داخستنی گەرووی هورمز تەنها کێشەیەکی ناوچەیی نییە، بەڵکو وەرچەرخانێکی گەورەیە لە سیستەمی وزە و ئابووری جیهانی. بەپێی شیکردنەوەکانی دکتۆر ئەنەس ئەلحەجی، ئەم قەیرانە دەبێتە هۆی دووبارە داڕشتنەوەی ناوەندەکانی هێز، کە تێیدا ئەمریکا سەرەڕای زیانە کاتییەکان، وەک سوودمەندی سەرەکی دەردەکەوێت.
گەرووی هورمز یەکێکە لە گرنگترین شا دەمارەکانی گواستنەوەی وزە لە جیهاندا. هەر جۆرە پەکخستنێکی ئەم ڕێڕەوە، جیۆپۆلەتیک و بەرژەوەندییە ئابوورییەکان تێکەڵ دەکات. ئەم بابەتە لێکۆڵینەوە لەوە دەکات ئایا ئەمە تەنها ململانێیەکی ئێران و ڕۆژئاوایە، یان پلانێکی قووڵترە بۆ گۆڕینی هاوسەنگییە جیهانییەکان.
هۆکارەکان
ململانێی سیاسی و سەربازی: کێشەی بەرنامەی ئەتۆمی ئێران و سزاکانی سەر ئەو وڵاتە.
ڕێکخستنەوەی دەسەڵاتی جیهانی: ململانێ لەسەر کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەکانی وزە و کەرەستە خاوەکان.
شەڕی بازرگانی: بەکارهێنانی وزە وەک کارتێکی گوشار لە ململانێ نێودەوڵەتییەکاندا.
لێکەوتە ئەرێنی و نەرێنییەکان
١- لەسەر ئابووری جیهان بەگشتی:
نەرێنی: بەرزبوونەوەی تێچووی گواستنەوە، هەڵاوسانی نرخەکان، دابەزینی یەدەگی ستراتیژی نەوت و نادڵنیایی لە بازاڕەکاندا.
ئەرێنی: هاندانی وڵاتان بۆ گەڕان بەدوای جێگرەوەی وزە و پەرەپێدانی تەکنەلۆجیای نوێ.
٢-ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا:
نەرێنی: بەرزبوونەوەی کاتیی نرخی سووتەمەنی و ناڕەزایەتی ناوخۆیی.
ئەرێنی (سوودمەندی یەکەم): بەهێزبوونی پێگەی ئەمریکا وەک بەرهەمهێنەری گەورەی نەوت و غاز، گواستنەوەی کارگە جیهانییەکان بۆ ناو ئەمریکا بەهۆی سەقامگیریی وزە، و باڵادەستی لە بەرهەمهێنانی ماددە دەگمەنەکانی وەک (هیلیۆم و پەین).
٣-وڵاتانی کەنداو:
نەرێنی: پەککەوتنی هەناردەی سەرەکی و مەترسی ئەمنی لەسەر کێڵگە نەوتییەکان و تانکەرەکان.
ئەرێنی: بەرزبوونەوەی نرخی نەوت کە داهاتیان زیاد دەکات (ئەگەر ڕێگەی جێگرەوە بدۆزنەوە).
٤-عێراق و هەرێمی کوردستان:
نەرێنی: عێراق بە توندی پشت بە گەرووی هورمز دەبەستێت بۆ هەناردەی نەوتی باشوور؛ داخستنی گەرووەکە واتە پەککەوتنی بودجەی گشتی. بۆ هەرێمی کوردستانیش، ناسەقامگیری ناوچەیی کاریگەری لەسەر وەبەرهێنانی بیانی و گواستنەوەی نەوت دەبێت.
هەرچەندە نرخی نەوت بەرز دەبێتەوە، بەڵام نەبوونی ڕێگەی جێگرەوەی سەلامەت زیانی گەورە لە ئابووری هەردوو لا دەدات.
ئەنجام
داخستنی گەرووی هورمز قەیرانێکە کە زیانە کورتخایەنەکانی بۆ هەمووانە، بەڵام دەستکەوتە ستراتیژییەکانی لە درێژخایەندا بۆ ئەمریکا زیاترە. جیهان لەبەردەم قۆناغێکی نوێدایە کە تێیدا وزە چیتر تەنها کاڵا نییە، بەڵکو چەکێکی کاریگەرە بۆ دووبارە داڕشتنەوەی نەخشەی سیاسی و پیشەسازی جیهان.