دواین هەواڵ

بوچی حكوومەتەكەی شەرع ھیرش دەكاتە سەر پێكھاتەكان

‌نەوزاد هێتوتی

13 کاتژمێر پێش ئێستا

حكومەتی ئەشەڕع هیچ باوەڕێكی بە دیالۆگ و دانوستاندن نییە لەگەڵ پێكهاته‌كانی سووریا، و هیچ هەنگاوێكی سیاسی و دیپلۆماسی نەهاوێشتووە بۆ ئەوەی چارەسەری قەیرانەكانی سووریا بكرێت، یان دەسەڵات بە شێوەیەكی دادپەروەرانە لە نێوان پێكهاته‌كاندا دابەش بكرێت، یان ڕێز لە مافەكانیان بگیرێت. بە پێچەوانەوە، هەموو هەنگاوەكانی ئەم حكومەتە بە ئاراستەی دژایەتی پێكھاتەكان ودژیەتی كردنی بنیادنانی وڵاتێكی دیموكراتی لە سووریا بووە.

كاتێك ئەشەڕع حكومەتی خۆی ڕاگەیاند، پرسیارێ لە یەك كەس، لایەن یان پێكهاته‌یەكی سووریایی نەكرد. تەنانەت ئامادە نەبوو یەك لایەنی ئۆپۆزسیۆن بەشداری حكومەت بكات و بە تەواوی هەموو پێكهاته‌كانی سووریا پەراوێز خست. هەروەها، كاتێك دەستووری كاتی سووریا بڵاو كردەوە كە دەبوو هەموو پێكهاته‌كان بەشداری دارشتن و نووسینەوەی بكەن، بەڵام ئەشەڕع بە شێوەیەكی تاكڕەوانە و دوور لە هەر جۆرە دیالۆگ و دانوستاندنێك لەگەڵ پێكهاته‌كانی تر، دەستوورەكەی بڵاو كردەوە. ئەم دەستوورە هیچ ماف و داواكارییەكی پێكهاته‌كانی تێدا نەبوو. بۆیە، لە سەرەتاشەوە دیار بوو ئەم دەسەڵاتە نوێیەی سووریا هیچ باوەڕێكی بە دیالۆگ نییە و مافی پێكهاته‌كانی تری سووریا نییە.

بۆیە، ئەوەی ئەمڕۆ لە حەلەب ڕوودەدات، بەتایبەتی هێرشەكانی سەر كورد، شتێكی زۆر چاوەڕوانكراو بوو. بەتایبەت پێش ئەم هێرشانە، كەمەلكوژیی دژی پێكهاته‌كانی عەلەوی و دروزەكان لە سووریا ئەنجامدرا. ئەوەی ئێستا لە حەلەب ڕوودەدات تەنها پرسەكە ئەوە نییە كە حكومەتی سووریا دەیەوێت كورد لە دوو گەڕەکی ئەو شارە نەمێنن؛ بەڵكو ئەمە سەرەتای هێرشێكی فراوانتر و مەزنترە دژی كورد لە ڕۆژئاوا. هیچ گومانێك لەوەدا نییە كە حكومەتی ئەشەڕع بەرنامە و پلانی هەیە بۆ ئەوەی دەسەڵاتی خۆی بەسەر هەموو خاكى سووریا بسەپێنێت. تەنانەت لە ڕێككەوتنی ١٠ی ئاداری ٢٠٢٥ كە زۆر باس دەكرێت، هەموو خالەكانی بە شێوەیەكی ڕوون جەخت لەسەر ئەوە دەكەن كە تەنها یەك دەسەڵات، یەك هێز و یەك حكومەت لە سووریا هەبێت، و دژایەتی هەموو جۆرێكی ئۆتۆنۆمی بۆ كورد دەكرێت. بۆیە زۆر هەڵەیە بڵێین ئەوەی لە حەلەب ڕوودەدات تەنها سنووردارە بە كونترۆڵكردنی دوو گەڕەکی كوردی؛ بەڵكو بەرنامەكە زۆر گەورەتر و فراوانترە.

سەبارەت بە هۆكارەكان، هێرشەكانی ئەشەڕع دژی پێكهاته‌كانی سووریا بە تایبەتی كورد، عەلەوی و دروزەكان بۆ چوار هۆكاری سەرەكی دەگەڕێتەوە :یەكەم، توركیا بە هەموو شێوەیەك پالپشتی ئەم ئاراستەیە دەكات و هەوڵ دەدات لە سووریا هاوپەیمانەكانی دەسەڵاتی تەواویان بەسەر هەموو خاكى وڵاتدا بسەپێنن، چونكە لەو ڕێگایەوە كارتێكی مەزن دەداتە دەست توركیا بۆ بەكارھێنانی لە ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی. هەروەها، توركیا ڕۆڵێكی سەرەكی هەیە لە ڕێگریکردن لە هەر جۆرێكی ڕێككەوتن لە نێوان دیمەشق و كورد. چونكە هەر جۆرێكی ئۆتۆنۆمی بۆ كورد ڕەت دەكاتەوە. تەنانەت لە راگەیاندنەكانی تۆم باراكدا بە ئاشكرا باس لە ڕۆڵی توركیا دەكرێت لە ناسەقامگیری سووریادا.

دووەم، وڵاتە عەرەبییەكان بە شێوەیەكی فراوان پالپشتی سیاسی و دیپلۆماسی حكومەتی ئەشەڕع دەكات و توانیویانە ڕۆڵێكی گرنگ ببینن لەوەی ئەوروپا و ئەمریكا وەك هاوپەیمان سەیری ئەشەڕع و حكوومەتەكەی بكەن.سێیەم، هەڵوێستی ئەمریكا، بەتایبەتی ڕۆڵی نێردراوی ئەمریكا لە سووریا، كە بە ئاشكرا پالپشتیكردنی حكومەتی ئەشەڕع دەكات. ئەمریكا گەمارۆ ئابوورییەكانی لەسەر سووریا هەڵگرت، بەبێ ئەوەی هیچ مەرجێك بەسەر حكومەتی سووریا بسەپێنێت. وێرای ئەو ھەموو توندوتیژییەی دژی پێكهاته‌كان ئەنجامدرا بوو. چوارەم، تیروانین و سیاسەتی خۆی حكومەتی ئەشەڕع فاكتەرێكی تر تووند بوونەوەی شەر و ململانییەكانە، چونكە هیچ باوەڕێكی بە هاوبەشی و بەشداری پێكھاتەكان لە سووریا نییە. ئەم شێوازی بیركردنەوەیە وایكردووە هەموو هەنگاوەكانی ئەشەڕع ئاراستەی خوسەپاندن، فشار کردن و لێدان لە پێكهاته‌كان بێت.

Copyright © 2020 All Rights Reserved Designed And Developed By AVESTA GROUP