ڕاپۆرتی ئابووری و سیاسی تایبەت

لە کاتێکدا ململانێ سەربازییەکانی نێوان ئێران و هاوپەیمانێتی "ئەمریکا - ئیسرائیل" گەیشتووەتە لوتکە، چاوی ناوەندە داراییەکانی جیهان لەسەر گەرووی هورمزە. بەردەوامی ئەم دۆخە بۆ تەنها دوو هەفتەی تر، بازاڕی وزە تووشی شۆکێکی مێژوویی دەکات کە کاریگەرییەکەی هەموو ماڵێک دەگرێتەوە.

١. بازدانی نرخەکان و سیناریۆ ترسناکەکان

بەپێی ڕاپۆرتی ناوەندە جیهانییەکانی وەک "وود ماکنزی" و "گۆڵدمان ساکس"، نرخی نەوت لەبەردەم سێ قۆناغی مەترسیداردایە:
• قۆناغی یەکەم: تێپەڕاندنی هێڵی ١٠٠ دۆلار تەنها لە ماوەی چەند ڕۆژێکی کەمدا.
• قۆناغی دووەم: گەیشتن بە ١٢٥ دۆلار ئەگەر ئاڵۆزییەکانی مۆزەخانی هورمز بەردەوام بن.
• قۆناغی کۆتایی: ئەگەر گەرووەکە بە تەواوەتی دابخرێت، نرخەکە بۆ سەروو ١٥٠ دۆلار بەرز دەبێتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی پەککەوتنی گەشەی ئابووری جیهان بۆ خوار ٢٪.

٢. عێراق لە ناو جەرگەی قەیرانەکەدا

بۆ وڵاتێکی وەک عێراق، ئەم جەنگە دولایەنەیە؛ لە لایەک نرخی نەوت بەرز دەبێتەوە، بەڵام لە لایەکی ترەوە هەناردەکردن مەترسی لەسەرە:

• شارەزایانی "جەی پی مۆرگان" هۆشداری دەدەن کە عێراق ناچار دەبێت ڕۆژانە ٣ ملیۆن بەرمیل لە بەرهەمهێنانی کەم بکاتەوە، چونکە ڕێگەی هەناردەکردنی لە کەنداوەوە پەکدەکەوێت.
٣. چپە نهێنییەکانی تاران؛ هەوڵێک بۆ ڕێگری لە داڕمان
ڕۆژنامەی "نیویۆرک تایمز" ئاشکرای کردووە کە هەواڵگری ئێران (ئیتلاعات) بە شێوەیەکی نهێنی پەیوەندییان بە CIAی ئەمریکییەوە کردووە بۆ دۆزینەوەی دەرچەیەک و ڕاگرتنی شەڕ. تاران دەزانێت کە داڕمانی ئابووری و بەرزبوونەوەی بێوێنەی نرخەکان لە ناوخۆ و جیهاندا، فشارێکی وایان دەخاتە سەر کە ڕەنگە بەرگەی نەگرن.

٤. غازی سروشتی؛ ئەوروپا لە ژێر فشاردا

تەنها نەوت نییە، بەڵکو نرخی غاز لە ئەوروپا بە ڕێژەی ٥٠٪ زیادی کردووە. ئەمەش واتا بەرزبوونەوەی نرخی کارەبا و کاڵا بنەڕەتییەکان لەسەر ئاستی جیهان، کە وڵاتانی هاوردەکاری وزە دەخاتە لێواری ئیفلیجبوون.

کورتەی دۆخەکە:

جیهان لە نێوان دوو بژاردەدایە؛ یان سەرکەوتنی هەوڵە هەواڵگرییە نهێنییەکان بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە، یان چوونە ناو سەردەمێکی نوێ کە تێیدا نەوتی ١٥٠ دۆلاری دەبێتە واقیع و نەخشەی ئابووری و سیاسی ناوچەکە بە تەواوی دەگۆڕێت.