دواین هەواڵ

کشانەوەی ئەمریکا؛ هەرێمی کوردستان و هاوسەنگیی هێز

‌رێبوار محمد ئەمین

1 کاتژمێر پێش ئێستا

پاشەکشەی هێزەکانی ئەمریکا و داڕژانەوەی پێگەی هاوپەیمانان لە عێراق، تەنیا ئاڵوگۆڕێکی سەربازیی سادە نییە، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی جیوپۆلەتیکی مەترسیدارە بۆ ئاسایش و داهاتووی قەوارەی هەرێمی کوردستان. هۆشدارییەکانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان سەبارەت بە خاڵیکردنەوەی ئاسمانی هەرێم لە سیستەمەکانی بەرگری (وەک پاتریۆت)، دەرخەری نیگەرانییەکی قووڵ و مەیدانییە لە دروستبوونی بۆشاییەک کە تواناکانی بەرگریی ئاسمانیی بەغدا—کە هێشتا لە قۆناغی دروستبووندان—ناتوانن لە کاتی پێویستدا پڕی بپۆشن.

لێکدانەوەی ئەم دۆخە ئاڵۆزە پێویستی بە تێگەیشتنێکی بەرفراوان هەیە کە ئاستە جیاوازەکانی هاوسەنگیی هێز و بەرژەوەندییە سیاسییەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە:

١- ئاستی سەربازی و ئاسایشی: مەترسیی بۆشایی خێرا:
کارتی ئابووری و هەژموونی بەغدا وەک ئامرازی ستراتیژیی درێژخایەن کار دەکەن، بەڵام لەسەر ئاستی کاتژمێری و میدانی ، نەمانی سیستەمی بەرگریی ڕاستەوخۆ هەرێم دەخاتە بەر مەترسیی هێرشی درۆنی و موشەکیی گرووپە چەکدارەکان. ئەزموونی ساڵی ٢٠١١ سەلماندی کە دروستبوونی بۆشایی ئەمنی ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی سەرهەڵدانەوەی هەڕەشە توندڕەوەکان. پرسی پاراستنی ئاسمانی هەرێم تاقیکردنەوەیەکی کردارییە بۆ بەغدا تا بسەلمێنێت توانای پاراستنی تەواوی سەروەریی عێراقی هەیە بێ جیاوازی.
٢-ئاستی ئابووری و سەربەخۆیی بڕیار:
بەغدا لە ڕێگەی دەسەڵاتە داراییەکان و هەژموونی بەسەر سەرچاوەکاندا بەردەوام لە هەوڵی کەمکردنەوەی قەوارەی دەستووریی هەرێمدایە. لە لایەکی ترەوە، توندکردنەوەی جڵەوی دۆلار لەلایەن بانکی فیدراڵی ئەمریکاوە سەلمێنەری ئەوەیە کە واشنتۆن ئامرازی بەهێزی نا-سەربازی بۆ بڕیاردان لە دەستدایە. بەڵام ئەم کارتە ئابوورییانە بە تەنیا ناتوانن بنەمای پاراستنی قەوارەی هەرێم بن ئەگەر فشارە سیاسی و سەربازییە ناوخۆییەکان بێبەرپەرچ بهێڵرێنەوە.
٣-ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی
لە کاتێکدا ئێران بەهۆی ئاڵۆزییە ناوچەیییەکانەوە ئارەزووی کردنەوەی بەرەیەکی نوێی جەنگ ناکات و تورکیاش سەرنجی لەسەر پڕۆژە ئابوورییەکان و پرۆسەی ئاشتی ناوخۆییەتی، بەڵام هاوسەنگییە هەرێمییەکان بە خێرایی دەگۆڕێن. پشتپێبەستن بە هاوپەیمانیی دیپلۆماسی و ئەمریکا تەنیا وەک چەترێکی پاراستنی کاتی دەمێنێتەوە، چونکە وڵاتە زەبەلاحەکان لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی ساتەوەخت بڕیار دەدەن. 

ڕاسپاردەکان بۆ بڕیاربەدەستانی هەرێمی کوردستان:
بۆ ڕێگری لە داڕمانی هاوسەنگیی هێز و بەهێزکردنی پێگەی هەرێم لەم قۆناغە نوێیەدا، پێویستە بڕیاربەدەستان ئەم هەنگاوە کردارەکییانە بگرنە بەر:

یەکخستنی ناوخۆ و دامەزراوە ئەمنییەکان: خێراکردنی پرۆسەی یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگە و دروستکردنی بڕیارێکی سیاسیی یەکگرتوو؛ چونکە هیچ پشتیوانییەکی دەرەکی ناتوانێت ماڵێکی لێکترازاو لە ناوەوە بپارێزێت.
داڕشتنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەغدا لەسەر بنەمای دەستوور: بەکارهێنانی کارتی سیاسی لە پەرلەمانی عێراق و دروستکردنی هاوپەیمانی لەگەڵ لایەنە میانڕەوەکان بۆ گۆڕینی دەستوور لە ئامرازێکی فشارەوە بۆ قەڵغانێکی یاسایی و دارایی پارێزراو.
بەدەستهێنانی گەرەنتی ئەمنی و دیپلۆماسی نوێ: بەستنی ڕێککەوتنی ئەمنی و بەرگریی ڕوون لەگەڵ ئەمریکا و هاوپەیمانان لە چوارچێوەی پەیوەندییە دووقۆڵییە نوێیەکاندا، بە شێوازێک کە هاوکارییە سەربازی و ئاسایشییەکان بۆ هەرێم بەردەوام بهێڵێتەوە.

ڕاکێشانی بەرژەوەندی ئابووری جیهانی: بەهێزکردنی ژێرخانی ئابووری و ڕاکێشانی وەبەرهێنانی بیانی بۆ ئەوەی ئاسایش و جێگیریی هەرێمی کوردستان بپەیوەسترێت بە بەرژەوەندییە ئابوورییە ڕاستەوخۆکانی وڵاتانی بڕیاربەدەست..

Copyright © 2020 All Rights Reserved Designed And Developed By AVESTA GROUP