پێشتر هەر لەم پەیجەدا لە روانگەی ئەدەبیاتی ئۆجالانەوە، پوختەیەکم لەسەر نەتەوەی دیموکرات نوسیوە، لەبەرئەوە ناگەڕێمەوە سەری،  بەڵام هەوەك ئاماژەیەك، زۆر بەکورتی مەبەست لە نەتەوەی دیموکرات هەروەك ئاڵدار خەلیل یەکێ لە سەرکردەکانی پەیەدەو ئەزموونی خۆسەر لە کۆنفراسێکدا ئاماژەی پێکردووە، کۆمەڵگەیەکی هاوبەشی نێوان تاك و گرووپە ئازادەکانە، کە ویستی ئازادی خۆیان و هێزی هاوچارەنووسیانی لەپشتەوەیە.

کە تیایدا فرەیی ناسنامە و کەلتوورو کاری سیاسی  دەستەبەر کراوە. هەموو ئەوەش لە پێناو، بەدیموکراسیکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتیەکان و چارەسەر کردنی  کێشەی پێکدادانی ناسنامە جیاوازو دژ بەیەکەکان. 
بەبروای ئاڵدارو هاوبیرانی ئەم مۆدێلە لە نەتەوەو خۆرێکخستن، نەك هەر دەستەبەری چارەسەرکردنی کێشەی کوردو کێشەکانی رۆژهەڵاتی ناوەراست دەکات، بەڵکو  تەنانەت لەتوانایدایە کێشەکانی مرۆڤایەتیش بەهەمان شێوە چارەسەر بکات؟!چونکە تەرحێکە راستە لە ناو کوردو کوردستانەوە  خەمڵیوەو دەستی پێکردووە، بەڵام ئامانج لێی رزگارکردنی  تەواوی جیهانە لە خراپەی سەرمایەداری و مۆدێلی دەوڵەت- نەتەوە!

ئەم مۆدێلە لە نەتەوە بەگوتەی ئاڵدار، نەتەوەی بازارو یاساو نەتەوایەتی و دینیی تێدەپەڕێنێت. واتە چەمکی نەتەوە بە ناوەرۆکە نەتەوەییە باوەکانی، کە پێدا دەگرێت لە سەر زمان و کەلتورو مێژوو خاك و بەرژەوەندی و چارەنووسی هاوبەش وئیرادەی پێکەوەژیان، رەتدەکاتەوە. هەر لەم چوارچێوەشدا کوردو تورکمان و عەرەب و هەر کەسێکی تر لەناوچەیەکی جوگرافی ودەوڵەتیکدا بوونیان هەبێت،  بەحوکمی بوونی ئیرادەی پێکەوە ژیانی ئازادی نێوانیان، نەتەوەیەکی هاوبەشی دەستکرد پێکدەهێنن، بەناوی نەتەوەی دیموکرات. جیاوازی ئەم چەمکەش لەگەڵ چەمکی( گەل) بەناوەرۆکە دەستوورییە باوەکەی- کەئاماژەیە بەهەموو ئەوانەی، بەدەر لەناسنامەی نەتەوەیی ودینی وهەرناسنامەیەکی تر، لەچوارچێوەی وڵات وسایە دەسەڵاتیکی هاوبەشدا دەژین- لەوەدایە، لەم چوار چێوەدا دەکرێت گرووپە نەتەوەییەکانی ناودەوڵەت وەك نەتەوە خۆیان پێناسەبکەن، بەڵام ، لەچوار چێوەی نەتەوەی دیموکراتدا، گەل شوێنی نەتەوە دەگرێتەوە،  
بەو واتایەی، گەلە جۆراوجۆرەکان، دەبنە رەگەزی جیاوازی پێکهێنانی نەتەوەی دیموکرات، وواتە ناتوانن وەك نەتەوە بەواتا باوەکەی خۆیان پێناسەبکەن، چونکە فەلسەفەی نەتەوەی دیموکرات، لەتێپەراندنی پێناسەی نەتەوەی باو، نەتەوایەتی ودەوڵەت- نەتەوەدا خۆی حەشارداوە. بەڵام دەبێت بەوەش هووشیاربین کەچەمکی گەل لەچوارچێوەی نەتەوەی دیموکراتدا تەنها گرووپی نەتەوەیی ناگرێتەوە، کەتاراددەیەك لەچوار چیوەیدا  دەگۆڕێن بە ئەتنیك، بەڵکو ئاماژەکانی لەوە فراوانترە، بۆنموونە بۆ پێکهاتەیەکی ئاینیی کلتوریی وەکو یەزیدیش بەکاردەهێنرێت. 

لێکەوتەیەکی ئەمەش ئەوەیە، لە دەرەوەی بوونی دەسەڵاتێکی هاوبەش و ئەزموونی خۆسەر، کەلەسەر بناغەی ئەم تێگەیشتنە بۆ نەتەوەو کۆمەڵگەی سیاسی بنیات نرابێت، نەتەوەیەکی لەم جۆرە بەدی نایەت. چونکە مۆدێلێکی خۆرێکخستنی سیاسی و بەرێوەبردنە و ئاسان نییە لەدەرەوەی ئەوەوە هەستێکی هاوبەشی ڕاستەقینەی لەوجۆرە،لەنێوان پیکهاتە وگرووپە نەتەوەییە جیاوازەکان وناسنامە جۆراوجۆرەکان سەرهەڵبدات وبڕوسکێ. هەر بۆیە وێناکردنی بوونی نەتەوەیەکی لەوجۆرە، لەدەرەوەی ئامادەبوونی دەوڵەتێك، یاخود ناوچەیەکی کۆ نترۆڵکراوی سەربازی وئیداری وسیاسی دیاریکراو، کەلە لایەن کەسانێکەوە بەرێوە ببرێن بروایان بەتێزەکە هەبیت، یەکجار قورسە، لێرەشەوە، تەنها وەك خەیاڵ وقەناعەتێکی ئایدۆلۆژی لەبیرکردنەوەی ئەوکەسانەدا دەمێنێتەوە هەڵگری ئایدۆلۆژیاکەن. ئەوەش بەپێچەوانەی نەتەوایەتی باوەوەیە، کە لەتوانایدایە هەست وئینتیمای هاوبەش وهاوخەمی وهاوشادیش بەرۆڵەکانی نەتەوە لەکون وکەلەبەرەکانی دنیادا ببەخشێت وگیانیکی هەڤاڵانەیان لەنێواندا درووست بکات، پشتیوانی کوردانی هەرچوار پارچەی کوردستان و دیاسپۆراش لەخوشك وبراکانیان لەرۆژئاوا، بەڵگەیەکی روونی بوون ورەسەنایەتی و قووڵیی  هەست وئینتیمایەکی لەوجۆرەیە.

 لەبەر رۆشنایی ئەوئاماژەی سەرەوەش، دەتوانین بڵێین، کە ئایدۆلۆژیای نەتەوەی دیموکرات، گەرچی بەرواڵەت کارلەسەر تێپەڕاندنی مۆدێلی (دەوڵەت - نەتەوە)و خراپییەکانی دەکات، وەدەخوازێت کۆمەڵگە لەبەرامبەردەوڵەتدا بەهێزبکات( کەلەجەوهەردا دیدێکی لیبراڵیزمی نەریتیە) لەقووڵایدا تۆوی جۆرێك لەدەوڵەت پەرستی لەگەڵ خۆیدا هەڵگرتووە، لانی کەم لە م قۆناغەی گەشەکردنی مێژووی مرۆڤایەتیدا. سەرچاوەی ئەم باری سەرنجەمان لەوێوە سەرچاوەدەگرێت، کەبوون ونەبوونی نەتەوەی دیموکرات بەتوندیی بەبوون ونەبوونی دەوڵەت ودەسەڵاتێکی سیاسی سەپێنەری سیاسی بەتێزەکەوە بەندەو لەدەرەوەی ئەوەوە جگە وەك بیرۆکەیەك یاخود خەیاڵکراوێکی دۆخێکی سرووشتیی گریمانەکراو بوونی واقیعیی نییە، کاتێك لەوچوار چێوەشدا بوونی دەبێت،  واتە لەئەگەر بوونی دەوڵەت ودەسەڵاتێك کاربۆ بەدیهێنانی بکەن، پێشمەرجەکانی ئیرادەی ئازاد و هەستی هاوچارەنووسیی گرووپە جیاوازەکان بۆ پێکهینانی نەتەوەیەکی لەوجۆرە،  بەوشێوەی لە پێناسەکەیدا خستمانە روو، لە لافلێدان وگریمانەیەكی ئایدۆلۆژی بەولاوە هیچی تر نابیت، چونکە مەسەلەکە، مەسەلەو تێزێکی ئایدۆلۆژیە، ئایدۆلۆژیاش مژدەی پێ دەدرێت و لەکاتی بوونی دەسەڵاتیشدا بەهێز پیادە دەکرێت، لەنەتەوەی دیموکراتیشدا مەسەلەکە هەمان شتە.

  هەربۆیە کۆمەڵگەیەکی وێناکراوی لەو جۆرە، گەر لەرووی تیۆریی و لەسەر کاغەزیش دەسەڵات لەخوارەوە بەرەو سەرەوە بروات و بەرهەمی ئیرادەی ئازادو پەیمانی کۆمەڵایەتی نێوان پێکهاتە جیاوازەکانی ناوی بێت، لەواقیعدا بەوجۆرە نییە و لەسەروە بەسەر کۆمەڵگەدا دەسەپێنرێت. چونکە هەڵگرانی ئایدۆلۆژیاکە دەسەڵاتیان بۆئەوە دەوێت لەرێی تواناو میکانیزمەکانیەوە، مۆدێل وقەناعەتەکانیان پیادەبکەن.
بۆنموونە هەڵگرانی ئەم ئایدۆلۆژیایە، لەناوچەی خۆسەر، هەرئەوەیان دەکرد کەکردیان، بەدەر لەدیدو تێروانینی گرووپە نەتەوەیی وئاینییەکانی ژێردەسەڵاتیان بەرامبەر ئەوەی  کردوویانە. 

بەواتایەکی تر، ئەوە کەمینەیەکی سیاسی ئایدۆلۆژییە بەناوی هەمووانەوە بریاردەدات  وقسەدەکات نەك ویژدانی راستەقینەی پێکهاتەکان وکۆمەڵگە.ئەم نوخبە ئەوەی بەبەرژەوەندی ئەوان وتێزەکەی خۆی بزانێت دەیکات وپیادەی دەکات. چونکە بۆئەوەی بروات بە نەتەوەیەکی لەم جۆرە هەبێت، دەبێت قەناعەتت بەوئایدۆلۆژیایە هەبێت بانگەشەی بۆ دەکات، بەحوکمی ئەوەش کە شتێکی دژە باوە، زۆرینەی خەڵك بەوجۆرە نین وباوەریان پێی نییە، تەنانەت تێگەیشتنێکی روونیشیان دەربارەی نییە،بۆنموونە عەرەبەکانی ناوچەی خۆسەر لەبەرەنجامی قەناعەتیان بەنەتەوەی دیموکرات ومۆدێلە حوکمرانییەکەی، ماوەی ئەوچەند ساڵە لەگەڵ قسەدو مەسەدا نەبوون، ئەوەی پێشی دەوترا گەلی ناوچەی خۆسەر بەرهەمی گرێبەستێکی ئازادی پێکهاتە نەتەوەیی وئاینییەکانی ئەو ناوچە نەبوو، بەڵکو هەوەك بەرەنجامەکان و واقیع خستیە ڕوو، جگە لە ملدانێکی ناچاری و خۆگونجاندن لەگەڵ دەسەڵاتێکی دیفکتۆدا هیچی تر نەبوو، بۆیە هەر هێندەی  هاوکێشەکانی هێز گۆڕانیان بەسەردا هات ودەسەڵاتە دیفاکتۆکە دارووخا، ئەوانیش هەڵگەرانەوە، بەڵکو خۆیان بەشدارییەکی سەرەکیان لە رووخانیدا کرد.

ئەم دژبەیەکییە ناوەکییە ئایدۆلۆژییەش لەتێزی نەتەوەی دیموکراتدا، رەگە قووڵەکانی لەچەپ ومارکسیزمدایە. مارکسیزمیش لەرووی تیۆرییەوە مژدەی بەنەمانی دەوڵەتی بەخشییەوە، کەچی بۆ ئاستێکی مەترسیدار رۆڵی سەرکوتکارانەی لەجڤاکدا گەورەتر کرد.
ئەم تیۆرە، واتە نەتەوەی دیموکرات، گوایە ئەم هەڵەی مارکسیزمی نەریتی وئەزموونە حوکومرانییەکەی راست دەکاتەوە، هەڵەکەش لەوەدا دەبینێت کە مارکسیزم لەکاتی خۆیدا هەمان مۆدێلی (دەوڵەت-نەتەوە)ی سەرمایەداری قبووڵکردووە.
بەڵام قورسە باوەر بەوەبکەین، ئەم رەخنە بەوئەندازە رادیکاڵ بێت، کێشەکانی مارکسیزم لەم روەوە تێپەرێنێت، چونکە ئەمیش بەحوکمی جەبری واقیع وسیستمی نێودەوڵەتی باوو باڵادەست، بەناچاری دەبێت مامەڵە لەگەڵ چوارچێوەکانی مۆدێلی دەوڵەت نەتەوەدا بکات، ناتواشتوانێت مەحکوم نەبێت بە پێوەرو جەبرە نێو دەوڵەتیەکان، رێگاش نادات ئەو ئایدۆلۆژی ودیدانەی تر کەلەدەرەوەی تێزی نەتەوەی دیموکراتدا هەن وئامادەییان هەیە،  بەگوێرەی پێویست چالاك و ئازادبن، چونکە هێزی هەڵگری گووتارەکە لەپێگەی دەسەڵاتدا، ئ ئەوەی خۆی دەیەوێت لەدەستووردا جێگیری دەکات، یەکەی سەرەکی مامەڵەکردنیشی پێکهاتەو ناسنامەکانن نەك فرەیی سیاسی و پارتە سیاسییەکان بەوجۆرەی لیبرالیزمی سیاسی ودیموکراسی دەیخوازن، بۆیە ئەگەر رێگا بەپارتەکانیش بدرێت، تەنها لەپەراوێزدا دەمیننەوە، بەمەرجی قبووڵکردنی مۆدێلەکەش رێگە بەچالاکیان دەدرێت، دەنا بەوجۆرەی لەئەزموونی هەندێ وڵاتی کۆمۆنیستی و لەسایەی چەمکی پارتی فەرماندە بوونی هەبوو، لەپەراوێزی کۆمەڵگەو ژیانی سیاسیدا دەمێننەوە
.
ئەگەر لێرەسەوە بگەرێینەوە بۆ  چەمکی نەتەوەی دیموکرات و رەنگدانەوەی بەسەر کوردودۆزەکەیدا،  هەستدەکەین سرووشتی ستەمکارانەو جۆری دابەشکردنی کورد بەسەر چەندین وڵاتدا،  کارێکی کردووە، لە هەر یەکێك لەو وڵاتانانەدا ببێت بە کەمینە، شانسی ئەوەی نەبێت دەست بەسەر  دەسەڵات لەپایتەختی هیچ کام لەو وڵاتانەدا بگرێت، بەسەریاندا دابەشکراوە، بۆئەوەی لەوێوە لەروانگەی تیۆرەکەوە هەوڵی دووبارە رێکخستنەوەی   دام ودەزگاکان وکۆمەڵگە بدات، هەموو ئەمەش ئەگەر چاو لەهەموو ئەورێگرییە ناوخۆیی ودەرەکیانەش بپۆشین کەدینە سەر ریگەی پرسێکی لەوجۆرە.

نەبوونی ئەم شانسەش هێندەی تر کوردی هەڵگری ئەم گووتارە، دووچاری دەستخەڕۆیی و ڕەنجبێوەری دەکات، چونکە ئەو واقیعەی لەسەرەپێچێکی مێژوویی و ساتی شکستخواردنی دەوڵەتدا، هاوشێوەی سووریا، درووست دەکرێت، دواتر لە سۆنگەی ئاوارتەیی مۆدیلەکە،  نەبوونی رەگ و ریشەی مێژوویی و نادیدە گرتنی ڕاستیە دینی و نەتەوایەتی و کۆمەڵایەتیەکان، دووچاری  پاشەکشە و قەیران  دەبێت، هەروەکو بوو.واتە نەتەوەی دیموکرات لەجیاتی ئەوەی قۆناغ بەکورد ببرێت، قووڵاییەکی زۆرتر بەرەوایەتی کێشەی بدات، بەپێچەوانەوە، کێشەو ئاستەنگی زۆرتری بۆ درووست دەکات، وریاش نەبێت، دەرفەتی لەدەست دەدات و دەبێتە سەرچاوەی خاڵی لاواز بەدەست بەرامبەرەکانەوە.

 بۆیە دەبینین ، لێکۆڵەرو شرۆڤەکارێکی وەکو( د سەمیر تەقی) هووشیاری بە بریار بەدەستانی کوردی سوریاو رۆژئاوا دەدات، بیریان دەهێنێتەوە کە ئەوەی بەسەریاندا هات باجی دەستگرتنیان بوو بە نەتەوەی دیموکرات و برایەتی گەلان لەو چوارجێوەدا. د. جگەلەوە سەمیر دەنووسێت، ئەوەی روویدا ئاکامی پەروەردەیەکی سیاسی سەختی هەڵگرانی پرۆژەی (( نەتەوەی دیموکرات)) بوو، کەبووە هۆی ئەوەی لە ماوەی مانگێکدا زیاتر لە هەزار کورد شەهید ببن. شتەکەش بەوە کۆتایپێهات کە  بەنزیکەی کۆی هێزە سەربازییەکەی هەسەدە ببێتەوە بەهێزێکی کوردیی پوخت،  ئەوەش ئەوشتەیە کە خۆرئاوا هەر لە سەرەتاوە دەیویست و داوای دەکرد، بەڵام سەرکردەکانی ئیدارەی خۆسەر رەتیان دەکردەوەو سووربوون لە سەر دەستگرتن بەهەندێ پرۆژەوە، کە خزمەتیان بە کورد نەدەکرد. ئێستاش رەنگە خۆرئاوا دەرفەتێکی تر ببەخشێت، بەڵام هەر جۆرە گەڕانەوەیەك بۆ هەمان بیرو درووشم، سەری لە سزادانێکی نوێ و تەنانەت ئەگەری لەدەستدانی کۆی ڕۆژئاواوە دەردەچێت، کە تورکیا ساڵانێکە هەوڵی بۆدەدات وبەدوایدا دەگەرێت. بۆیە گرنگە سەرکردە کوردەکان دەستبەرداری ئەو درووشم و رێبازە ببن، بگوازنەوە بۆ خستنەڕووی پرۆژەیەکی روونی کوردیی، کە تیایدا مافی کەمینەکان و سەربەخۆیی بریاری رۆژئاواش پارێزراو بێت، بێ ئەوەی بریاری کوردی بتوێنێتەوە، یاخود بیخاتە ژێر ڕکێفی هەندێك تیزو ڕاسپێریی ئایدۆلۆژی دەرەکی و پارێزەرانی. هەروەها کەناڵێکی دبلۆماسی بەردەوام لەگەڵ هەرێمی کوردستان بکەنەوە بۆسوود وەرگرتن لە ئەزموونیان و بەدەستخستنی چەترێکی پارێزگاری نێودەوڵەتی بۆخۆیان. دوای ئەوەش کۆنفرانسێکی ڕزگاری نیشتمانیی کوردیی ببەستن، کە سەرجەم هێزو کەسێتیە نیشتیمانییە کوردستانییەکان بگرێتە خۆی، بەئامانجی، رێککەوتن لەسەر نەخشە رێگایەکی نوێ و یەکخستنی بریارو دیاریکردنی شێوازی بەرێوەبردن و سەرکردایەتی لە قۆناغی داهاتوودا.

کەبروای ئیمە( نووسەر) هەموو ئەمە بەنەتەوایەتی دیموکرات دیتەدی، نەتەوایەتیەك جەخت لەسەرنەتەوە بوونی کورد دەکاتەوە، لەهەمان کاتدا ڕێز لە سەرجەم پیکهاتە و ناسنامە نەتەوەیی ودینی وکەلتورییە جیاوازەکا دەگرێت، بروای بەفرەیی ومافی جیاوازبوونیان هەیەو، لەچوارچێوەی گەلی کوردستاندا لەخۆیان دەگرێت، لەئاستی هاوڵاتیشدا لەگەڵ کوردو موسوڵمانەکاندا، دەیان کات بەخاوەنی ماف وئەرکی وەك یەك.