هەرێم نیوز
لە کاتێکدا هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکان، چارەسەری پرسی ئەتۆمی و کردنەوەی گەرووی هورمز بەردەوامە، ناوی وڵاتی چین وەک "گرەنتیکارێکی سەرەکی" بۆ هەر ڕێککەوتنێکی ئەگەری لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران دێتە ئاراوە؛ پێگەیەک کە دەکرێت دەسەڵاتی بەیژینگ لە نێوەندگیرێکی ئاساییەوە بەرز بکاتەوە بۆ زلهێزێکی دەستەبەرکاری پابەندییەکانی نێوان هەردوولا.
پێگەی ئابووری و کارتەکانی گوشاری چین
ڕۆژنامەی "گاردیان"ـی بەریتانی لە ڕاپۆرتێکدا ئاشکرای کرد کە لە پشت پەردەوە گفتوگۆ لەسەر ئەگەری بەشداریکردنی چین وەک لایەنی گرەنتیکار لە نێوان واشنتۆن و تاران هەیە. ئەگەرچی هێشتا ڕوون نییە بەیژینگ داواکاریی فەرمیی لەم بارەیەوە پێگەیشتووە یان نە، بەڵام پێگەی ئابووری و سیاسیی چین وای کردووە ببێتە بژاردەیەکی سەرەکی لە هاوکێشەکەدا.
بەیژینگ خاوەنی کارت و کەرەستەی زۆری گوشارە؛ بەپێی ئامارە فەرمییەکان، چین زیاتر لە ٩٠٪ی نەوتی هەناردەکراوی ئێران دەکڕێت، ئەمەش وا دەکات تاران لە ڕووی داراییەوە بە تەواوی پشت بەم هاوبەشە ئاسیاییەی ببەستێت. هاوکات سەرەڕای ڕکابەرییە توندەکان، چین کەناڵی پەیوەندیی کراوەی لەگەڵ واشنتۆن هەیە و بەرژەوەندیی گەورەی بازرگانیشی لەگەڵ وڵاتانی کەنداو هەیە. لەبەر ئەوەی بەشێکی زۆری نەوت و وزەی چین لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە تێدەپەڕێت، سەقامگیریی ناوچەکە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە ئاسایشی ئابووریی پەکینەوە هەیە.
محەممەد موحسین ئەبو نوور، سەرۆکی کۆڕبەندی عەرەبی بۆ شیکاریی سیاسەتەکانی ئێران لە لێدوانێکدا بۆ "سکای نیوز عەرەبی" ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم نفووزەی چین دەسەڵاتی مانۆڕی پێ دەبەخشێت، بەڵام ناگاتە ئەو ئاستەی بتوانێت ئێران ناچار بکات لەسەر پرسە چارەنووسسازەکانی ئاسایشی نەتەوەیی سازش بکات.
ئەزموونی پێشووی پەکین و ئاڵنگارییەکانی بەردەم ڕێککەوتن
ئەمە یەکەم جار نییە ناوی چین لە تەنگژەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەدرەوشێتەوە؛ لە ئاداری ٢٠٢٣دا بەیژینگ میوانداریی ڕێککەوتنی مێژوویی نێوان سعوودیە و ئێرانی کرد، پێشتریش لە ڕێککەوتنی ئەتۆمیی ٢٠١٥دا بەشدار بوو.
جیاوازیی ئەمجارە ئەوەیە کە دۆسیەی ئەمریکا و ئێران زۆر ئاڵۆزترە و پرسی پیتاندنی یۆرانیۆم، هەڵگرتنی سزاکان، ئاسایشی کەشتیوانی و ڕێکخستنە سەربازییەکان لە خۆ دەگرێت. هاوکات کشانەوەی تاکلایەنانەی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ٢٠١٨ دەریخست کە بوونی چین بە تەنیا بەس نییە بۆ پاراستنی ڕێککەوتنەکان لە داڕمان.
گرێکوێرەی سەرەکی ئەوەیە کە واشنتۆن داوای هەنگاوی کۆنکرێتی دەکات لەسەر یۆرانیۆمی پیتێنراو، لە بەرامبەردا تاران دەترسێت هەنگاو بنێت و دواتر کۆشکی سپی سزاکانی بەسەردا بسەپێنێتەوە. لێرەدا چین دەتوانێت سەرپەرشتیی میکانیزمێکی هەنگاو بە هەنگاو بکات؛ واتە بەرامبەر هەر پابەندییەکی تاران، واشنتۆن بڕیارێکی ئەرێنی بدات.
سیناریۆ واقعییەکان بۆ داهاتووی نێوەندگیری
شارەزایان پێیان وایە واقعییترین سیناریۆ ئەوەیە کە چین بە تەنیا بەرپرسیارێتییەکە هەڵنەگرێت، بەڵکو سیستەمێکی "گرەنتیی فرەلایەنە" پێک بێت؛ بە جۆرێک چین، ڕووسیا و دەوڵەتانی ناوچەکە پاڵپشتیی سیاسیی ڕێککەوتنەکە بکەن، قەتەر، عومان و پاکستان وەک نێوەندگیر بمێننەوە، و ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیش (IAEA) پشتڕاستی پابەندییە تەکنیکییەکان بکاتەوە.