لە سەردەمێکدا کە گۆڕەپانی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەدەست کێبڕکێی جەمسەرە هێزەکان و جەنگە بەوەکالەتەکانەوە دەناڵێنێت، هەرێمی کوردستان خۆی لە ناوەڕاستی هاوکێشەیەکی ئاڵۆزی ئەمنیدا دەبینێتەوە. پەرەسەندنی تەکنەلۆژیای سەربازی و پشتبەستنی هێزە ناوچەییەکان بە "شەڕی ناهاوسەنگ" لە ڕێگەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی خۆکوژ و مووشەکی بالیستی، تەنها هەڕەشە نین بۆ سەر سەروەریی خاک، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی سەختن بۆ خۆڕاگریی دامەزراوەیی و پاراستنی قەوارەی سیاسیی هەرێم. ئەم وتارە تیشک دەخاتە سەر ڕەهەندە جیاوازەکانی بەرگریی ئاسمان و پێویستیی داڕشتنی ستراتیژییەتییەکی زانستی بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەو مەترسییانەی کە ئاسایشی نیشتمانی و ژێرخانی ئابووریی هەرێمیان کردووەتە ئامانج.
مەترسییە ئاسمانییەکانی سەر هەرێم لەلایەن ئێران یان گرووپە هاوپەیمانەکانییەوە، تەنها ڕەهەندێکی سەربازیی تەقلیدییان نییە، بەڵکو وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی بۆ سەر حکومەتی هەرێم و هاوپەیمانەکانی بەکاردەهێنرێن.
ئەم هێرشانە بەهۆی تێچووی کەمی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان و توانای بڕینی مەودای دوور، جۆرە نائارامییەکی بەردەوامیان دروست کردووە کە ئامانجیان تێکدانی متمانەی گشتی و وەستاندنی گەشەی ئابوورییە. لەم چوارچێوەیەدا، بوونی سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی فرەچەشن وەک سیستەمە تێکشکێنەرەکانی کورتمەودا و مامناوەند دەبێتە پێویستییەکی حەتمی. نوێکردنەوەی ئەم سیستەمانە و پڕچەککردنی هێزەکانی پێشمەرگە بە تەکنەلۆژیای دژەدرۆن، دەبێتە هۆی دروستکردنی چەترێکی پارێزەر کە کاریگەریی هێرشەکان بۆ کەمترین ئاست دادەبەزێنێت.
ڕۆڵی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی و هەماهەنگیی ستراتیژی
پەیوەندی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی، کۆڵەکەی سەرەکیی پاراستنی ئاسمانی هەرێم پێکدەهێنێت. ئەم هاوپەیمانییە تەنها لە دابینکردنی چەکدا کورت نابێتەوە، بەڵکو گرنگییەکەی لە ئاڵوگۆڕی زانیارییە هەواڵگرییەکان و بەکارهێنانی ڕادارە پێشکەوتووەکاندایە کە دەتوانن پێشوەختە جووڵەی مووشەکەکان دەستنیشان بکەن. لە پاڵ ئەمەشدا، ستراتیژیی ناوخۆیی بۆ پاراستنی بنکە سەربازییەکان و ڕێکخستنەوەی هێزەکان بە شێوەیەک کە کەمترین زیانیان بەربکەوێت، هاوکار دەبێت لە بەهێزکردنی بەرەی ناوخۆ. بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای جەنگی ئەلیکترۆنی بۆ پچڕاندنی سیگناڵی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان، یەکێکی دیکەیە لەو ڕێگە زانستییانەی کە پێویستە هەرێم وەک بەشێک لە سیستەمی بەرگریی خۆی پەرەی پێ بدات.
کارتێکەرییە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان
بەردەوامیی ئەم هەڕەشانە کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لەسەر ئاسایشی کۆمەڵایەتی و ڕەوتی وەبەرهێنان هەیە. ناسەقامگیریی ئاسمانی دەبێتە هۆی پاشەکشەی کۆمپانیا بیانییەکان و دروستبوونی دڵەڕاوکێ لای هاووڵاتیان، کە ئەمەش لە درێژخایەندا زیان بە بنەماکانی دەوڵەتداری دەگەیەنێت. بۆیە، پاراستنی ئاسمان تەنها ئەرکێکی سەربازی نییە، بەڵکو پاراستنی بژێوی خەڵک و دابینکردنی ژینگەیەکە کە تێیدا گەشەپێدان بەردەوام بێت. لێرەدا ڕۆڵی زانیاری و هەواڵگریی پێشوەختە دەردەکەوێت بۆ پێشبینیکردنی هێرشەکان و پووچەڵکردنەوەیان پێش ئەوەی بگەنە ناوچە نیشتەجێبووەکان و کێڵگە نەوتییەکان.
پێنچ خاڵی بنچینەیی و ستراتیژی دەخەینە ڕوو کە بۆ پاراستنی ئاسمانی هەرێم کە پێک دێن لە:
١. سیستەمی بەرگریی فرەچەشن: بەکارهێنانی چەکی جیاواز بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشە جۆراوجۆرەکان (درۆن، مووشەکی کرووز و بالیستی).
٢. ڕاداری پێشکەوتوو: جێگیرکردنی سیستەمی چاودێری و جەنگی ئەلیکترۆنی بۆ ناسینەوە و پەکخستنی ئامانجە ئاسمانییەکان.
٣. پاراستنی شوێنە ستراتیژییەکان: تەرکیزکردنە سەر پاراستنی فڕۆکەخانەکان، کێڵگە نەوتییەکان و وێستگەکانی وزە.
٤. هەماهەنگی لەگەڵ هاوپەیمانان: بەدەستهێنانی پشتیوانیی یاسایی و تەکنیکی بۆ کڕینی سیستەمی بەرگریی مۆدێرن.
٥. هەواڵگری و دیپلۆماسی: چالاککردنی هەواڵگریی پێشوەختە و بەکارهێنانی فشاری نێودەوڵەتی بۆ ڕێگری لە هێرشەکان.
هەر لەم چوارچێوەیەدا ئایا عێراق لە ئەرکی بەرپرسیاریەتیی خۆی هەستاوە، لەکاتێکدا ڕۆژانە بە هێرشی درۆنی و مووشەکی دەکرێتە سەر خاکی هەرێم؟
حکوومەتی عێراق لە ڕووی دەستوورییەوە بەرپرسی یەکەمی پاراستنی هەرێمی کوردستانە، بەڵام تا ئێستا تەنها بە سەرکۆنەکردنی سیاسی و بێدەنگی بەرامبەر هێرشە درۆنی و مووشەکییەکان وەڵامی هەبووە، کە ئەمەش نیشانەی کەمتەرخەمییە لە پاراستنی گیانی پێشمەرگە و هاوڵاتییان.
قەرەبووکردنەوە تەنها بە پارە نابێت؛ بەڵکو پێویستی بە پڕچەککردنی هەرێم بە سیستەمی بەرگری، هاوتاکردنی مافی شەهیدانی پێشمەرگە لەگەڵ سوپای عێراق، و گرتنەبەری هەڵوێستی توندی نێودەوڵەتی هەیە بۆ پاراستنی سەروەریی خاکی هەرێم وەک بەشێک لە خاکی عێراق.
کۆتا قسەم: کۆتاییهاتنی ئەم ململانێیانە لە ئاسۆیەکی نزیکدا بەدی ناکرێت، بۆیە هەرێمی کوردستان پێویستی بە گۆڕینی ستراتیژییەتی خۆی هەیە لە کاردانەوەی کاتی بۆ بەرگرییەکی پێشوەختەی هەمیشەیی. پاراستنی هەرێم لە هێرشە مووشەکی و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان تەنها بە چەک نابێت، بەڵکو پێویستی بە یەکخستنی تەواوی تواناکانی ناوخۆ، بەهێزکردنی دیپلۆماسییەتی سەربازی لەگەڵ بەغدا و هاوپەیمانان، و وەبەرهێنان لە کادری پسپۆڕی تەکنەلۆژیادایە. دەرەنجام، تەنها بە دروستکردنی سیستەمێکی بەرگریی نیشتمانیی یەکگرتوو کە پاڵپشت بێت بە زانیاریی ورد و هاوکاریی نێودەوڵەتی، دەتوانرێت ئاسمانی هەرێم وەک ناوچەیەکی ئارام و دوور لە ململانێ چەکدارییە ناوچەییەکان بپارێزرێت و سەقامگیرییەکی درێژخایەن بۆ نەوەکانی داهاتوو فەراهەم بکرێت.
ڕێباز سلیم
توێژەری سیاسی و
مامۆستای زانکۆ.