دواین هەواڵ

ڕاپۆرت و چاوپێکەوتن‌

 پێش 1 هەفتە

ژماره‌ مه‌ترسیداره‌كانی كه‌مئاوی‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌ركه‌وتن

  1. هه‌رێم نیوز
    ڕیتمی بارانباران له‌ هه‌رێمی كوردستان گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتوه‌،‌ ئه‌و بارانه‌ی پێشتر به‌ مانگێك ده‌باری، ئێستا به‌ دو ڕۆژ ده‌بارێت، ئه‌مه‌ش لافاو دروست ده‌كات و له‌ بری قازانج، زیانی ده‌بێت.

    به‌پێی توێژینه‌وه‌كان، ئاوی سه‌رزه‌وی هه‌رێم تا ئاستی 60% كه‌م ده‌بێته‌وه‌، "ده‌بێت بۆ هه‌مو ئه‌گه‌رێكی دروستبونی لافاوی گه‌وره‌ و وشكبوونێكی تۆقێنه‌ر ئاماده‌بین." ئه‌مه‌ هۆشداری سەرچاوەکانی‌ ئاوه‌ لە وەزارەتی‌ کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی‌ ئاوی‌ هەرێمی‌ کوردستان.
     
    له‌ مساڵدا بارانبارین له‌ هه‌رێمی كوردستان به‌شێوه‌یه‌كی گشتی 50% كه‌میكردوه‌، ئاوی نوێبونه‌وه‌ی زێ و روباره‌كان له‌ سه‌روی 20 ملیار مه‌تر سێجا بۆ 6 ملیار مه‌تر سێجا دابه‌زیوه‌.

    به‌ نمونه‌؛ ڕوباری سیروان‌ كه‌مكردنه‌كه‌ی ده‌گاته‌ نزیكه‌ی 700 ملیۆن سێجا، خابوریش كه‌متره‌ له‌ نیو ملیار، زێی گه‌وره‌ش له‌ دو ملیار و نیو زیاتره‌ له‌ كاتێكدا ئه‌م زێیه‌ شاده‌ماری ئاوی هه‌رێمی كوردستانه‌.

    ئاوی ژێر زه‌ویش له‌ سنوری هه‌ولێر 100 مه‌تر كه‌میكردوه‌، له‌ هه‌ورامان و شاره‌زوریش 10 مه‌تر.

    به‌شێوه‌یه‌كی گشتیش له‌مساڵدا، نیوەی‌ گونده‌كانی هه‌رێمی كوردستان مەترسی‌ کەمئاوییان لەسەرە.‌

    هه‌مو ئه‌م داتاو ژمارانه‌، به‌شێوه‌یه‌كی فه‌رمی له‌لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێمه‌وه‌ چه‌سپێنراوه‌و واقیعه‌، وه‌ك مه‌ترسیداریش ده‌درێته‌ قه‌ڵه‌م و كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كرێت روبه‌ڕویان ببێته‌وه‌.

    پشتبه‌ست به‌ داتاكانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی كه‌شناسی و ئه‌و داتایانه‌ی‌ له‌ وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ هه‌یه‌، رێژه‌ی‌ گه‌وره‌ی بارانبارین له‌مساڵدا ‌50% كه‌میكردوه‌.

    رێژه‌ی‌ بارانبارین له‌ هه‌رێم به‌سه‌ر سێ زۆندا دابه‌شكراوه‌، ڕێژە‌ی كه‌مكردنه‌كه‌ له‌ دو زۆندا 50% تا 20%ه‌، زۆنی سێیه‌میش كه‌ بچوكترین زۆنه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان، بارانبارین تیایدا كه‌مترین بوه‌.

    به‌پێی داتاكان، به‌راورد به‌ تێكڕای بارانبارین ساڵانی ڕابوردو، ته‌نها له‌ چوار شوێنی هه‌رێمی كوردستان باشترین ڕێژە‌ی باران باریوه‌، کە ئەوانیش بریتین لە‌ هه‌ردو ناوچه‌ی (مه‌یدان و به‌مۆ له‌ گه‌رمیان، كانی ماسی له‌ دهۆك، ڕواندز و پیرمام له‌ هه‌ولێر، ماوه‌ت له‌ سلێمانی).

    له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ زۆرترینی بارانی ئه‌مساڵ له‌و چوار شوێنه‌ باریوه‌، كه‌چی هێشتا ڕێژەی ئاسایی بارانبارین تێیاندا 20% کەمیکردوە.

    د. کاروان سەباح حەمە ساڵح، بەڕێوەبەری‌ گشتی سەرچاوەکانی‌ ئاو لە وەزارەتی‌ کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی‌ ئاوی‌ هەرێمی‌ کوردستان ده‌ڵێت: "له‌مساڵدا له‌ شه‌ش مانگی بودجه‌ی ئاوی كه‌ له‌ مانگی 10 تا مانگی 4ـه‌، ئه‌و ڕێژە ئاوه‌ نوێبوه‌وه‌ی كه‌ هه‌مانه‌، نه‌گه‌یشتوه‌ته‌ 6 ملیار مه‌تر سێجای ئاو، له‌ كاتێكدا له‌ ساڵانی ئاسایی ئه‌و ڕێژە‌یه‌ له‌ سه‌روی 20 ملیارەوە بوه‌."

    باسی له‌وه‌شكردوه‌، "ڕێژە‌ی ئاوی نوێبوه‌وه‌ زۆر كه‌م و مه‌ترسیداره‌، كه‌ ده‌كاته‌ یه‌ك له‌سه‌ر سێی حاڵه‌تی ئاسایی ئاوی نوێبوه‌وه‌ له‌ شه‌ش مانگی وه‌رزی بودجه‌ی ئاوی ئه‌مساڵ و به‌و شێوه‌یه‌ش نزیكه‌ی 70%ـی ئاوی نوێبوه‌وه‌مان له‌ هه‌رێمی كوردستان له‌ ده‌ستداوه‌."

    دەربارەی پلانەکانی حکومەت بۆ روبه‌ڕوبونه‌وه‌ی ژماره‌و داتا مه‌ترسییه‌كانی ئاو له‌ هه‌رێمی كوردستان، د.كاروان وتویه‌تی، پلان ئه‌وه‌یه‌ به‌كارهێنانی ئاوی ژێرزه‌وی كه‌مبكرێته‌وه‌، چونكه‌ یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانی ئاوی ژێرزه‌وی خودی ده‌رهێنانی ئاوی ژێرزه‌وییه‌.

    ئه‌وه‌شی خستوه‌ته‌ڕو، ناتوانرێت، زیانه‌كانی گۆڕانی ئاو و هه‌وا بكه‌ینه‌ سفر بكرێته‌وه‌، به‌هۆی ئه‌وه‌ی‌ دیارده‌یه‌كی ته‌واو جیهانی و سروشتییه‌، به‌ڵام ده‌كرێت كار بكرێت له‌سه‌ر كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ كاریگه‌رییه‌كانی.

    كابینه‌ی نۆیه‌می حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌ جدی كار له‌سه‌ر ئاوی ژێرزه‌وی و پاراوكردنه‌وه‌ی ئاوی ژێرزه‌وی ده‌كات، كه‌ چل ساڵه‌ ئه‌و ئاوه‌ به‌كارده‌هێنرێت، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌‌ هه‌ندێك پرۆپۆزه‌لی‌ هه‌یه‌ و هه‌ندێك پسپۆڕی بیانیش هاوكارن له‌گه‌ڵی، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانرێت جارێكی تر ئاوی ژێرزه‌وی ببووژێنرێته‌وه‌ و پاراو بكرێته‌وه‌.

    یه‌كێكی تر له‌و پلانانه‌ی‌ حكومه‌تی هه‌رێم په‌نای بۆ ده‌بات، خۆگونجاندنه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و وشكییه‌ی‌ به‌رۆكی ناوچه‌كانی گرتوه‌‌، له‌ناو ئه‌و پلانه‌شدا كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كرێت، ئه‌و ئاوه‌ی به‌ كه‌رتی كشتوكاڵ ده‌درێت كه‌مبكرێته‌وه‌، به‌ڵام به‌روبومی كشتوكاڵی وه‌ك خۆی بمێنێت.

    سه‌رله‌نوێ به‌كارهێنانه‌وه‌ی‌ ئاوی به‌كارهێنراو، پلانێكی تری حكومه‌ته‌ كاری له‌سه‌ر ده‌كرێت، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش كابینه‌ی نۆیه‌می حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ ئاژانسی جایكا خه‌ریكی ئه‌و كاره‌ن و له‌ ده‌ستپێكی كاركردنیشدا ئاوی ئاوه‌ڕۆی هه‌ولێر جارێكی تر پاك ده‌كرێته‌وه‌و به‌ كارده‌هێنرێته‌وه‌.

    له‌گه‌ڵ ژماره‌ مه‌ترسیداره‌كان، ئه‌وه‌ی‌ دڵخۆشكه‌ره‌ له‌ هه‌رێم، نزیكه‌ی‌ 50%ی ئاوه‌كه‌ی‌ لە ناوخۆدا هەڵدەقوڵێت، بەپێچەوانەی سەرچاوەی ئاوەكانی عێراق، كە تەنیا 8% له‌ناوخۆدایه‌.

    به‌ وته‌ی‌ كه‌ریم محه‌مه‌د خه‌فاجی، 90%ی ئاوی ناوچه‌كانی عێراق له‌ توركیاوه‌ دێت و 10%ش له‌ ئێرانه‌وه‌.

    هەربۆیە؛ ئاسایشی ئاو لە عێراق بە بەراورد بە هەرێمی كوردستان زیاتر له‌ به‌ر مه‌ترسیدایه‌ به‌هۆی كه‌مكردنه‌وه‌ به‌رده‌وامه‌كانی رێژه‌ی‌ ئاو له‌لایه‌ن وڵاتانی توركیاو ئێرانه‌وه‌.

    بەگوێرەی ئامارەكانی حكومەتی هەرێم 5 هەزارو 174 كانیاوی سروشتی لە كوردستاندا هه‌ن، له‌ كابینه‌ی نۆشدا بڕیاری دروستكردنی 40 بەنداوی بچوك دراوه‌ بۆ گلدانه‌وه‌ی‌ ئاو، ئه‌و رێكاره‌ش یه‌كێكی تره‌ له‌ پلانانه‌ی‌ بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ مه‌ترسییه‌كانی ئاو له‌ هه‌رێم بۆ ئه‌مساڵ و ساڵانی ئایینده‌ گیراوه‌ته‌به‌ر.



Copyright © 2020 All Rights Reserved Designed And Developed By AVESTA GROUP