کوردستان ئەحمەد
پرۆسەی هەڵبژاردن و گۆڕانکارییە سیاسییەکانی ناوخۆی ئیسڕائل تەنها ڕووداوێکی ناوخۆیی ڕووت نین، بەڵکو بەهۆی پێگە و کێشی جیۆپۆلیتیکی تەلئەبیب لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ڕاستەوخۆ دەستکاریکردنی نەخشەی هاوپەیمانیی و ململانێ هەرێمییەکان دەکەن. بڵاوبوونەوەی کۆتا ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی ئەم دواییەی ئیسڕائل وەک لە خشتە و داتاکاندا دەردەکەوێت، جارێکی تر تیشک دەخاتەوە سەر فرەیی و پارچەپارچەبوونی گۆڕەپانی سیاسیی ئەم وڵاتە. ئەم شیکارییە بە وردیی لە چەند ڕەهەندی سەرەکییەوە تاووتوێی ئەم ئەنجامانە، سیناریۆکانی دروستکردنی کابینەی نوێ لەلایەن بنیامین نەتانیاهوو، دەرئەنجامە بڕیارپێدەره‌کانی لەسەر پەیوەندییە سەربازی و سیاسییەکان لەگەڵ کۆماری ئیسلامیی ئێران، و هەروەها ڕەهەندەکانی ئەم هاوکێشەیە بۆ داهاتووی کورد دەکات.
بەشی یەکەم: شیکاریی پێکهاتەیی دەرئەنجامەکانی هەڵبژاردن
لە سیستەمی سیاسیی پەرلەمانیی ئیسڕائلدا (کنیست)، کۆی گشتیی کورسییەکان بریتییە لە ١٢٠ کورسی. بۆ بەدەستهێنانی شەرعییەتی پێکهێنانی حکومەت و لادانی بنبەستی سیاسی، هەر کوتلە یان هاوپەیمانییەک پێویستی بە بەدەستهێنانی حدئەقەل ٦١ کورسی هەیە. بەپێی ئامارە فەرمییە بڵاوکراوەکان، دابەشبوونی هێزەکان بەم شێوەیەی خوارەوەیە:
1. بەرەی بنیامین نەتانیاهوو (کۆئالیسیۆنی دەسەڵاتدار و ئاڕاستەی ڕاستڕەوی زایۆنیستی): ٥٣ کورسی.
2. بەرەی ئۆپۆزسیۆن (پارتە میانڕەو، لیبرال و زایۆنیستی چەپڕەو): ٤٨ کورسی.
3. پارتە عەرەبییەکان و لایەنەکانی دیکە: ١٩ کورسی.
ژمارەکان چی دەڵێن؟
کەوتنی جەمسەرەکان لە داوی بنبەستدا: ژمارەکان بە ڕوونی ئەوە دەسەلمێنن کە هیچ کەمپینێک لە دوو بەرە سەرەکییەکە نەگەیشتوونەتە هێڵی سووری ٦١ کورسی. ئەمەش ڕەنگدانەوەی کۆمەڵگەیەکی سیاسی پارچەپارچەبووە کە نە بەرەی ڕاستڕەوی زایۆنیستی کلاسیک دەتوانێت بە تەنیا فەرمانڕەوایی بکات، و نە بەرەی ئۆپۆزسیۆن خاوەنی کۆدەنگییەکی بەهێزە بۆ بەپاشەکشەپێکردنی رکابەرەکەی.
پێگەی زێڕینی "سازشدەران": لەبەر ئەوەی بەره سەرەکییەکان لەگەڵ یەکتردا جیاوازییەکی کەمیان هەیە (٥٣ بەرامبەر ٤٨)، پێگەی ١٩ کورسییەکەی پارتە عەرەبییەکان و سەربەخۆکان دەبێتە کلیل و کارتێکی بەهێزی مانۆڕڕدانی سیاسی.
بەشی دووەم: نەخشەڕێگای نەتانیاهوو بۆ دەستبەسەرداگرتنەوەی پۆستی سەرۆکوەزیران
بنیامین نەتانیاهوو (ناسراو بە "بیبی") وەک یەکێک لە ئەزموونکارترین و ڕامکەرترین سیاسییەکانی مێژووی هاوچەرخی ئیسڕائل و سەرکردەیەکی بەهێزی بزووتنەوەی زایۆنیستی ڕاستڕەو دادەنرێت. بەرەی نەتانیاهوو بە ٥٣ کورسییەوە، پێویستی بە کڕین یان ڕازیکردنی لانی کەم ٨ کورسی تری ئەندامانی کنیست هەیە تاکو بگاتە ئاستی ٦١ کورسی پێویست. بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، چەندین کانالی مانۆڕدان لە بەردەم نەتانیاهوودا کراوەن:
1. بەکارهێنانی کات و ناچارکردنی پارتە بچووکەکان:
نەتانیاهوو شارەزایی بەرزی لە دروستکردنی گوشاری بەردەوام و درێژکردنەوەی ماوەی دانوستانەکاندا هەیە. بە خستنەڕووی ئیمتیازی سیاسی، وەک بەخشینی وەزارەتە سیادییەکان (بەرگری، دارایی، یان ناوخۆ) بەرەو ڕاکێشانی پارتە ئاینی و زایۆنیستییە توندڕەوەکان یان پارتە سەربەخۆکان دەچێت لە ناو بڕگەی (١٩ کورسییەکە).
2. درزخستنە ناو بەرەی ئۆپۆزسیۆن:
بەرەی ئۆپۆزسیۆن کاتێک ٤٨ کورسی پێکدەهێنێت کە پێکهاتەیەکی ناگونجاو و جیاوازی ئایدیۆلۆژی لەخۆدەگرێت. نەتانیاهوو دەتوانێت بە پێشکەشکردنی ڕێککەوتنی دووقۆڵی بە هەندێک لە سەرکردە ناڕازییەکانی ناو ئۆپۆزسیۆن، هەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی ئۆپۆزسیۆن بەدیبهێنێت و دەنگەکانیان بۆ لای خۆی ڕابکێشێت.
3. سناریۆی حکومەتی یەکێتیی نیشتمانی لەگەڵ دەستاودەستکردنی پۆستەکە:
ئەگەر بنبەستەکە بە تەواوی ڕەق بێت، ڕەنگە نەتانیاهوو ڕێککەوتنێک پێشنیاز بکات بۆ حکومەتێکی یەکێتیی نیشتمانی بە پێدانی ڕۆڵێکی خولگەری بۆ پۆستی سەرۆکوەزیران (Rotation Agreement) لەگەڵ یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئۆپۆزسیۆن، بۆ ئەوەی ڕێگری لە بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنێکی تری بێئایندە بکات.
بەشی سێیەم: دەرئەنجامە هەرێمییەکان؛ گرنگیی دەرئەنجامەکان بۆ ئێران و ئەگەری جەنگ
دەرئەنجامەکانی هەڵبژاردنی کنیست نەک تەنها ناوخۆی ئیسڕائل، بەڵکو ستراتیژیی گشتیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و تاران بە تایبەتی دەجولێنێت. نەتانیاهوو لە مێژووی سیاسی خۆیدا بە نەیاری ژمارە یەکی ئایدۆلۆژیا و بەرفراوانخوازیی کۆماری ئیسلامیی ئێران ناسراوە.
1. بەردەوامی و توندترکردنی ستراتیژی "سەر و جەستەی مارەکە":
گەڕانەوە یان مانەوەی نەتانیاهوو لە دەسەڵاتدا بە مانای داڕشتنی سیاسەتێکی توندتر دێت بەرامبەر ئێران. ئەم سیاسەتە لەسەر دوو پایەی سەرەکی ڕاوەستاوە:
لێدانی گرووپە وەکالەتییەکان (Proxy Forces):** زیاتکردنی گوشاری سەربازی بەسەر حزبوڵڵای لوبنانی، حوسییەکانی یەمەن و گرووپە چەکدارەکانی عێراق و سوریا، تاکو قۆڵی سەربازیی ئێران لە ناوچەکەدا شەل ببێت.
ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ: نەتانیاهوو هەمیشە ئاماژەی بەوە داوە کە چارەسەری ئاسایشی دەوڵەتی زایۆنیستی تەنها لە ڕێگەی لێدانی ناوەندی بڕیاردان لە تاران و تێکدانی بەرنامە ئەتۆمییەکەیەوە دەبێت، نەەک تەنها ململانێ لەگەڵ بەرەکانی دەوروبەری.
2. ئایا ئەمە دەبێتە هۆی کۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی سیاسی لە ئێران؟
مانەوە یان سەرکەوتنی نەتانیاهوو هۆکارێکی سەربەخۆ نییە بۆ ڕووخانی بەپەلەی کۆماری ئیسلامی، بەڵکو وەک هۆکارێکی خێراکردنی داڕمانی ناوخۆیی کاردەکات بەم شێوازانە:
گوشاری ئابووری و سەربازیی هاوئاهەنگ: بە دروستکردنی هاوپەیمانی لەگەڵ واشنتن بۆ توندترکردنی گەمارۆ ئابوورییەکان و ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی هەواڵگری لە ناوخۆی ئێراندا.
داڕمانی بنکەی ئابووریی سوپا و سوپای پاسداران: لێدانی ڕاستەوخۆ لە ژێرخانی ئابووری و سەربازیی ئێران دەبێتە هۆی بێتوانابوونی تاران لە دابینکردنی بودجە بۆ دامەزراوە ئەمنییەکانی، ئەمەش دەرفەتی سەرهەڵدانەوەی ناڕەزایەتییە جەماوەرییە ناوخۆییەکانی ئێران بەهێزتر دەکات.
بەشی چوارەم: گرنگیی بەدەسەڵاتگەیشتنەوەی نەتانیاهوو بۆ دۆزی کورد
پەیوەندییەکانی نێوان سەرکردایەتی سیاسی ئیسڕائل (بە تایبەت ڕەوتی ڕاستڕەوی زایۆنیستی) و کورد، هەمیشە ڕەهەندێکی جیۆپۆلیتیکی و ئاسایشی تایبەتی هەبووە. دەسەڵاتگرتنەوەی نەتانیاهوو لە چەند ڕووەوە گرنگیی بەرفراوانی بۆ هاوکێشەی کورد هەیە:
پشتگیریی دیپلۆماسی و سیاسی: نەتانیاهوو یەکێک بوو لە دەگمەن سەرکردە جیهانییەکان کە بە ڕاشکاوی پشتگیری لە سەربەخۆیی کوردستان و مافی دیاریکردنی جۆری خۆڕێوەبردنی کورد کردووە. مانەوەی لە دەسەڵات، هاوبەشیی ستراتیژی لەگەڵ هاوپەیمانە ئەمریکییەکان بەهێزتر دەکات بۆ پاراستنی کیانی سیاسی کورد لە باشوور و ڕۆژئاوای کوردستان.
هاوبەشی لە ڕووبەڕووبوونەوەی هەژموونی تاران: لەبەر ئەوەی گرووپە چەکدارەکانی سەر بە ئێران لە عێراق و سوریا هەڕەشەی بەردەوامن بۆ سەر کیانی هەرێمی کوردستان، سیاسەتی توندی نەتانیاهوو بەرامبەر ئەم گرووپانە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی گوشارە ئەمنی و سەربازییەکان لەسەر ناوچە کوردییەکان.
هاوسەنگکردنەوەی هێز لە ناوچەکە: دەسەڵاتێکی بەهێز لە تەلئەبیب بە ڕێبەرایەتی نەتانیاهوو، هاوسەنگیی هێز لە بەرژەوەندیی ئەو ئەکتەرە ناوچەییانە لێدەدات کە ناکۆکن لەگەڵ سیستەمی فەرمانڕەوایی ئێران و ئەنقەرە، ئەمەش دەرفەت و بڕیاری زیاتر دەداتە کورد تا لە ناوەندە نێودەوڵەتییەکاندا وەک ئەکتەرێکی سەرەکی ئاسایش سەیر بکرێت.
ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی ئیسڕائل پەیامێکی روون دەدەن؛ ئیسڕائل لە ناوەوەدا تووشی دووبەرەکییەکی قووڵ بووە، بەڵام هاوکات دەسەڵاتی نەتانیاهوو و هاوپەیمانە زایۆنیستەکانی هێشتا وەک بەهێزترین جەمسەر دەمێنێتەوە کە بە ئاسانی نا بەڵکو بە سیاسیانە دەتوانێت ببێتە خاوەنی زۆر شتی گەورە و گرنگ. بەرەی نەتانیاهوو ئەگەرچی تەنها ٥٣ کورسی هەیە، بەڵام خاوەنی هەل و ئەزموونی پێویستە بۆ کۆکردنەوەی ٨ کورسی تر و دەستبەسەرداگرتنەوەی کابینەی حکومەت.
بۆ تاران، ئەم ئەنجامانە بە مانای هاتنی وەرزێکی نوێ و سەختتر لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ، زیادبوونی ئەگەری شەڕی بەرفراوانی ناوچەیی و قووڵبوونەوەی زیاتری قەیرانە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران دەهێنێت. لە بەرامبەردا، بۆ کورد ئەم گۆڕانکارییانە دەکرێت ببنە هەلێکی ستراتیژی بۆ بەهێزکردنی پێگەی جیۆپۆلیتیکی خۆیان لە نەخشەی نوێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.