەو ناوچەیەیە بۆ ئەمریکا.
پاتریۆت نەک تەنها چەکێکی بەرگرییە، بەڵکو "ئامرازێکی دیپلۆماسی"یشە. ئەمریکا کاتێک ئەم سیستمە دەداتە وڵاتێک یان لە خاکێکدا جێگیری دەکات، بەو واتایەیە کە ئەو وڵاتە هاوپەیمانێکی پلە یەکە. بۆیە کاتێک سیستمەکە دەبرێتە دەرەوە، بازاڕەکان و ناوەندە سیاسییەکان تووشی شڵەژان دەبن، چونکە وەها لێک دەدرێتەوە کە ئاستی گرنگیی ئەو ناوچەیە دابەزیوە.

دواجار، پاتریۆت سیستەمێکی "زیرەک"ە کە بە بەردەوامی لە ڕێگەی مانگە دەستکردەکانەوە نوێ دەکرێتەوە. نەمانی ئەم سیستمە لە هەرێم، بەواتای نەمانی بەرگری نایەت، بەڵکو تەنها نەمانی ئەو "قەڵغانە گرانبەهایەیە" کە بۆ موشەکی قورس دروستکراوە. جیهانی ئەمڕۆ بەرەو جەنگی هەرزانتر دەڕوات، بەڵام پاتریۆت هێشتا بە "پاشای ئاسمان" دەمێنێتەوە لە بەرامبەر موشەکە بالیستییەکاندا.

بەدیلی پاتریۆت لە هەرێمی کوردستاندا چییە؟

لەگەڵ ڕۆیشتنی پاتریۆت، ئەمریکا دەستبەرداری ئاسمانی هەرێم نەبووە، بەڵکو پەنای بۆ سیستمە "چالاک و سووکەکان" بردووە. بەدیلی یەکەم بریتییە لە سیستمی (C-RAM)، کە سیستمێکی خێرا و کاریگەرە بۆ بەرپەرچدانەوەی موشەکی مەودا کورت، کاتیوکا و گوللە هاوەن. ئەم سیستمە بۆ پاراستنی بنکە سەربازییەکان لە هەولێر و هەریر جێگیر کراوە و زۆر سەرکەوتووانەتر لە پاتریۆت ڕووبەڕووی هەڕەشە بچووکەکان دەبێتەوە.

بەدیلی دووەم، سیستمی (Avenger) و موشەکەکانی (Stinger)ـە، کە بۆ لێدانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و کۆپتەر لە مەودای نزمدا بەکاردێن. لەبەر ئەوەی ئێستا زۆربەی هێرشەکانی سەر هەرێم بە درۆنی ئێرانی ئەنجام دەدرێن، ئەم جۆرە بەرگرییانە زۆر کاریگەرتر و تێچوویان کەمترە. ئەمریکا فۆکەسی خستووەتە سەر بونیادنانی "تۆڕێکی پاراستنی درۆنی" لە هەرێمی کوردستان.

بەدیلی سێیەم کە یەکجار گرنگە، "جەنگی ئەلیکترۆنی"یە (Electronic Warfare). ئەمریکا ئامێری یەکجار پێشکەوتووی لە هەرێم جێگیر کردووە کە دەتوانن شەپۆلی درۆنەکان پەکبخەن و ئاڕاستەکانیان بگۆڕن پێش ئەوەی بگەنە ئامانج. ئەمە جۆرێکی "بێدەنگ"ـی بەرگرییە کە پێویستی بە تەقاندنی موشەک نییە، بەڵکو مێشکی ئەلیکترۆنیی دوژمن لە کار دەخات.

بەدیلی چوارەم، "پشتێنی دەریایی"یە. کەشتییە جەنگییەکانی ئەمریکا لە کەنداو و دەریای سوور، خاوەنی سیستەمی (Aegis)ـن کە دەتوانن موشەکە بالیستییەکانی ئێران لە ناو جەرگەی ئاسمانی عێراقدا بپێکن. واتە پاتریۆت لە هەولێر نەماوە، بەڵام "چاوی پاتریۆت" لە دەریاوە چاودێریی ئاسمانی هەرێم دەکات و دەتوانێت لە دووریی سەدان کیلۆمەترەوە هەمان ئەرک جێبەجێ بکات.

جگە لەمانە، ئەمریکا خەریکی پڕچەککردنی هێزی پێشمەرگەیە بە سیستمە بەرگرییە دەستی و کورت مەوداکان. ئامانج لێی ئەوەیە کە کورد خۆی بتوانێت بەرگری لە ئاسمانی خۆی بکات لە بەرامبەر هەڕەشە سەرەتاییەکاندا. ئەمە بەشێکە لە پلانی "نیشتمانیکردنی بەرگری" کە تێیدا ئەمریکا تەنها وەک پشتیوان دەمێنێتەوە.

لە کۆتاییدا، بەدیلی ڕاستەقینەی پاتریۆت "ستراتیژیی نوێی ئیدارەی ترەمپە". ئەم ستراتیژییە لە جیاتی ئەوەی موشەک لە ئاسماندا بپێکێت، هەڕەشەی وێرانکردنی "سەرچاوەی موشەکەکە" دەکات. ترەمپ پێی وایە باشترین بەرگری ئەوەیە کە دوژمن نەوێرێت هێرش بکات، چونکە دەزانێت باجەکەی وێرانبوونی پایتەختەکەیەتی. بۆیە گواستنەوەی پاتریۆت بەواتای نەمانی پاراستن نایەت، بەڵکو گۆڕینی شێوازی پاراستنەکەیە بۆ جۆرێکی توندتر و یەکلاکەرەوەتر.

ئایا ئەمریکا لە هەرێمی کوردستاندا دەکشێتەوە؟

وەڵامی ئەم پرسیارە لە نێوان "نەخێرێکی گەورە" و "بەڵێیەکی تاکتیکی"دایە. کشانەوەی پاتریۆت یان چەند یەکەیەکی سەربازی بەواتای کشانەوەی تەواوەتیی ئەمریکا نایەت. واشنتن سەدان ملیۆن دۆلاری لە بونیادنانی گەورەترین کونسوڵخانەی خۆی لە هەولێر خەرج کردووە؛ هیچ دەوڵەتێک باڵەخانەیەکی لەو شێوەیە جێنەهێڵێت مەگەر لە کاتی هەڵگیرسانی جەنگی جیهانیدا نەبێت.

ستراتیژیی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان لە "کۆکردنەوەی هێز"ەوە دەگۆڕێت بۆ "هەبوونی زیرەک". ئەمە بەو واتایەیە کە ئەمریکا دەیەوێت بە کەمترین سەرباز، زۆرترین کاریگەریی هەبێت. ئەوان پشت بە تەکنەلۆژیای دوورمەودا، فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و هێزی دەریایی دەبەستن، نەک جێگیرکردنی هەزاران سەرباز لە ناو بنکە وشکانییەکاندا کە دەبنە ئامانجێکی ئاسان بۆ میلیشیاکان.

هەرێمی کوردستان بۆ ئەمریکا "شوێنێکی جیۆپۆلەتیکی بێ جێگرەوەیە". هەرێم دەکەوێتە نێوان ئێران، تورکیا و سووریا، کە هەر سێکیان بۆ ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا گرنگن. کشانەوە لە کوردستان واتە بەخشینی تەواوی ناوچەکە بە ئێران و ڕووسیا، کە ئەمە کارەساتێکی ستراتیژی دەبێت بۆ واشنتن. بۆیە ترەمپ هەرچەندە باس لە کەمکردنەوەی خەرجییەکان دەکات، بەڵام هەرگیز کوردستانی پێشکەشی نەیارەکانی ناکات.

پەیوەندیی نێوان هەولێر و واشنتن لە ئێستادا لە ئاستی "دامەزراوەیی" دایە. هاوکارییەکانی ئەمریکا بۆ مووچەی پێشمەرگە و پڕۆسەی چاکسازی لە وەزارەتی پێشمەرگەدا بەردەوامە. ئەم جۆرە هاوکارییانە نیشانەی ئەوەن کە ئەمریکا پلانی هەیە بۆ مانەوەیەکی درێژخایەن، بەڵام بە شێوازێک کە بارگرانیی دارایی و سەربازیی زۆر بۆ وڵاتەکەی دروست نەکات.

پێویستە لەوە تێبگەین کە ئەمریکا لە سەردەمی ترەمپدا، "ئاشتی لە ڕێگەی هێزەوە" پەیڕەو دەکات. کاتێک پاتریۆت دەبرێتە دەرەوە، لەوانەیە جۆرێکی تری چەک یان فڕۆکەی F-35 لە نزیک سنوورەکان جێگیر بکرێت کە هەمان کاریگەریی هەبێت. کشانەوەی سەربازی و کشانەوەی سیاسی دوو شتی جیاوازن؛ ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان وەک "هێزی سیاسی و هەواڵگریی یەکەم" دەمێنێتەوە.

دواجار، کورد دەبێت وەک یاریزانێکی ژیر مامەڵە بکات. نەمانی پاتریۆت دەبێت هانمان بدات بۆ ئەوەی زیاتر پشت بە یەکگرتوویی ناوخۆیی و دیپلۆماسی ببەستین. ئەمریکا جێمان ناهێڵێت، بەڵام شێوازی پاراستنەکەمان دەگۆڕێت. ئێمە ئێستا لە قۆناغی "هاوپەیمانیی دوای پاتریۆت"داین، کە تێیدا پاراستنی ئاسایش زیاتر بەستراوەتەوە بە هاوکێشە نێودەوڵەتییە گەورەکانەوە نەک تەنها یەک سیستمی بەرگری.