لە سیاسەتدا هەندێک وشە هەن کە لە ڕووی زمانەوە سادە دیارن، بەڵام لە ناوەڕۆکدا بارێکی گەورەی سیاسی و نەتەوەیی هەڵدەگرن. یەکێک لەوانە وشەی «ئینتیگراسێۆن»ە؛ وشەیەک کە بە مانای یەکخستن یان تێکەڵکردنی لایەنە سیاسییەکان و دامەزراوەکان لە چوارچێوەیەکی هاوبەشدا دێت. بەڵام پرسیاری گرنگ ئەوەیە: ئایا هەر یەکخستنێک بە مانای هاوبەشی و بەهێزبوونە، یان هەندێک جار یەکخستن دەبێتە ناوێکی جوان بۆ لەدەستدانی دەسەڵات؟!
لە سیاسەتدا، ئینتیگراسێۆن یەک مانای هەمیشەیی نییە. دەتوانێت بە مانای بەشداریی حیزبە جیاوازەکان لە سیستەمێکی سیاسی هاوبەشدا بێت، دەتوانێت دامەزراوەکان لە ژێر یاسایەکی هاوبەشدا ڕێکبخات، هەروەها دەتوانێت هێزە چەکدارەکان لە ژێر سیستەمێکی فەرماندەیی هاوبەشدا یەکبخاتەوە. بەڵام ئەم پرۆسەیە کاتێک مانایەکی سیاسیی قووڵتر و هەستیارتر وەردەگرێت کە باس لە ناسنامە و دەسەڵات و مافی نەتەوەیەک بکرێت!
لە کوردستاندا، باسکردن لە ئینتیگراسێۆنی پێشمەرگە لەگەڵ سوپای عێراق تەنها بابەتێکی سەربازی نییە. ئەمە پرسیارێکە کە پەیوەندی بە داهاتووی پێکهاتەی فیدراڵی، دەسەڵاتی هەرێم، یاسا و پەیوەندیی نێوان هەولێر و بەغداوە هەیە. بۆیە پێویستە لە جیاتی ئەوەی تەنها لەسەر ناوی پرۆسەکە گفتوگۆ بکەین، لە ناوەڕۆک و مەرج و ئەنجامەکانی بکۆڵینەوە!
ئەگەر ئینتیگراسێۆن بە مانای هاوئاهەنگیی سەربازی و یەکخستنی بەرپرسیارییەکان بێت، لەگەڵ پاراستنی دەسەڵات و پێکهاتەی یاسایی هەرێم، ئەوا گفتوگۆ لەسەر شێوازی جێبەجێکردنی دەکرێت. بەڵام ئەگەر مەبەست ئەوە بێت کە پێشمەرگە بەبێ ڕەزامەندیی سیاسی و یاسایی و بەبێ ڕەچاوکردنی تایبەتمەندییەکانی هەرێم، ببێتە بەشێک لە سیستەمێک کە بڕیاری سەرەکی لە دەرەوەی هەرێم وەردەگرێت، ئەوا کێشەکە تەنها کێشەی فەرماندەیی نابێت؛ بەڵکو دەبێتە کێشەی دەسەڵات و متمانە و هاوسەنگیی فیدراڵی.
لەوێدا چەند پرسیارێکی بنەڕەتی سەرهەڵدەدەن: کێ بڕیار لەسەر جووڵە و ئەرکی پێشمەرگە دەدات؟ بودجە و چەک و پێداویستییەکانی چۆن دابین دەکرێن؟ مافی هەرێم لە پاراستنی ئاسایشی ناوخۆیی و سنوورەکانی چۆن دەپارێزرێت؟ ئەگەر ناکۆکییەکی سیاسی لە نێوان هەولێر و بەغدا دروست بوو، ئایا سیستەمی نوێ دەتوانێت چارەسەرێکی یاسایی و هاوسەنگ دابین بکات؟ ئەمانە پرسیاری ورد و بنەڕەتین کە نابێت لە ژێر ناوی یەکخستن و هاوئاهەنگی بشاردرێنەوە!
لە هەمان کاتدا، نابێت هەر جۆرە هاوئاهەنگییەک بە ئۆتۆماتیکی وەک هەڕەشە لە ناسنامەی کوردی وەربگیرێت. لە دەوڵەتێکی فیدراڵیدا، هاوکاریی دامەزراوەکان و ڕێکخستنی پەیوەندییەکان دەتوانێت بە سوودی هەموو لایەنەکان بێت، بە مەرجێک لەسەر بنەمای دەستوور، ڕەزامەندی، ڕوونیی بڕیارەکان و پاراستنی مافە دەستوورییەکان بێت. کێشەکە لە خودی هاوئاهەنگی نییە؛ کێشەکە لەوەدایە کە هاوئاهەنگی چۆن و بۆ چ ئامانجێک و بە چ نرخێک بەڕێوە دەچێت!
هەروەها، پێویستە جیاوازیی نێوان یەکخستنی دامەزراوەکان و یەکسانکردنی سیاسی بزانین. یەکخستن دەتوانێت لەگەڵ فرەیی و پاراستنی تایبەتمەندییەکاندا بگونجێت، بەڵام یەکسانکردن لە کاتێکدا کە جیاوازییە یاسایی و دەستوورییەکان پشتگوێ دەخرێن، دەتوانێت ببێتە هۆی لاوازکردنی سیستەمی فیدراڵی. بۆیە وشەکان بە تەنها بڕیار نادەن؛ ئەوە ناوەڕۆکی ڕێککەوتن و شێوازی جێبەجێکردنییەکەیە کە مانای ڕاستەقینەی پرۆسەکە دیاری دەکات!
لە سیاسەتدا نابێت بە ناوی وشەیەکی جوان، پرسیارە گەورەکان لەبیر بکەین. ئینتیگراسێۆن دەتوانێت ئامرازێک بێت بۆ هاوکاری و ڕێکخستن، یان بگۆڕدرێت بۆ ئامرازێک بۆ کۆکردنەوەی دەسەڵات لە شوێنێکی دیاریکراودا. بۆ کوردستان، گرنگ ئەوە نییە تەنها بزانین پێشمەرگە لەگەڵ کام هێز یەکدەخرێتەوە؛ گرنگ ئەوەیە بزانین لە دوای ئەو یەکخستنەدا، دەسەڵات، ماف، ناسنامە و توانای پاراستنی کوردستان لە چ دۆخێکدا دەبن!
چونکە یەکگرتن ئەگەر لەسەر بنەمای ڕەزامەندی و هاوسەنگی و پاراستنی مافەکان بێت، دەتوانێت ببێتە هێز؛ بەڵام ئەگەر دەسەڵات لە لایەکەوە کۆ بکاتەوە و لایەکی تر بێبەش بکات، ئەوا ناوی یەکخستن ناتوانێت کێشەکە بشارێتەوە. لە سیاسەتدا، ناوی پرۆسەکان گرنگە، بەڵام ئەنجامەکانیان گرنگترن!
#عەتا_شەمێرانی