پیاوە گەورەكە كوژرا، سەرەی كێیە؟

عەلی خامنەیی، ڕابەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێران، كەسایەتییەكی قوڵی ئاینی، ساسی، فەرهەنگی، فیكری تیۆری و پڕاكتیكی هەبوو، خاوەنی زاكیرەیەكی تیژ و قوڵ و پڕ بوو، شارەزاییەكی عەجایبی لە قورئان و حەدیس و هونەر و وێژەدا هەبوو، تێڕوانینی قوڵی بۆ هەموو پرسەكان هەبوو، لە 20 ساڵی رابردوودا هیچ كەس هێندەی ئەو خەمی رۆژهەلاتی ناوەراستی نەبوو، بەو شێوازەی كە خۆی دەیویست نەك دەبوو هەبێت.

تا ماوەیەك بەر لەوەی سیا و مۆساد دەستیان كرد بە كوشتنی بەرپرسانی باڵای ئێران لە تاران و قوم و مەشهەد، هەموو هەفتەیەك خامنەیی وتاری هەفتانەی لە تاران پێشكەش دەکرد، من زیاتر لە 250 وتاری خامنەییم گوێ لێگرتبوو، هەندێكیان بەلایڤ و هەندێكی دیكەیان بە ئۆفلاین، گوتاری هەفەی یەكەمی دوای كوشتنی قاسم سولەیمانی گەورەترین و بەهێزترین گوتاری بوو لە مێژووی گوتارەكانیدا.

زۆر بەوردی و بە ئارامی و بە هێمنییەوە قسەی دەكرد و زۆر بەجوانی توانی شەقامی شیعەی ئێران و عێراق هێور بكاتەوە و خۆر بەجوانیش دوونیای ئەو رۆژەی كە سولەیمانی كوژرا و ئەو رۆژەی كە مووسا لە دەستی فیرعەون هەڵهات موتوربە كرد و ئاوێتەی كرد، گوتارەكانی دیكەی ورد و حەكیمانەبوون، پڕبوون لە قسەی نەستەق، شعر، كەلام، پەند، دێڕی سیاسی و هتد.

لێرەدا هەندێك نهێنیتان بۆ شی كردەوە كە لە بارەی خامنەییەوە باوەر ناكەم خەڵكانێكی زۆر بزانیبایان، لەو باوەڕەدام كە ئێوەش ئەم راستییانە بزانن وەك من سەرسامی دەبوون، بەڵام سەر سامییەكەی من بۆ خامنەیی سەرسامی وەلاییەك نەبوو بەڵكو سەرسامی ئینسانێك بوو كە دەیتوانی سەركردە و سەرۆك لەیەك جیا بكاتەوە، كاتێك نەخشەی رۆژانەی ژیانیتان دەبینی و دەیانبیست جا دەتانزانی خامەنی سەركردە بوو، ئەوانی دیكە هیچ نەبوون و تەنیا رۆبۆتێكی لەكار خراوی فاشل بوون.

نهێنییەكانی خامنەیی

زانیارییە وردەکان دەربارەی ژیانی تایبەتی عەلی خامنەیی، ڕێبەری کۆماری ئیسلامی ئێران، زۆربەی لە ڕێگەی میدیا فەرمییەکانی نووسینگەکەی و ئەو دۆکیومێنتارانەوە بڵاو دەکرانەوە کە کەسە نزیکەکانی دەیانگێڕایەوە. بەپێی ئەو سەرچاوانە، پلان و شێوازی ژیانی ڕۆژانەی بەم شێوەیە بوو:

خشتەی کاتیی ڕۆژانە

‎بەرەبەیان و نوێژ: خامنەیی زۆر زوو لە خەو هەڵدەستا (بەزۆری کاتژمێرێک پێش بانگی بەیانی) بۆ ئەنجامدانی نوێژی شەو و پاشان نوێژی بەیانی.
‎قورئان و زیکر: دوای نوێژی بەیانی، کاتێکی دیاریکراوی (نزیکەی 1 کاتژمێر) تەرخان دەکرد بۆ خوێندنەوەی قورئان و تەفسیر و نزاکان.
‎وەرزش: باس لەوە دەکرا کە ڕۆژانە بۆ ماوەیەک پیادەڕەوی (ڕۆیشتن)ی دەکرد، هەندێک جار لە ناو حەوشەی ماڵەکەی یان شوێنی کارەکەی، و پێشتر شاخەوانیشی کردبوو.

‎دەستپێکی کار
لە کاتژمێر 7 بۆ 8ی بەیانی دەستی دەکرد بە خوێندنەوەی ڕاپۆرتە گرنگەکانی دەوڵەت، هەواڵە ناوخۆیی و جیهانییەکان و ڕاپۆرتە هەواڵگرییەکان.

چاوپێکەوتنەکان (کێی دەبینی؟)

‎خشتەی چاوپێکەوتنەکانی دابەش دەبوو بەسەر چەند بەشێکدا:
‎بەرپرسانی باڵا: کۆبوونەوەی هەفتانە یان کاتی لەگەڵ سەرۆک کۆمار، سەرۆکی پەرلەمان، و سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری هەبوو.
‎فەرماندە سەربازییەکان: کۆبوونەوەی بەردەوامی لەگەڵ فەرماندەکانی سوپا و سوپای پاسداران دەکرد.
‎خەڵکی ئاسایی: چاوپێکەوتنی گشتی (دیدار) هەبوو کە تێیدا هەزاران کەس لە توێژە جیاوازەکانی (خوێندکاران، کرێکاران، بنەماڵەی کوژراوانی شەڕ) دەبینی.
‎راوێژکاران: چاوپێکەوتنی تایبەتی لەگەڵ ڕاوێژکارە نزیکەکانی لە کاروباری سیاسەتی دەرەوە و ئابووری هەبوو.

شێوازی قسەکردن

‎خامنیی بەوە ناسرابوو کە زۆر بەسەرخۆیدا زاڵ بوو لە کاتی قسەکردن.
‎بە زمانی فارسییەکی پاراو و ئەدەبی قسەی دەکرد و زۆر کات پەنای دەبردە بەر بەکارهێنانی شیعر و دەستەواژەی ئایینی و عەرەبی.
‎لە کۆبوونەوە تایبەتەکاندا دەوترا زیاتر گوێگر بوو تا قسەکەر، بەڵام لە وتارە گشتییەکاندا تۆنێکی توند و جەختکەرەوەی هەبوو لەسەر بنەماکانی شۆڕش و دژایەتی ئەمریکا و ئیسرائیل.

قورئان و تەفسیر

‎بەپێی وتەی نزیکەکانی، ئەو هیچ ڕۆژێک خوێندنەوەی قورئان و تێڕامان لە تەفسیری فەرامۆش نەدەکرد.
‎جگە لە کاتی بەیانیان، باس لەوە دەکرا کە لە نێوان نوێژەکانی نیوەڕۆ و عەسر، یان پێش خەوتنی شەو، کاتی بۆ خوێندنەوەی کتێبە ئایینییەکان و مێژووییەکان تەرخان دەکرد. (خوێنەرێکی سەرسەختی ڕۆمان و کتێبی مێژووییش بوو).

خەو و ژەمە نانخواردنەکان

‎خەوتن: دەوترا کەم دەخەوت، نزیکەی 4 بۆ 6 کاتژمێر لە شەو و ڕۆژێکدا. زۆر شەوان تا درەنگان خەریکی پێداچوونەوەی کارەکان بوو.
‎نانخواردن: ژەمەکانی زۆر سادە بوون. زۆرێک لە بەرپرسانی ئێران ئاماژەیان بەوە کردبوو کە لەسەر سفرەکەی خواردنی گرانبەها نەبوو.

بەیانی: نان و پەنیری سادە یان چایەک بوو

نیوەڕۆ و شەو: زۆربەی کات ئەو خواردنانەی دەخوارد کە خەڵکی ئاسایی دەیانخوارد (وەک شلە و برنج یان شتی سادە)، و دەوترا زۆر کەم گۆشتی دەخوارد.

دارایی و شێوازی ژیان

‎هەرچەندە ئەو دەسەڵاتێکی بێ سنووری بەسەر دامەزراوە ئابوورییە زەبەلاحەکانی ئێراندا هەبوو، بەڵام ژیانی شەخسی خۆی و ماڵەکەی بە "زاهیدانە" (سادە) وەسف دەکرا. لایەنگرانی دەیانگوت تەنها بەو مووچەیە دەژیا کە لە ڕێگەی وانەوتنەوەی ئایینی (درس خارج) دەستی دەکەوت، بەڵام نەیارانی گومانیان لەمە هەبوو.
‎تێبینی: زۆربەی ئەم زانیارییانە لەلایەن دەزگای میدیایی فەرمی ئێرانەوە بڵاودەکرانەوە بۆ پیشاندانی وێنەیەکی ئایینی و سادە لە ڕێبەرەکەیان.

نهێنی زۆر ورد؟

ئیمپراتۆرییەتی دارایی (سێتاد)
‎هەرچەندە ژیانی شەخسی بە سادە نیشان دەدرا، بەڵام بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی گەورەی ئاژانسی "ڕۆیتەرز" (Reuters)، خامنەیی کۆنترۆڵی دامەزراوەیەکی ئابووری زەبەلاحی دەکرد بە ناوی (ستاد - Setad) کە سەرمایەکەی بە 95 ملیار دۆلار دەخەمڵێنرا. ئەم پارەیە لە موڵک و ماڵی دەستبەسەرداگیراو و کۆمپانیا جۆراوجۆرەکان پێکدەهات. هەرچەندە ئەم پارەیە بە ناوی خۆی نەبوو، بەڵام دەسەڵاتی ڕەهای بەسەردا هەبوو و بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆی بەکاری دەهێنا.

خولیای ئەدەبیاتی ڕۆژئاوا

‎نهێنییەکی سەرنجڕاکێش ئەوە بوو کە خامنەیی خوێنەرێکی زۆر وردی ڕۆمانە کلاسیکییەکانی ڕۆژئاوا بوو. ئەو زۆر سەرسام بوو بە ڕۆمانی (بێناوەکان - Les Misérables) ی ڤیکتۆر هۆگۆ و بە "باشترین ڕۆمانی مێژوو" وەسفی کردبوو. هەروەها کتێبەکانی چارڵز دیکنز و ئەدەبیاتی ڕووسی بە باشی دەیناسی. ئەمە پارادۆکسێک بوو؛ چونکە لە ڕووی سیاسییەوە دژی کولتووری ڕۆژئاوا بوو، بەڵام لە ڕووی ئەدەبییەوە زۆر شارەزا بوو.

تەندروستی و نەخۆشییەکان

‎تەندروستی ئەو هەمیشە وەک نهێنییەکی دەوڵەت دەپارێزرا. لە ساڵی 2014دا بۆ یەکەمجار ڕاگەیەندرا کە نەشتەرگەری "پڕۆستات"ی بۆ کراوە. بەڵام بۆ چەندین ساڵ بوو دەنگۆی ئەوە هەبوو کە دەیناڵاند بەدەست شێرپەنجەی پڕۆستات یان جۆرێکی تری نەخۆشی، کە چەندین جار میدیا جیهانییەکان باسیان لە "مردنی نزیک" کردبوو، بەڵام دواتر دەرکەوتبووەوە.

دەستی ڕاستی (کەمئەندامی):
‎زۆر کەس دەیانزانی دەستی ڕاستی جوڵەی کەم بوو، بەڵام نهێنییەکە ئەوە بوو کە ئەمە بەهۆی هەوڵێکی تیرۆرکردن بوو لە ساڵی 1981 لە مزگەوتی ئەبووزەر لە تاران. بۆمبێک لەناو تۆمارکەرێکی دەنگ (تەسجیل)دا شاردرابووەوە و لە کاتی وتارەکەیدا تەقییەوە. ئەمە بووە هۆی ئەوەی دەمارەکانی دەستی ڕاستی بپچڕێن و لەو کاتەوە تا کۆتایی بە تەواوی کاری نەدەکرد.

خولیای بۆ پیپ (Pipe)

‎خامنەیی لە گەنجیدا و تەنانەت لە ساڵانی سەرەتای شۆڕشیشدا، بەردەوام "پیپ"ی دەکێشا و کۆکراوەیەکی باشی پیپی هەبوو. بەڵام دواتر کە بوو بە سەرۆک کۆمار و دواتر ڕێبەر، بەهۆی وێنەی ئایینی و تەندروستییەوە وازی لێ هێنابوو و تەنها چای دەخواردەوە.

ژیانی خێزانی پارێزراو

‎هاوسەرەکەی (مەنسوورە خۆجەستە باقرزادە) یەکێک بوو لەو ژنانەی کە کەمترین وێنەی لە جیهاندا هەبوو. ئەو هەرگیز لە هیچ مەراسیمێکی فەرمیدا دەرنەدەکەوت و ژیانێکی تەواو دابڕاوی هەبوو. هەروەها کوڕەکەی (موجتەبا خامنەیی) وەک سێبەری باوکی و "کەسی بەهێزی ناو نووسینگەکە" دەبینرا و دەوترا زۆرێک لە بڕیارە ئەمنییەکان لەژێر دەستی ئەودا بوون.

کۆشک و شوێنی نیشتەجێبوون

‎ئەو لە ناوچەی "پاستور" لە ناوەراستی تاران دەژیا، کە ناوچەیەکی توندی ئەمنی بوو. دەوترا چەندین تونێلی ژێرزەوی و پەناگەی دژە ئەتۆمی لە ژێر شوێنی نیشتەجێبوونەکەیدا هەبوو بۆ کاتی نائاسایی. هەروەها تیمێکی تایبەتی هەبوو بۆ تاقیکردنەوەی خواردنەکانی (پێش ئەوەی بیخوات) بۆ ئەوەی دڵنیابن لەوەی ژەهراوی نەکراوە.

حەز بە شیعر و مۆسیقای ڕەسەن

‎ئەو ساڵانە کۆبوونەوەی تایبەتی هەبوو لەگەڵ شاعیران. دەوترا گوێگرێکی زۆر وردی مۆسیقای ڕەسەنی ئێرانی بوو (تار و سێ تار) و مەقامەکانی بە باشی دەناسی، هەرچەندە لە ڕووی ئایینییەوە سنوردارکردنی بۆ مۆسیقا دانابوو.
‎ئەم وردەکارییانە تێکەڵەیەک لە ژیانی "زاهیدانە"ی ئایینی و "دەسەڵاتێکی سیاسی و دارایی" زەبەلاحیان نیشان دەدا کە لە پشت پەردەکانەوە بەڕێوە دەچوو.

باوەڕ و ئیگۆ كوشتی

هەمیشە قەناعەتم وابوو كە سیا و مۆساد خامنەیی دەكوژن، لە وتارێكی 4000 هەزار وشەییدا كە لینكەكەی دواتر دامنابوو، زۆر بەوردی روونم كردبووەوە كە بۆچی خامنەیی دەكوژرا، زۆر بەكورتی بۆ ئەوەی بیزانن ئەوە بوو كە خاوەنی كەسایەتییەكی گەور بوو، باوەڕی تەواوی بەو شتانە هەبوو كە دەیكرد، هەروەها ئیگۆیەكی گەورەشی هەبوو، بەدەر لەوەش ملیارێك جار بە باشتری دەزانی بمرێت نەك ببێتە بەردەست و كۆیلە و دیلی ئەمریكا و ئێران.

سەرەرای ئەو هەموو زانست و زانیاری و ئینسانە قوڵە، سەرئەنجام وەك هەموو سەركردەكانی دیكەی رۆژهەلاتی ناوەراست لەناو چوو، وێران بوو كوژرا، كە دەیتوانی وا نەبێت، خامنەیی دوژمنی سەرسەختی كورد بوو، ئێستا كورد سێ گەورە دووژمی لەناو چووە و مردوون.