ئێمە خەریکی چین؟
هەندێ سەری نوێ ڕاو دەکەین.
بی بی ئێستا لە ناو جەرگەی واشنتندایە و خەریکی داڕشتنی یەکلاکەرەوەترین نەخشەی سیاسیی ژیانیەتی، هەرچەندە پارێزگارە موسڵمانەکەی ویلایەتی نیویۆرک بە زمانێکی توند باسی دەستگیرکردنی دەکات و هەوڵی دروستکردنی فشار دەدات، بەڵام حەقیقەتی مەیدانی لە ناو کۆشکی سپیدا شتێکی ترە، نەتانیاهۆ بەوپەڕی شکۆ و ئازادییەوە لە ناو ڕاڕەوەکانی دەسەڵاتی ئەمریکادا هەنگاو دەنێت و هیچ هێزێکیش نییە کە بوێریی ئەوەی هەبێت پێی بڵێت "بەری چاوت کلی پێوەیە"، چونکە ئەو ئێستا وەک ئەندازیاری هاوپەیمانییەک دەردەکەوێت کە واشنتنی ڕاکێشاوەتە ناو جەنگێکی بێ گەڕانەوە.
ئەم سەردانەی نەتانیاهۆ بۆ واشنتن تەنها دیدارێکی پرۆتۆکۆڵی نییە، بەڵکو دەستپێکردنی قۆناغی کۆتاییە بۆ دروستکردنی "قەفەسێکی گەورە" بە دەوری کۆماری ئیسلامیی ئێراندا، ئەو لە پشت دەرگا داخراوەکانی کۆشکی سپی، نەخشەی ئەو سنوورە ئاگرینەی کێشاوە کە تاران لە ناوچەکەدا گۆشەگیر دەکات و هەموو دەرچە و هەناسەیەکی سیاسی و سەربازی لێ دەبڕێت. ئەم قەفەسە بە جۆرێک دیزاین کراوە کە ئێران ناچار بکات یان بە تەواوی تەسلیم بێت، یان ڕووبەڕووی وێرانکارییەکی ناوخۆیی بێتەوە کە هاوشێوەی لە مێژوودا نەبووە.
نەتانیاهۆ لەم گەشتەیدا توانیویەتی متمانەی تەواوەتیی ناوەندە ئەمنی و سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ جارێکی دیکە بەدەستبهێنێتەوە. ئەو بە زمانێکی ستراتیژی جەخت لەوە دەکاتەوە کە کاتی "کۆنتڕۆڵکردن" بەسەرچووە و ئێستا کاتی "کەرەنتینەکردنی" تەواوەتیی ئەو دەسەڵاتەیە کە هەڕەشە لە ئاسایشی جیهان دەکات. هەموو ئەو پارێزبەندییانەی بۆی دابینکراوە، نیشانەی ئەوەن کە واشنتن و تەلئەڤیڤ لەسەر یەک بڕیاری هاوبەش و یەکگرتوو ڕێککەوتوون کە تێیدا تاران چەقەکەیەتی.
یەکێک لە ئەرکە هەرە قورس و گرنگەکانی نەتانیاهۆ لەم سەردانەدا، فراوانکردنی بەرەی دژە ئێرانە بە شێوازێکی بێپێشینە. ئەو بەدوای ئەوەدایە چەند وڵاتێکی دیکەی کاریگەری ناوچەکە و جیهان بێنێتە ناو پڕۆسەکەوە تاوەکو مۆرکی "هاوپەیمانییەکی نێودەوڵەتیی گشتگیر" بە جەنگەکەوە بنرێت. ئەمە بۆ نەتانیاهۆ تەنها شەڕی ئیسرائیل و ئەمریکا نییە، بەڵکو دەیەوێت بیکاتە جەنگی هەموو جیهانی ئازاد دژی ئەو جەمسەرەی کە ناوی ناوە "تەوەرەی شەڕ".
لە کۆبوونەوەکانیدا، نەتانیاهۆ بەڵگەی هەواڵگریی یەکجار وردی خستووەتە ڕوو کە باس لەوە دەکەن ئێرانییەکان لە چەند کاتژمێری داهاتوودا چ جۆرە پیلانێکیان بۆ تێکدانی ئاسایشی دەریایی هەیە. ئەم زانیارییە یەکلاییکەرەوانە وایان کردووە کە تەنانەت نەیارە هەرە سەرسەختەکانیشی لە ناو کۆنگرێسدا بێدەنگ بن و پشتگیری لە هەنگاوەکانی بکەن. ئەو بەردەوامە لە چنینی تەڵەیەکی ئەوتۆ کە تێیدا تاران هیچ ڕێگەیەکی بۆ مانۆڕکردنی سیاسی نەهێشتووەتەوە.
دواجار، نەتانیاهۆ لە واشنتنەوە پەیامی ئەوە دەدات کە "نەخشە نوێیەکە" چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە. ئەو قەفەسەی مۆساد ساڵانێکە سەرقاڵی چنینی تەلە پۆڵایینەکانیەتی، ئێستا تەنها یەک دەرگای کراوەی ماوە و نەتانیاهۆش لە ناو جەرگەی ئەمریکاوە خەریکی داخستنی ئەو دەرگایەیە. ئەمە سەرەتای کۆتاییە بۆ هەژموونی تاران، و کۆتایی ئەو سەردەمەیە کە تێیدا ئێران دەیتوانی لە ڕێگەی گرووپە بریکارەکانییەوە یاری بە هاوسەنگییەکانی جیهان بکات.
مۆساد بۆ فراوانکردنی ئەم بەرەیە، پلانێکی چەند قۆناغی و یەکجار ئاڵۆزی جێبەجێ کردووە کە توانیویەتی سعوودییەکان، ئوردنییەکان و تەنانەت ئەورووپییەکانیش پێکەوە ڕاکێشێتە ناو ئەم ڕووبەڕووبوونەوە گەورەیەوە. ستراتیژیی مۆساد لەم کارەدا لەسەر بنەمای "بەرژەوەندیی ئاسایشی نەتەوەیی" هەر وڵاتێک داڕێژرا بوو نەک تەنها دروشمی سیاسی. ئەوان توانییان بە بەڵگەی هەواڵگریی بێدەنگ، سعوودییەکان قایل بکەن کە گەشەی خێرای مووشەکیی ئێران ئامانجی یەکەمی وێرانکردنی کێڵگە نەوتییەکانی سعوودیە و پەکخستنی تەواوەتیی پڕۆژە ستراتیژییەکانی وەک "نیۆم"ە.
بۆ ئوردنییەکان، مۆساد جەختی لەسەر هەڕەشەی میلیشیا چەکدارەکانی سنووری عێراق و سووریا کردەوە و نیشانی عەممانی دا کە ئەگەر ئێران سەرکەوتوو بێت لە جێگیرکردنی هەژموونی ناوچەیی، ئەوا تەختی پادشایەتیی ئوردن دەبێتە قوربانیی یەکەم. مۆساد توانی سیستمێکی چاودێریی هاوبەش لەگەڵ ئوردن دروست بکات کە تێیدا هەموو درۆن و مووشەکێکی ئێرانی بەر لەوەی بگاتە ناوچەکە، ئاشکرا بکرێت. ئەمە وای کرد ئوردن نەک تەنها وەک ڕێڕەو، بەڵکو وەک هاوبەشێکی کاریگەر لەم بەرەیەدا دەربکەوێت.
مۆساد لە یەمەنییش بێدەنگ نەبوو و توانی دزە بکاتە ناو قووڵایی بنکە نهێنییەکانی حووسییەکان و بەڵگەی یەکلاکەرەوەی دەستکەوت کە نیشانی دەدا تاران چۆن یەمەن وەک "تاقیگەیەک" بۆ لێدانی وڵاتانی کەنداو بەکاردەهێنێت. ئەم زانیارییانە وای کرد کە لایەنە ناوخۆییەکانی یەمەن و هاوپەیمانیی عەرەبی، ببنە قەڵغانێکی بەهێز لە باشوورەوە بۆ گەمارۆدانی جووڵە دەریاییەکانی ئێران. مۆساد توانی یەمەن بکاتە خاڵێکی گوشار کە تێیدا ئێران نەتوانێت چیتر بە ئاسانی هەناسە بدات.
لە بەری ئەورووپاوە، مۆساد یارییەکی دیپلۆماسی و هەواڵگریی یەکجار زیرەکانەی ئەنجامدا کاتێک تۆڕێکی تیرۆرکردنی ئێرانییان لە ناو جەرگەی پاریس و بەرلین ئاشکرا کرد کە مەبەستیان بوو سەرکردە ئەورووپییەکان و نەیارانی ئێران بپێکن. ئەم ئاشکراکردنە وای کرد ئەورووپییەکان چیتر تەنها بە چاوی بازرگانی و ئابووری سەیری ئێران نەکەن و بێنە ناو بەرەی سەربازی و سزای توند. مۆساد توانی وێنای ئێران وەک "هەڕەشەیەکی جیهانی" لە مێشکی ئەورووپییەکاندا بچێنێت.
هەروەها مۆساد "ژوورێکی عەمەلیاتی دیجیتاڵیی هاوبەش"ی دروست کرد کە تێیدا زانیارییە ساتوەختییەکان لەگەڵ دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەم وڵاتانە ئاڵوگۆڕ دەکران. ئەم هەنگاوە وای کرد متمانەیەکی گەورە دروست بێت و هەموو وڵاتێک هەستی دەکرد بەشێکی دانەبڕاوە لە پڕۆسەی بڕیاردان و پاراستنی ئاسایشی نێودەوڵەتی. مۆساد توانی بەم کارە "هاوپەیمانیی دوودڵەکان" بگۆڕێت بۆ "هاوپەیمانیی جەنگاوەرانی یەکگرتوو" کە چیتر گەڕانەوە بۆ دواوە ناناسن.
دواجار، پلانەکە بە سەرکەوتووییەکی بێوێنە کۆتایی هات و مۆساد توانی بەرەیەکی یەکگرتوو دروست بکات کە لە دەریای سوورەوە تا کەناراوەکانی ئەورووپا درێژ دەبێتەوە. ئێستا هەر جووڵەیەکی تاران، نەک تەنها لە لایەن ئیسرائیلەوە، بەڵکو لە لایەن ئەم بەرە فراوانە نێودەوڵەتییەوە وەڵام دەدرێتەوە. ئەمە گەورەترین سەرکەوتنی مۆسادە لە مێژوودا، کە توانیویەتی هەموو نەیارەکان لە دەوری یەک مێزی سەربازی کۆبکاتەوە بۆ لێدانی یەک ئامانجی ستراتیژی.
لە کاتێکدا ئێران بەردەوام هەڕەشەی داخستنی گەرووی هورمز دەکات، ئەمریکا و ئیسرائیل پڕۆژەیەکی یەکجار ستراتیژی و گرنگیان جێبەجێ کردووە کە بە "نەوای ئارامی هورمز" ناسراوە. ئەم ڕێڕەوە کە بە درێژایی سنوورەکانی ئوردن و سعوودیە هەڵکەوتووە، هێڵێکی درێژ و توولانی و یەکجار وردە کە بە تەواوی لە ژێر چاودێریی سیستمە بەرگرییە پێشکەوتووەکاندایە. گرنگیی ئەم هێڵە لەوەدایە کە کەشتییە بازرگانی و نەوتەکێشەکان بەبێ هیچ سەرئێشەیەک و بەبێ ترس لە هەڕەشە و مینەکانی ئێران پێیدا تێدەپەڕن. ئەمە ڕێڕەوێکی "لەکەنەپەڕە" کە تێیدا ئێران دەستی بە هیچ کەشتییەک ناگات، چونکە سیستمێکی پاراستنی ئاسمانی و دەریایی وای بۆ دیزاین کراوە کە هەر جووڵەیەکی ئێرانی یان میلیشیاکانی ڕاستەوخۆ دەبێتە خۆڵەمێش. ئەم هێڵە نەک تەنها بازرگانی دەپارێزێت، بەڵکو کارتی "گەرووی هورمز"ی بە تەواوی لە دەستی تاران دەرهێنا و وای کرد هەڕەشە دەریاییەکانی سوپای پاسداران تەنها وەک دروشمێکی بێکردار بمێنێتەوە. ئەمە "شا دەمارێکی نوێیە" بۆ جیهان، کە تاران لێی بێبەشکراوە و ناچارە تەنها لە دوورەوە سەیری تێپەڕبوونی کاروانەکان بکات.
ئەوەی لە کاتژمێر و ڕۆژەکانی داهاتوودا چاوەڕێ دەکرێت، "شەوێکی سوور و خوێناوی"یە بۆ ئێرانییەکان کە مێژووی ناوچەکە هاوشێوەی نەبینیوە. بەپێی پلانە داڕێژراوەکان، تاران، ئەسفەهان، شیراز و شارە گەورەکانی دیکە، دەبێت دەیان شەو بە چاوی کراوە و لە ژێر تیشکی سووری تەقینەوەکاندا بەڕێ بکەن. ئەمە تەنها بۆردومانێکی ئاسایی سەربازی نییە، بەڵکو پڕۆسەی "سڕکردنی تەواوەتیی دەوڵەت"ە کە تێیدا هەموو ئامرازەکانی ژیان لە کار دەوەستن.
لەو شەوەدا، جەنگی ئەلیکترۆنی دەگاتە لوتکەی خۆی و تەواوی سیستمە زیرەکەکان لە کار دەکەون، چراکانی شار دەکوژێنەوە و تەنانەت ئۆتۆمبێلە مۆدێرنەکانیش لە ناو جەرگەی شەقامەکاندا دەکوژێنەوە و ڕادەوەستن. ئێرانییەکان دەبێت دەیان شەو لە تاریکییەکی ترسناک و مەرگباردا بەڕێ بکەن، کە تێیدا تەنها تیشکی گەورەی تەقینەوەی مووشەکە "قەڵاتێکشکێنەکان" ڕێگاکانیان بۆ ڕوون دەکاتەوە. ئەمە جەنگێکە کە تێیدا تەکنەلۆژیا دەبێتە دوژمنی یەکەمی ئەو ڕژێمەی کە پشتی پێ بەستبوو.
هاوكات لەگەڵ ئەم تاریکییە گشتگیرە، ئۆپەراسیۆنی "ڕاوکردنی سەرەکان" بە شێوەیەکی کتوپڕ دەست پێ دەکات. دەیان سەرکردەی زۆر زۆر گرنگ و پلە باڵای سوپای پاسداران و بەرپرسانی ئەتۆمی و سیاسی، کە جڵەوی سیستەمەکەیان بە دەستەوەیە، یەک لە دوای یەک دەکرێنە ئامانج و دەکوژرێن. ئەمە لێدانە لە "مێشک و دەماری ڕژێمەکە" بۆ ئەوەی جەستە سەربازییەکەیان بە تەواوی پەکبکەوێت و هیچ ناوەندێکی بڕیاردان نەمێنێت.
ئێرانییەکان لەو شەوانەدا دەبینن کە چۆن ژێرخانە هەرە گرنگەکانیان، لە وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەباوە تا پردە ستراتیژییەکانی سەر ڕووبارەکان، یەک لە دوای یەک دەبنە خۆڵەمێش. ترەمپ و نەتانیاهۆ گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە دەبێت ئەمە "دوایین شەڕ" بێت، بۆیە هێرشەکە بە جۆرێک دەبێت کە هیچ دەرفەتێک بۆ هەستانەوە و بونیادنانەوەی ژێرخانەکان نەمێنێتەوە. وێرانکارییەکە هێندە قووڵ دەبێت کە نەوەکانی داهاتووش باجەکەی بدەنەوە.
لە ناو شەقامەکانی تاراندا، بێدەنگییەکی مەرگبار باڵ دەکێشێت، کاتێک هەموو سیستمە گەیاندنەکان دەپچڕێن و فەرماندە مەیدانییەکان ناتوانن تەنانەت یەک فەرمانیش بگەیەننە سەربازەکانیان. ئەمە ئەو "وانە توندە"یە کە ترەمپ بەڵێنی دابوو؛ جەنگێک کە تێیدا ئاگر دەگاتە ناو ماڵی هەموو ئەو کەسانەی کە بۆ ساڵانێکی درێژ پلانی تێکدانی ئاسایشی جیهانیان لە مێشکدا بوو. چیتر تاران پەناگەیەکی ئارام نابێت بۆ داڕێژەرانی پیلانەکان.
تاران لەو شەوانەدا تێدەگات کە هاوکێشەی "چاو بەرامبەر چاو" گۆڕاوە بۆ "سەر بەرامبەر چاو". ئیسرائیل و ئەمریکا بڕیاریان داوە کە چیتر تەنها وەک پەرچەکردار نەجوڵێنەوە، بەڵکو "کرداری یەکلاکەرەوەیان" هەبێت بۆ کۆتاییهێنان بەو سەرئێشە مێژووییە. دەیان سەرکردەی گرنگ کە کۆتایی سیستمەکەیان بە دەستەوەیە، خۆیان لە ناو قووڵایی چیاکان و ژێرزەوییەکاندا دەبیننەوە کە هیچ ڕێگەیەکی دەربازبوونیان بۆ نەماوەتەوە.
دەرەنجامی ئەم هێرشانە تەنها وێرانکاریی سەربازی نییە، بەڵکو گۆڕینی تەواوەتیی نەخشەی سیاسیی ناوچەکەیە بۆ هەمیشە. کاتێک "سەری مارەکە" لە تاران دەپێکرێت، تەواوی گرووپە بریکارەکان لە عێراق و سووریا و لوبنان و یەمەن وەک لاشەیەکی بێ ڕۆح و بێ مێشک پەرش و بڵاو دەبنەوە و چیتر ناتوانن هەڕەشە لە ئاسایشی نێودەوڵەتی بکەن. ئەمە داڕمانی تەواوەتیی ئەو ئیمپراتۆریەتە دەبێت کە لەسەر بنەمای ئایدۆلۆژیای جەنگ بونیاد نرابوو.
ئەمە ئەو چارەنووسەیە کە مۆساد و هاوپەیمانییە نوێیەکەی بۆ ئێرانیان ئامادە کردووە؛ شەوێک کە تێیدا چراکانی تاران دەکوژێنەوە تاوەکو "چرایەکی نوێ" لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دابگیرسێت. جەنگەکە بەرەو کۆتاییەکی تراژیدی بۆ تاران دەڕوات، و دەسەڵاتدارانی ئەو وڵاتە دەبێت باجی دەیان ساڵ سەرکێشی و توندوتیژی بە وێرانبوونی تەواوەتیی سیستم و دەسەڵاتەکەیان بداتەوە، لە کاتێکدا جیهان بە بێدەنگی چاودێریی ئەم شەوە سوورانە دەکات.