پێش دەستبەکاربوونت ،تۆ سوێندت خوارد کە دەستوور بپارێزیت و داکۆکی لە بڕگەکانی بکەیت، کەچی دوای دەستبەکاربوونت هاتویت گرنگترین مادەی ئەو دەستوورە دەخەیتە ژێر نەشتەرەوەو وەک گەوورەترین هەڵەی ستراتیژی پێناسەی دەکەیت، بەرپرسێک کە شەرعیەتەکەی لە دەستوورەوە سەرچاوەی گرتبێت، بە چ لۆژیکێکی دەستووری و بە چ مافێکی سیاسی دێت و بەو زمانە دەدوێت؟! ناکۆکی لەگەڵ هەر بڕگەیەکی دەستووریدا، مافێکە کە دیموکراسی دەستەبەری کردووە ، بەڵام ڕێڕەوی دروست هەموارکردنەوەی دەستوورە لە ڕێگەی میکانیزمی دەستوورییەوە، نەک لە پێگەی بەرپرسیارێتییەوە بێیت و ڕەخنەی لێبگریت!
ئەو لێدوانەی جەنابت کە دەڵێت " مادەی 140 گەوورەترین هەڵەی ستراتیژییە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ وە، ناتوانرێت تەنها بە بۆچوونێکی سیاسی ئاسایی هەژمار بکرێت. بەڵکو هەڵوێستێکە کە پێویستی بە گفتوگۆی جددی هەیە، چونکە دەست دەخاتە سەر دەقێکی دەستووری کە بەشێکە لەو گرێبەستە سیاسییەی کە دەوڵەتی عێراق لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ لەسەری دامەزراوە!!
دەستوور بابەتی ڕاو بۆچوونی سیاسی نییە، هەروەها بە تەرازووی بەرژەوەندییە کەسیەکان ناپێورێت.بەڵکو بناغەی شەرعیەت و تاکە گەرەنتی مانەوەی دەوڵەتە. هەر دەستکاریکردنێک لە ناو دامودەزگاکانییەوە، شکۆی دەوڵەت لاواز دەکات پێش ئەوەی متمانەی هاووڵاتیان پێی لاواز بکات. کەرکوک بە سیمبولی نەتەوەیی و فرەچەشنی مێژووییەوە ،شایەنی گوتارێکە کە گەلەکەی لە ژێر دەسەڵاتی یاسادا یەکبخات، نەک دووبەرەکی لەسەر ئەو بڕگانەی کە لە خودی دەستووری عێراقدا چەسپێنراون بەرهەمبهێنێتەوە!
گفتوگۆکان سەبارەت بە گۆڕانی دیمۆگرافی٫ دەبێت هاوسەنگ بن نەک هەڵبژێردراو. هەرکەسێک بیەوێت بە شێوەیەکی بابەتیانە باسی ئەم بابەتە بکات، دەبێت دان بەوەدا بنێت کە کەرکوک بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیوە کە بە سیاسەتگەلێک دیاریکراون کە کاریگەرییەکی قووڵیان لەسەر واقیعی دیمۆگرافییەکەی بەجێهێشتووە. بەم شێوەیە مادەی ١٤٠ وەک هەوڵێکی دەستووری بۆ چارەسەرکردنی ئەم کاریگەرییانە هاتە ئاراوە، نەک بۆ دروستکردنی واقیعێکی نوێ یان سەپاندنی ئیرادەی لایەنێک بەسەر لایەنێکی دیکەدا. بڕیاری کۆتایی، بە پێی دەقی دەستووری، دەبێ لە لایەن هاووڵاتییانەوە بێت لە ڕێگای دیموکراسییەوە، نەک بە بەیاننامەیەکی سیاسی!
ئەگەر حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عێراق پابەند بوونایە بە جێبەجێکردنی مادەی ١٤٠ لە ماوەی دیاریکراوی دەستووردا، ئەم پرسە تا ئەمڕۆ بە بێ چارەسەر نەدەمایەوە. کێشەی ڕاستەقینە بوونی بابەتەکە نییە، بەڵکو ڕێگریکردنیەتی. تێکدانی بڕگە دەستوورییەکان پووچەڵیان ناکاتەوە؛ بەڵکو ڕادەی قەیرانەکانی حوکمڕانی ئاشکرا دەکات، هەڵەی ستراتیجی ڕاستەقینە لە داڕشتنی ئەو مادەیەدا نەبوو، بەڵکو لە جێبەجێنەکردنی و ڕێزگرتن لە ئەرکە دەستوورییەکان بوو.
کەرکوک بەتەنها هی کورد نییە، هی تورکمان و عەرەبیشە، ئەوانیش بەشێکن لە پێکهاتەی شارەکە، ناتوانرێت بە عەقڵیەتی تەسکی حیزبی بەڕێوەبچێت، پێویسته بە ڕۆحی هاوڵاتیبوون و هاوبەشی و ڕێزگرتن لە یاسا بەڕێوە بچێت!
ئەرکی دەستووری جەنابت ئەوەیە، پارێزەری یاساو دەستوور بیت، نەک بێیت و مشتومڕ لەسەر شەرعیەتی بڕگە دەستوورییەکان درووست بکەیت،. بەرپرسێک کە سوێندی دەستووری بخوات، پێویستە پابەندبێت بە بەرگریکردن و جێبەجێکردنی دەستوور، نەک بەیاننامە دەربکات کە گومان لەسەر یەکێک لە بڕگە بنەڕەتییەکانی دروست بکات!!
ڕێزگرتن لە دەستوور لە ڕێگەی دروشمەوە نیشان نادرێت، بەڵکو بە پراکتیکی ڕۆژانە نیشان دەدرێت. ئەوانەی داوا دەکەن کەسانی تر ڕێز لە یاسا بگرن، دەبێت لە خۆیانەوە دەست پێ بکەن. ئەوانەی ئاواتەخوازن دەوڵەتێکی بەهێز بنیات بنێن، دەبێت دەستوور بە تەواوی قبوڵ بکەن، نەک بە شێوەیەکی هەڵبژێردراو یان پارچە پارچە مامەڵەی لەگەڵدا بکەن. دەستوورەکان بە شێوەیەک نەنووسراون کە لەگەڵ تاکەکاندا بگونجێت، بەڵکو بۆ ئەوەی لە سەرووی هەمووانەوە بمێننەوە، وەک دەسەڵاتی کۆتایی لە چارەسەرکردنی ناکۆکییەکاندا
کەرکوک شایەنی ئەوەیە مۆدێلی پێکەوەژیان بێت نەک هێمای ململانێی هەمیشەیی. مێژووە هەمەچەشنەکەی دەبێت سەرچاوەی هێز بێت نەک بیانوویەک بۆ ئاڵوگۆڕی تۆمەت. ئەمەش تەنها کاتێک بەدی دێت کە هەموو دانیشتووانەکەی هەست بکەن یاسا بە یەکسانی دەیانپارێزێت، هەروەها دەستوور ئامرازێکی سیاسی نییە لە دەستی فراکسیۆنێک یان فراکسیۆنێکی تردا، بەڵکو زامنی ڕاستەقینەی مافەکانی هەموو کەسێکە.
#عەتا_شەمێرانی