هەرێم نیوز
پەیوەندی شۆڕشی ئابووری چین و کورد
چین لە ساڵی 2013 یهكێك له گهورهترین پرۆژه ئابووری و بازرگانییهكانی جیهانی راگهیاند ، ئهویش پرۆژهی پشتێن و ڕێگایه، یاخود ڕێگای ئاوریشمی نوێ.
ئهم پرۆژیه مهزنترین پرۆژهی بونیادنانی ژێرخان و ئاڵوگۆڕی كاڵا و بازرگانییه بهدرێژایی مێژووی مرۆڤایهتی. ئامانجی ئهم پرۆژهیه پەرەپێدان و دامەزراندنی ڕێڕەوی بازرگانی و ڕێڕەوی ئابوورییە کە زیاتر له 60 وڵات بەیەکەوە دەبەستێتەوە، بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە بازرگانی و ئابوورییەکانی نێوان ئاسیا و ئەوروپا و ئەفریقا. هەروەها ئەو ناوچانەش کە ژمارەی دانیشتووانێکی بەرچاوی کوردیان تێدایە.
پرۆژەی پشتێن و ڕێگا، سەرەتای پەیوەندییە بەرفراوانەکانی چینە لەگەڵ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. هەرچەندە ناوچە کوردییەکان خۆیان ڕاستەوخۆ بەشێک نین لە دەستپێشخەری پشتێن و ڕێگا، بەڵام پرۆژەی ژێرخانی و هاوبەشی ئابووری لە وڵاتانی دراوسێ کاریگەری لەسەر پێکهاتە کوردییەکان و داینامیکی جیۆپۆلیتیکی هەیە.
پڕۆژەکە بە دوو بەشی كوردستان ( ئێران - بەشی رۆژهەڵاتی كوردستان و توركیا - باكوری كوردستان)دا تێپەڕ دەبێت، ئەگەر هەرێمی كوردستانیش هەوڵ بدا بكەوێتە سەر نەخشەی ڕێگای ئاورێشمی نوێ پێگەی كورد لە ڕووی جیۆپۆلەتیكەوە بەهێز دەكا و هەرێمی كوردستانی عێراق دەكەوێتە سەر شاڕێگەی بازرگانی جیهانییەوە و لەوكاتەدا بۆ سەقامگیری جیهانی پێویست دەكا هەرێمی كوردستانی عێراقیش پارێزراو بێت، بۆ ( ئێران -بەشی رۆژهەڵاتی كوردستان و توركیا - باكوری كوردستان)یش بە هەمان شێوە.
شنگال و پرۆژەی ڕێگای ئاوریشمی نوێ
رۆژئاوای كوردستان و شنگال گرینگیەكی گەورە و ستراتیژیان دەبێت لە پرۆژەی (پرۆژەی پشتێن و ڕێگا- ڕێگای ئاوریشمی نوێ),رۆژئاوای كوردستان و شنگال دەبنە چەقی پرۆژە گەورە ئابورییەكەی چین گرینگی رۆژئاوای كوردستان بەجۆرێكە كە دەبێتە پردی بەستنەوەی چین - ئێران بە دەریای سپی ناوەڕاست واتە بەندەری خومەینی و لازقییە، شنگالیش چەقی (پرۆژەی یەك ڕێگا و یەك پشتێنی چین)ە بەجۆریك شنگال ستراتیژیترین خاڵی پرۆژەكەی چینە و ڕۆژهەڵاتی جیهان بە ڕۆژئاوای جیهانەوە دەبەستێت.
وەبەرهێنان لە بواری گواستنەوە و لۆجستیدا ئاسانکاری بۆ هاتنە ژوورەوە و دەرچوونی کاڵا لە ناوچە کوردستانییەکان دەکات، وەبەرهێنانی بیانی بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت و بازرگانی ناوخۆیی بەرەوپێش دەبات. بە کورتی دەستپێشخەری پشتێن و ڕێگای چین تەنها دروستکردنی ڕێگاوبان و هێڵی ئاسن نییە. پەیوەستە بە ڕەخساندنی دەرفەت بۆ سەقامگیری سیاسی و ئاڵوگۆڕی ڕۆشنبیری و گەشەسەندنی ئابووری و گەشەی بازرگانی لە ناوچە کوردستانییەکاندا.
دەستپێشخەری پشتێن و ڕێگا ئامانجی بەرزکردنەوەی پەیوەندییە لە ڕێگەی پڕۆژەکانی ژێرخانی وەک ڕێگاوبان، هێڵی ئاسن، بەندەر و بۆری وزە. لە کاتێکدا زۆربەی ئەم پڕۆژانە لە وڵاتانی وەک تورکیا، ئێران و عێراقدا چڕبوونەتەوە، بەڵام تەواوکردنیان دەتوانێت تۆڕەکانی گواستنەوە و ڕێڕەوی بازرگانی باشتر بکات کە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ سوودی بۆ ناوچە کوردستانییەکان دەبێت.
لە ڕووی گواستنەوەوە، باشتركردنی ژێرخانی گواستنەوە ئاسانكاری دەكات بۆ جوڵەی كاڵا و خەڵك، ئەمەش دەتوانێت گەشەی ئابووری و یەكگرتنی ناوچەیی بەرز بكاتەوە.
لە ڕووی گەیاندنی وزەشەوە، پڕۆژەی وزە، لەوانەش بۆری نەوت و گاز، ئاسایشی وزە بەرز دەكەنەوە و هاوكاری ئابووری بەرەوپێش دەبەن.
گرنگیدان بە دەستپێشخەری پشتێن و ڕێگا بە بازرگانی و وەبەرهێنان دەتوانێت دەرفەت بۆ گەشەپێدانی ئابووری و وەبەرهێنانی دەرەكی لە ناوچە كوردستانییەكان بە تایبەت لە كەرتەكانی وەك وزە و بیناسازی و پەیوەندییەكان بخوڵقێنێت.