دواین هەواڵ

بۆچی هەرێمی کوردستان!؟

‌بڵێسە ئیسماعیل حەقی

6 کاتژمێر پێش ئێستا

ململانێی ئێران و ئەمریکا، بەتایبەتی دوای کوژرانی خامنەیی و لێدانە ستراتیژییەکانی ئەمریکا لە کەرتی وزەی ئێران، گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە نەخشەی وزەی جیهانیدا دروستکردووە. ئەمە تەنها جەنگێکی سەربازی نییە، بەڵکو بە پلەی یەکەم جەنگێکی وزەیە کە ئامانجی سەرەکی پەکخستنی درێژخایەنی توانای وزەی ئێرانە. لێدانەکان لە ژێرخانی وزەی ئێران، وەک دوورگەی خارگ و پاڵاوگەکانی تاران، پەیامێکی ڕوونیان ناردووە کە ئاسان نییە جارێکی دیکە و بە زوویی ئێران ببێتەوە ژمارەیەکی کاریگەر لە نەخشەی وزەی جیهانیدا. لەم نێوانەدا، ئەو وڵاتانەی کە ئەگەر هەیە بۆشایی ئێران لەو نەخشەیە پڕبکەنەوە، بوونەتە ئامانجێکی دیاری هێرشەکانی ئێران و میلیشیاکانی سەر بەو. ئەم گوتارە شیکارییەکی قووڵ پێشکەش دەکات سەبارەت بەم جەنگە وزەییە و پێگەی ستراتیژی هەرێمی کوردستان تێیدا.

ئێران بە باشی لەوە تێدەگات کە سروشتی بازاڕی وزەی جیهانی ڕێگە نادات بۆشاییەکی گەورە دروست بێت و پڕ نەکرێتەوە. بۆیە، ستراتیژی ئێران لەم جەنگە وزەییەدا، بریتییە لە ڕێگریکردن لە دروستبوونی جێگرەوەیەک بۆ خۆی. ئەم ستراتیژە بە لێدان لە کەنداو و لە کوردستان جێبەجێ دەکرێت:

هێرشکردنە سەر ژێرخانی وزەی وڵاتانی کەنداو وەک ئیمارات، کوەیت، بەحرێن، قەتەر و سعوودیە، بەشێکە لە هەوڵەکانی ئێران بۆ نەهێشتنی توانای ئەم وڵاتانە بۆ زیادکردنی بەرهەمهێنان و پڕکردنەوەی بۆشایی وزەی ئێران. ئەم هێرشانە نەک تەنها زیانی ئابوورییان هەیە، بەڵکو ناسەقامگیری لە بازاڕی وزەدا دروست دەکەن و پەیامێک دەدەن کە هیچ سەرچاوەیەکی وزە لە ناوچەکەدا پارێزراو نییە.

لێرەدا، ئەگەر بۆ ئێران لێدان لە وڵاتانی کەنداو یەک جار پێویست بووبێت، ئەوا لێدان لە هەرێمی کوردستان سێ جار پێویستییە. ئەم پێویستییە دوولایەنە لە پێگەی ستراتیژی هەرێمەوە سەرچاوە دەگرێت، کە دەتوانێت مەترسییەکی درێژخایەن بۆ ئێران دروستبکات.
ئەم مەترسییە لە دوو خاڵدا خۆی دەبینێتەوە:

یەکەم/ هەرێمی کوردستان توانایەکی بەرچاوی هەیە بۆ دابینکردنی غازی سروشتی بۆ تورکیا و ئەورووپا، بەتایبەتی لە کاتێکدا کە ئەورووپا بەدوای سەرچاوەی جێگرەوەی وزەدا دەگەڕێت. پەرەپێدانی کەرتی غازی هەرێم، وەک پڕۆژەی کۆرمۆر، دەتوانێت ڕکابەرییەکی ڕاستەوخۆ بۆ غازی ئێران دروستبکات و هەژموونی ئێران لە بازاڕی وزەی ناوچەکەدا کەم بکاتەوە. بۆیە، ئێران و میلیشیاکانی سەر بەو، بەردەوام پاڵاوگە نەوتییەکان و سەرچاوەکانی وزە لە نموونەی لاناز، کار و کۆرمۆر دەکەنە ئامانج. ئامانجی سەرەکی لەم هێرشانە، پەکخستنی توانای بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی وزەی هەرێمە، بۆ ئەوەی نەتوانێت ببێتە جێگرەوەیەکی کاریگەر بۆ ئێران و بۆشاییەکەی پڕبکاتەوە. 

دووهەم/ بەهێزبوونی ئابووری هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی وزەوە، تەنها کاریگەری لەسەر بازاڕی وزە نییە، بەڵکو پێگەی سیاسی کورد لە ناوچەکەدا بەرز دەکاتەوە. ئەم پێگەیە دەتوانێت کۆی پرسی کورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بباتە شوێنێکی دیکە و ببێتە هۆکارێک بۆ گەشەکردنی هەستی نەتەوەیی کورد لە وڵاتانی دراوسێ، بەتایبەتی لە ئێران. ئەمەش بۆ ئێران مەترسییەکی نەتەوەیی و ئاسایشییە، چونکە دەتوانێت ببێتە هۆی ناسەقامگیری ناوخۆیی و لاوازبوونی دەسەڵاتی ناوەندی. بۆیە، ئێران هەوڵدەدات بە بەردەوام لاوازی و ناسەقامگیری لە هەرێمدا بهێڵێتەوە، بۆ ئەوەی نەتوانێت ببێتە مۆدێلێکی سەرکەوتوو بۆ کوردانی ناوچەکە. 
هەرچی پێویستی سێهەمە، خۆی لە فشارخستنە سەر هەرێمی کوردستان دەبینێتەوە تاوەکوبەبێ مەرج ، یاخود کەمترین مەرج رازیبێت نەوتی عراق لەڕێگەی هەرێمی کوردستانەوە هەناردەبکرێت.

قۆناغی دوای ئەم جەنگە، قۆناغێکە کە بەشی زۆری ستراتیژەکان لەسەر بنەمای وزە و ئاسایشی وزە و بازرگانییەکەی دادەڕێژرێتەوە. لەم نەخشە نوێیەدا، هەرێمی کوردستان دەتوانێت ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوە بگێڕێت. هەرچەندە هەرێمی کوردستان لەم بارەیەوە بەهێزتر بێت، هێندە زیاتر چاوەکان دەکەونە سەری و دەبێتە ناوەندێکی گرنگی وزە لە ناوچەکەدا. ئەمەش پێویستی بە ستراتیژییەکی تۆکمە و دووربینانە هەیە بۆ پاراستنی ژێرخانی وزە، پەرەپێدانی تواناکانی بەرهەمهێنان و هەناردەکردن، و بەهێزکردنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان. لە کۆتاییدا، ئاسایشی وزە لە هەرێمی کوردستان، تەنها پرسی هەرێم نییە، بەڵکو پرسی ئاسایشی وزەی ناوچەیی و جیهانییە.

Copyright © 2020 All Rights Reserved Designed And Developed By AVESTA GROUP