دواین هەواڵ

ڕاپۆرت و چاوپێکەوتن‌

 پێش 2 هەفتە

ئایا پشتیوانیی‌ ئه‌مه‌ریكا بۆ سه‌قامگیریی‌ له‌ پارچه‌كانی‌ كوردستان به‌رده‌وام ده‌بێت؟

نوسینی‌: سیس جه‌ی‌ فرانیزمان

وه‌رگێڕانی‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌: فه‌لاح حه‌سه‌ن
سه‌رچاوه‌: ئۆرشه‌لیم پۆست

رۆڵی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ هێنانه‌كایه‌ی‌ سه‌قامگیری‌ و به‌ره‌وپێشچون له‌ پارچه‌كانی‌ كوردستان له‌ سوریا و عێراق خاڵێكی‌ سه‌ره‌كییه‌ بۆ ئه‌و رۆڵه‌ی‌ كه‌ له‌مڕۆدا ئه‌و پارچانه‌ ده‌یبینن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، هه‌مو ئه‌و سه‌ركه‌وتنانه‌ كه‌وتونه‌ته‌ سه‌ر باڵانسێكی‌ ته‌واو و ورد.

له‌هه‌ردو حاڵه‌ته‌كه‌دا، سیاسه‌تی‌ ئه‌مه‌ریكا روبه‌ڕوی‌ هه‌ڕه‌شه‌ی‌ هه‌وڵه‌كانی‌ تورك و ئێرانییه‌كان بوه‌ته‌وه‌ له‌ له‌قبونی‌ ئه‌و سه‌قامگیرییه‌ و له‌ئێستاشدا پرسیار و گومانه‌كانی‌ ده‌وروژێنرێن له‌باره‌ی‌ رۆڵی‌ له‌مێژینه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ سوریا و هه‌نگاوی‌ داهاتوی‌ ئه‌و وڵاته‌ له‌باره‌ی‌ هێرشی‌ لایه‌نگر و به‌كرێگیراوه‌كانی‌ ئێران بۆ سه‌ر هێزه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عێراق.

ئه‌و دو هه‌رێمه‌ كوردییه‌ له‌ سوریا و عێراق زۆر جیاوازن.

هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عێراق به‌ فه‌رمی‌ ناوچه‌یه‌كی‌ ئۆتۆنۆمییه‌ له‌ عێراق و خاوه‌نی‌ حكومه‌تی‌ خۆیه‌تی‌ كه‌ پایته‌خته‌كه‌ی‌ هه‌ولێره‌. ئه‌و هه‌رێمی‌ چه‌ندین هه‌ڵبژارنی‌ ئه‌نجامداوه‌ و هه‌روه‌ها سیاسه‌تێكی‌ ئاڵۆزی‌ هه‌یه‌ كه‌ زۆرینه‌ی‌ ئه‌و سیاسه‌ته‌ له‌ دو بنه‌ماڵه‌ی‌ به‌هێزه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ گرتوه‌ ئه‌وانیش بریتین له‌ بنه‌ماڵه‌كانی‌ بارزانی‌ و تاڵه‌بانییه‌كان.
حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عێراق خاوه‌نی‌ هێزی‌ سه‌ربازیی‌ تایبه‌ت به‌خۆیه‌تی‌ (پێشمه‌رگه‌)، ئه‌و هێزه‌ش دابه‌ش بوه‌ به‌سه‌ر دو به‌ره‌دا كه‌ یه‌كێكیان سه‌ربه‌ مه‌سعود بارزانی‌ سه‌رۆكی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانه‌ و ئه‌وی‌ دیكه‌ش سه‌ربه‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانی‌ كوردستانه‌ كه‌ له‌لایه‌ن تاڵه‌بانی‌ و لایه‌نگره‌كانیانه‌وه‌ به‌ڕێو ده‌برێن.

له‌سه‌ر ئه‌رزی‌ واقع، هه‌رێمی‌ كوردستان بوه‌ته‌ چیرۆكی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ ئابورییانه‌ و زۆرێك له‌ عێراقییه‌كان له‌ ناوچه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ عێراقه‌وه‌ به‌هۆی‌ پشێوی‌ و ناسه‌قامگیرییه‌وه‌ به‌ره‌و هه‌رێم هه‌ڵاتون. ئێزدییه‌كان، مه‌سیحییه‌كان و توركمان و كه‌مینه‌كانی‌ دیكه‌ وایانكردوه‌ ته‌ون و پێكهاته‌یه‌كی‌ چڕ و به‌هێز بۆ كۆمه‌ڵًگای‌ هه‌رێمی‌ كوردستان. زۆرێك له‌ عه‌ره‌به‌كان له‌ترسی‌ داعش به‌ره‌و هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌ڵاتون، زۆرێكی‌ تریشیان له‌ترسی‌ میلیشیا شیعه‌ چه‌كداره‌كانی‌ نزیك له‌ ئێران به‌ره‌و هه‌ولێر هه‌ڵاتون به‌مه‌به‌ستی‌ سه‌لامه‌تییان.

ناوچه‌كه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ هه‌ژمونی‌ ئابوریی‌ توركیای‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رچاو به‌سه‌ره‌وه‌یه‌ ئه‌ویش له‌ڕێی‌ بانكه‌كان و به‌رهه‌می‌ دروستكراوی‌ ئه‌و وڵاته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ هه‌رێم كاڵا و شمه‌ك هه‌نارده‌ و هاورده‌ ده‌كات له‌و وڵاته‌وه‌. به‌هه‌مان شێوه‌ په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئێرانیشدا.

توركیا چه‌ندین سه‌ربازیی‌ له‌ نێو خاكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌یه‌ كه‌ به‌وته‌ی‌ خۆی‌ بۆ شه‌ڕێ‌ دژبه‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستان (په‌كه‌كه‌)یه‌، به‌ڵام له‌ راستیدا به‌فیعلی‌ بونی‌ ئه‌و بنكانه‌ بۆ به‌رفراوانكردنی‌ هه‌ژمونی‌ توركیایه‌. ده‌نگۆكان باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ توركیا ده‌یه‌وێ له‌ سنوره‌كانی‌ ناوه‌وه‌ی‌ خۆی‌ زیاتر په‌ل بهاوێت به‌ ئاراسته‌ی‌ شنگال، یاخود نزیكتر له‌ دهۆك و هه‌ولێر.

هاوكات، ئێران به‌هه‌مان شێوه‌ خوازیاره‌ رۆڵ بگێڕێت چونكه‌ ده‌یه‌وێ نه‌یاره‌كانی‌ خۆی‌ له‌ناو خاكی‌ هه‌رێم له‌ناو ببات. به‌شێوه‌یه‌كی‌ وردتر ئێران ده‌یه‌وێت پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران و هه‌روه‌ها پارتی‌ ئازادیی‌ كوردستان و لایه‌نگره‌كانیان بكاته‌ ئامانج.

ئه‌مه‌ریكا یارمه‌تیی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ی‌ داوه‌ و مه‌شق و راهێنانی‌ به‌هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ كردوه‌ له‌ڕێی‌ رێكخراوه‌ی‌ سه‌ربه‌ هاوپه‌یمانی‌ نێوده‌وڵه‌تیی‌ شه‌ڕی‌ دژبه‌ داعش، وه‌كو سه‌نته‌ری‌ هه‌ماهه‌نگیی‌ مه‌شق و راهێنان له‌ كوردستان (KTCC)، هه‌روه‌ها ئه‌مه‌ریكا بنكه‌یه‌كی‌ فراوان و فره‌لقی‌ هه‌یه‌ له‌ فڕۆكه‌خانه‌ی‌ نێوده‌وڵه‌تیی‌ هه‌ولێر. ئه‌و بنكه‌ فراوانه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ئێستادا بوه‌ته‌ له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی‌ هێرشی‌ میلیشیا چه‌كداره‌ به‌كرێگیراوه‌كانی‌ ئێراندایه‌ هاوشێوه‌ی‌ ئه‌و هێرشه‌ی‌ له‌ مانگی‌ نیسانی‌ رابردو له‌ رێی‌ فڕۆكه‌ی‌ بێفڕۆكه‌وانه‌وه‌ كرایه‌ سه‌ری‌.

ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌یه‌ كه‌ پشتیوانیی‌ ئه‌مه‌ریكا هۆكارێكی‌ سه‌ره‌كییه‌ بۆ ئاسایش و سه‌قامگیری‌ له‌ ناوچه‌كه‌. هه‌رێمی‌ كوردستان تاكه‌ ناوچه‌یه‌ له‌ عێراق كه‌ سه‌ربازانی‌ ئه‌مه‌ریكا به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ پێشوازیلێكراو بون و به‌لای‌ دانیشتوانه‌كه‌یه‌وه‌ خۆشه‌ویستن. هه‌ڕه‌شه‌كان ره‌نگه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌ بن، نه‌ك له‌ ناوخۆوه‌.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ناوچه‌كه‌ روبه‌ڕوی‌ لێدان بوه‌ته‌وه‌ به‌هۆی‌ فشاره‌كانی‌ توركیا و ئێرانه‌وه‌. هه‌ریه‌ك له‌و دو وڵاته‌ ده‌یانه‌وێ ئه‌مه‌ریكا ناوچه‌كه‌ جێ بهێڵێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ دواتر بتوانن ده‌وڵه‌تانی‌ وه‌ك عێراق و سوریا دابه‌ش بكه‌ن كه‌ كوردستان كه‌وتوه‌ته‌ نێوجه‌رگه‌یانه‌وه‌.

بۆ ماوه‌یه‌ك، له‌كاتی‌ شه‌ڕی‌ دژبه‌ داعش، كوردستان ده‌رچه‌یه‌كی‌ ستراتیژی‌ و سه‌ركه‌وتو بو كه‌ رۆڵێكی‌ گه‌وره‌ی‌ بینی‌. حكومه‌تی‌ هه‌رێم كه‌ركوك و شنگالی‌ به‌ڕێوه‌برد و ده‌وڵه‌تی‌ عێراقیش زۆر لاواز بو، به‌و هۆیه‌وه‌ هه‌رێم زۆر زیاتر له‌ به‌غدا وه‌ك ده‌وڵه‌تێك مامه‌ڵه‌ی‌ ده‌كرد، به‌ڵام به‌ تێپه‌ڕبونی‌ كات دۆخه‌كه‌ گۆڕا.
كورد پێشتر ئه‌م دۆخه‌ی‌ بینیوه‌ و هه‌ر له‌ رابردوشدا روبه‌ڕوی‌ ده‌ستبه‌رداربون بوه‌ته‌وه‌. ئه‌وان گیانیان كردوه‌ته‌ قوربانی‌ به‌هۆی‌ پلانه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ماوه‌ی‌ شه‌ڕی‌ سارد، هیواكانی‌ رابردوشیان به‌هۆی‌ پشتبه‌ستنیان به‌ روسیا له‌ناوچوه‌.

حكومه‌تی‌ هه‌رێم ئه‌م راستییه‌ ده‌زانێت؛ سه‌ركرده‌كانی‌ هه‌رێم وه‌كو نێچیرڤان بارزانی‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم و مه‌سرور بارزانی‌ سه‌رۆكی‌ حكومه‌ت و لاهور شێخ جه‌نگی‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و وانانه‌دا گه‌وره‌ بون كه‌ مه‌سعود بارزانی‌ و جه‌لال تاڵه‌بانی‌ فێری‌ كردون. پشتیوانی‌ ئه‌مه‌ریكا بۆ هه‌رێم زۆر گرنگه‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ تاكه‌ گه‌مه‌ نیه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا. ناوچه‌كه‌ سه‌ركه‌وتوه‌و هه‌روه‌ها هه‌رێم چه‌ندین دۆستی‌ هه‌یه‌، هه‌ر له‌ فه‌ره‌نساوه‌ تا هه‌نگاریا و به‌ره‌و كه‌نه‌دا. هه‌رێم ده‌زانێت كه‌ چۆن داواكارییه‌كانی‌ توركیا و ئێران تێپه‌ڕێنێت.هه‌رێم به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ بوه‌ته‌ جێی‌ سه‌رسامیی‌ هه‌ندێ له‌ ناوه‌نده‌ توركی‌ و ئێرانییه‌كان.

رژێمی‌ ئێران شانازی‌ ده‌كات به‌وه‌ی‌ كه‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ له‌ چنگی‌ داعش رزگار كردوه‌ و ته‌نانه‌ت ڤیدیۆیه‌ك هه‌یه‌ كه‌ تیایدا مه‌سعود بارزانی‌ له‌ رۆژه‌ ره‌شه‌كانی‌ سه‌رده‌می‌ شه‌ڕی‌ داعش له‌ مانگی‌ ئابی‌ 2014 ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ تیایدا واده‌رده‌كه‌وێـ هه‌مو شتێك له‌ده‌ست درابێت، له‌و ڤیدیۆیه‌دا داواكاریی‌ بارزانی‌ له‌لایه‌ن قاسم سوله‌یمانییه‌وه‌ پێشوازیی لێ ده‌كرێت و دواتر سوله‌یمانی‌ به‌پشتیوانیی‌ ئێرانییه‌وه‌ ده‌گاته‌ هه‌ولێر.

ئه‌مه‌ تاڕادده‌یه‌ك راسته‌. كاتێك هه‌ولێر پێویستی‌ به‌ یارمه‌تی‌ بو، ئێران له‌وێ بو چونكه‌ پێچه‌وانه‌ی‌ رژێمه‌ له‌ناوبه‌ره‌كه‌ی‌ سه‌دام له‌ رابردودا، ئێران هه‌رگیز جینۆسایدی‌ له‌دژی‌ كورد ئه‌نجام نه‌داوه‌. پێچه‌وانه‌ی‌ توركیا كه‌ بونی‌ كورد ره‌ت ده‌كاته‌وه‌، ئێران هه‌میشه‌ پارێزگا و شار و ناوچه‌ی‌ كوردیی‌ هه‌بوه‌. پێچه‌وانه‌ی‌ سوریا كه‌ تیایدا كورد هه‌رگیز نه‌یتوانیوه‌ مافی‌ هاوڵاتیبون به‌ده‌ستبهێنێت،

لانی‌ كه‌م له‌ ئێراندا كورد به‌ فیعلی‌ هاوڵاتیی‌ ئه‌و وڵاته‌ بون. هه‌رێمه‌ كوردییه‌كه‌ی‌ عێراق، كه‌ پێی‌ ده‌وترێت باشوری‌ كوردستان، تاكه‌ ناوچه‌ی گرنگ و سه‌ركه‌وتوه‌ له‌نێو ناوچه‌ كوردییه‌كاندا. رۆژاڤا، كه‌ رۆژئاوای‌ كوردستانه‌، هه‌رێمێكی‌ كوردییه‌ له‌ سوریا، ناوچه‌یه‌كی‌ بچوكه‌ و دانیشتوانه‌كه‌ی‌ كه‌متره‌ له‌ دانیشتوانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عێراق یاخود باكوری‌ كوردستان له‌ توركیا، رۆژاڤا به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ له‌لایه‌ن رژێمه‌كه‌ی‌ ئه‌سه‌ده‌ و په‌راوێز خراوه‌ و دسه‌تی‌ لێ به‌ر دراوه‌.

له‌و كاته‌ی‌ كه‌ شۆڕشی‌ سوریا ده‌ستی‌ به‌ سه‌رهه‌ڵدان كرد، رژێمه‌كه‌ی‌ ئه‌و وڵاته‌ له‌وه‌ تێگه‌یشت كه‌ پێویستی‌ به‌ ناوچه‌ كوردییه‌كان ده‌بێت، هه‌ربۆیه‌ هه‌وڵیدا كه‌ سه‌ركوتكارییه‌كانی‌ رابردو دژبه‌ كورد وه‌لا بنێت. ئه‌م بیرۆكه‌ به‌باشی‌ سه‌ری‌ نه‌گرت، به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌ هات كه‌ له‌و كاته‌ی‌ كه‌ یه‌كینه‌كانی‌ پاراستنی‌ گه‌ل (یه‌په‌گه‌) به‌ده‌ركه‌وت، ئه‌وا رژێمی‌ سوریا به‌ره‌و له‌ناوچون ده‌چو له‌ ناوچه‌كه‌، ئه‌ویش به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هه‌ندێ له‌ سه‌ربازانی‌ رژێم له‌ پشتی‌ ناوچه‌كانی‌ وه‌ك قامیشلۆ به‌جێمان. رژێمی‌ سوریا هه‌وڵی‌ دا بگه‌ڕێته‌وه‌ نێو مه‌یدانه‌كه‌ له‌و كاته‌دا كه‌ به‌ره‌و له‌ناوچون ده‌چو له‌كاتی‌ شه‌ڕێ‌ ناوخۆدا.

سومه‌ندی‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆی‌ سوریا یه‌په‌گه‌ بو له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاته‌ مه‌ده‌نییه‌كانی‌ كه‌ بریتی‌ بون له‌ پارتی‌ یه‌كێتیی‌ دیموكراتی‌ (په‌یه‌ده‌) و گروپه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی‌ تر. تا هاتنی‌ 2014 و له‌و كاته‌ی‌ كه‌ داعش ده‌ستی‌ كرد به‌ داگیركاری‌ و ئه‌نجامدانی‌ جینۆساید له‌ عێراق، یه‌په‌گه‌ یارمه‌تیده‌ر بو له‌ هه‌ڵاتنی‌ ئێزدییه‌كان به‌ڕێی‌ سوریا و نیشته‌جێكردنیان له‌ كه‌مپه‌كان. ئه‌م هه‌نگاوه‌ رێگر بو له‌ جینۆسایدێكی‌ خراپتر. ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ئه‌مه‌ریكا و هاوه‌یمانێتییه‌ نوێیه‌كه‌ی‌ كه‌ پێكهێنرابو ئه‌م سه‌ركه‌وتنه‌یان به‌دی‌ كرد و دواتر ئه‌مه‌ریكا ده‌ستی‌ كرد به‌ پشتیوانی‌ له‌ یه‌په‌گه‌ كه‌ یارمه‌تیده‌ر بو له‌ پێكهێنانی‌ سوپایه‌كی‌ كۆكه‌ره‌وه‌ی‌ دژبه‌ داعش به‌ ناوی‌ هێزه‌كانی‌ سوریای‌ دیموكرات (هه‌سه‌ده‌).

لێره‌دا برێت مه‌كگۆرگ قه‌یسه‌ری‌ دژبه‌ داعش و لایه‌نی‌ دیكه‌ش رۆڵی‌ سه‌ره‌كییان بینی‌. هێزه‌ تایبه‌ته‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا هاتنه‌ نێو مه‌یدانی‌ شه‌ڕ و له‌ ماوه‌یه‌كی‌ كورتدا هه‌سه‌ده‌ داعشی‌ وه‌ده‌رنا و له‌ كۆتاییشدا له‌ ساڵی‌ 2017 داعش به‌ ته‌واوه‌تی‌ له‌ ره‌ققه‌ تێكشكێنرا و ساڵی‌ 2019ش له‌ باغۆز و كنااوه‌كانی‌ فورات له‌ناوبرا.

سه‌ركه‌وتنه‌كانی‌ هه‌سه‌ده‌ كاریگه‌رییه‌كی‌ شۆكهێنه‌ری‌ هه‌بو بۆ سه‌ر توكیا له‌ سه‌رانسه‌ری‌ سنوره‌كان. توركیا، كه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌تێكی‌ ئیسلامیی‌ راستڕه‌وی‌ توندڕه‌و به‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ ئاكپارتی‌ به‌ڕێوه‌ده‌برێت، ویستی‌ خه‌ونی‌ كورده‌كان له‌ناو ببات و له‌و چوارچێوه‌یه‌شدا له‌ 2015 شه‌ڕی‌ دژبه‌ په‌كه‌كه‌ی‌ راگه‌یاند.

توركیا یه‌په‌گه‌ی‌ تۆمه‌تبار كرد به‌وه‌ی‌ باڵێكی‌ سه‌ربه‌ په‌كه‌كه‌یه‌، ئه‌مه‌ش هانی‌ توركیای‌ دا كه‌ له‌ 2016 و دواتر له‌ 2018دا هێرش بكاته‌ سه‌ر سوریا و شاری‌ عه‌فرین له‌ كورد پاك بكاته‌وه‌. بۆچونی‌ توركیا وابو كه‌ كورد له‌ رۆژاڤا (رۆژئاوای‌ سوریا) له‌ هه‌وڵدان بۆ ئه‌وه‌ی‌ بچنه‌ پاڵكوردی‌ عه‌فرین له‌ نزیك كه‌ناراوه‌كانی‌ فورات.

ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ئه‌مه‌ریكا نیگه‌ران بون، به‌ڵام ئیداره‌ی‌ تره‌مپ كه‌ لۆبییه‌كی‌ پشتیوانیكه‌رانی‌ ئه‌نقه‌ره‌ بو، هاتنه‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات. ئه‌و لۆبییه‌ كه‌ كه‌سانێكی‌ له‌خۆ گرتبو كه‌ پێشتر له‌ بواری‌ دیپلۆماسیدا له‌ توركیا كاریان كردبو و دڵخوازی‌ ئه‌ردۆغان بون، ده‌یانویست ئه‌مه‌ریكا پشت له‌ هه‌سه‌ده‌ و كورد بكات و روبكاته‌ پشتیوانی‌ له‌ جیهادییه‌كان له‌ ئیدله‌ب كه‌ ناویان هەیئەت ته‌حریر شام بو له‌گه‌ڵ گروپی‌ دیكی‌ه‌ جیاوازی‌ توركی‌ كه‌ ناویان سوپای‌ نیشتمانی‌ سوریا بو.

ئه‌و گروپانه‌ به‌ ئاشكرا ئێزدییه‌كانیان ده‌كوشت و به‌وته‌ی‌ خۆیان به‌ڵێنی‌ "كوشتنی‌ كافران و بێباوه‌ڕان"یان ده‌دا و وێنه‌ی‌ ژنه‌ چه‌كداره‌كانیان بڵاوده‌كرده‌وه‌. ئه‌وان هاوشێوه‌ی‌ داعش بون، به‌ڵام به‌لای‌ هه‌ندێ له‌ به‌رپرسانی‌ ئه‌مه‌ریكاوه‌، ئه‌وان كۆمه‌ڵه‌ گروپێك بون كه‌ ده‌یانتوانی‌ به‌ سوریادا تێپه‌ڕبن و له‌ڕێی‌ ئه‌وانه‌وه‌ ئه‌مه‌ریكا جارێكی‌ دیكه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ نێو نیعمه‌تی‌ توركیا.

هاوشێوه‌ی‌ بیركردنه‌وه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ كاتی‌ شه‌ڕی‌ سارد كه‌ له‌ ساڵی‌ 1970كاندا ده‌ستبه‌رداری‌ كورد بو و روی‌ له‌ رژێمه‌كه‌ی‌ سه‌دام حسێن كرد له‌ كاتی‌ هێرشی‌ كیمیایی‌ بۆ سه‌ر كورده‌كان، هه‌ندێ له‌ به‌رپرسانی‌ ئه‌مه‌ریكا خوازیاری جیهادییه‌ راستڕه‌وه‌كان بون و پێیان وابو ئه‌وان له‌ ناوچه‌كه‌ ده‌گمه‌ن و سه‌ره‌كین. هاوكات، هه‌ندێ له‌ به‌رپرسانی‌ دیكه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا كه‌ زیاتر خوازیاری‌ ئه‌و ئاشتی‌ و سه‌قامگیرییه‌ی‌ هه‌سه‌ده‌ بون له‌ ناوچه‌كه‌، زیاتر له‌وه‌ی‌ كه‌ هانده‌ری‌ پشێوی‌ و جینۆساید بن، به‌ كوردیان وت كه‌ ئه‌مه‌ریكا ده‌ستیان پێوه‌ ده‌گرێت ئه‌گه‌ر لێره‌ و له‌وێ هه‌ندێ له‌ ده‌ستبه‌رداری‌ روبدات.

سازش یان چاوپۆشی‌ به‌و مانایه‌ بو كه‌ رێگه‌ به‌ توركیا درا بۆ داگیركاری‌ دژبه‌ عه‌فرین و وه‌ده‌رنانی‌ ته‌واوه‌تی‌ دانیشتوانه‌ كورده‌كه‌ی‌ كه‌ نزیكه‌ی‌ 170 هه‌زار كه‌س ده‌بون و دواتر داگیركاری‌ دژبه‌ رێ سپی‌ و وه‌ده‌رنانی‌ كورد له‌وێش به‌هه‌مان شێوه‌. له‌ 2019دا توركیا له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان رایگه‌یاند "ناوچه‌ی‌ ئارام" دروست ده‌كات له‌ سنوره‌كانی‌ سوریا و كورده‌كان وه‌ده‌ر ده‌نێ و له‌ شوێنی‌ ئه‌وان عه‌ره‌بی‌ ئاواره‌ی‌ سوریا نیشته‌جێ ده‌كات. ئه‌مه‌ ده‌بوه‌ پاكتاوێكی‌ ره‌گه‌زیی‌ ته‌واوه‌تی‌ هاوشێوه‌ی‌ پاكتاوه‌ ره‌گه‌زییه‌كه‌ی‌ ساڵی‌ 1940ی‌ پۆڵه‌ندا كاتێك ئه‌ڵمانیای‌ نازی‌ ئه‌و وڵاته‌ی‌ داگیر كرد. نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان به‌ پلانه‌كانی‌ توركیا رازی‌ بون. تاكه‌ شتێك كه‌ رێگر بو بریتی‌ بو له‌ چه‌ند به‌رپرسێكی‌ كه‌می‌ هێزه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا.

له‌ كۆتاییدا، توركیا بێهیوا بو له‌ ئامانجه‌كانی‌ بۆ تێكشكانی‌ كۆبانێ و قامیشلۆ و دێرك و شاره‌ كوردییكانی‌ دیكه‌ كه‌ به‌رنامه‌ی‌ بۆ داڕشتبو له‌ڕێی‌ ستراتیژی‌ روسیا و رژێمی‌ سوریاوه‌ كه‌ رێگه‌ی‌ ده‌دا به‌ چونه‌ناوه‌وه‌ی‌ سه‌ربازانی‌ رژێم بۆ ناوچه‌ كوردییه‌كان و چه‌قاندنی‌ ئاڵای‌ رژێم.

توركیا ره‌زامه‌ند بو به‌ پاكتاوێكی‌ ره‌گه‌زی‌ قه‌باره‌ بچوكتر له‌ ده‌وروبه‌ری‌ گرێ سپی‌. ئه‌وان تاكه‌ ئامانجێكی‌ كۆتاییان هه‌بو كه‌ ئه‌ویش بریتی‌ بو له‌ كوشتنی‌ ژنێكی‌ گه‌نجی‌ كورد به‌ناوی‌ هه‌ڤرین خه‌ڵه‌ف كه‌ سیاسه‌تمه‌دارێكی‌ كورد بو هه‌ره‌ها ئه‌ستێه‌یه‌كی‌ به‌ده‌ركه‌وتوی‌ دره‌وشاوه‌ بو له‌ رۆژئاوای‌ سوریا. له‌ڕێی‌ زانیاریی‌ هه‌واڵگری‌ راسته‌وخۆ له‌ ئه‌نقه‌ره‌وه‌، چه‌كداره‌ توندڕه‌وه‌ سورییه‌كانی‌ كه‌له‌لایه‌ن توركیاوه‌ پشتیوانی‌ ده‌كران، ئه‌و ژنه‌یان له‌ ئۆگتۆبه‌ری‌ 2019 ده‌ستگیر كرد و كوشتیان.

رۆژنامه‌ توركییه‌كان ئه‌و ئۆپه‌راسیۆنه‌یان به‌رز نرخاند. هه‌ندێ له‌ به‌رپرسانی‌ ئیداره‌ی‌ تره‌مپ ئه‌و كاره‌یان قێزه‌ون كرد. هه‌ندێكی‌ دیكه‌ش به‌ ئۆپه‌رسایۆنێكی‌ سه‌ركه‌وتویان بینی‌ كه‌ ره‌نگه‌ ببێته‌ هۆی‌ راگرتنی‌ پشتیوانی‌ ئه‌مه‌ریكا بۆ هه‌سه‌ده‌. به‌هاتنی‌ ئیداره‌ی‌ نوێ بۆ ئه‌مه‌ریكا و نه‌مانی‌ لۆبیی‌ پشتیوانی‌ ئه‌نقه‌ره‌، جۆ بایدن هه‌وڵیدا بۆ هێنانه‌كایه‌ی‌ سه‌قامگیری‌ له‌ رۆژهه‌لاتی‌ سوریا، به‌ڵام چه‌ند نیگه‌رانییه‌ك لێره‌دا هاتنه‌ گۆڕێ.

كۆمپانیایه‌كی‌ نه‌وت كه‌ له‌سه‌رده‌می‌ ئیداره‌ی‌ تره‌مپدا رێككه‌وتنی‌ كردوه‌ له‌ ناوچه‌كه‌، وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌و رێككه‌وتنه‌ی‌ له‌ده‌ستدابێت. راپۆرته‌كان باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ پاره‌ی‌ دابینكراو (فه‌ند) بۆ هه‌سه‌ده‌ ره‌نگه‌ ببڕدرێت. ئه‌مه‌ریكا مه‌شق و راهێنانی‌ به‌ نزیكه‌ی‌ 80 هه‌زار هێزی‌ سه‌ربه‌ هه‌سه‌ده‌ كردوه‌ له‌ شه‌ڕی‌ دژبه‌ داعش.

ده‌یان هه‌زار ئاواره‌ی‌ ناوخۆ له‌ كه‌مپی‌ هۆڵ بونی‌ هه‌یه‌ و به‌ هه‌زاران ده‌ستگیركراوی‌ داعشیش له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ سوریا هه‌ن. زۆرێك له‌وانه‌ بیانین كه‌ خه‌ڵكی‌ ئه‌وروپان، به‌ڵام یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا خه‌ڵكانی‌ خۆی‌ كه‌ چونه‌ته‌ نێو ریزه‌كانی‌ داعش وه‌رناگرێته‌وه‌. ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی‌ باگرانییه‌كی‌ ئابوری‌ و له‌هه‌مان كاتدا ئه‌منیش.

پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئاخۆ ئه‌مه‌ریكا ئه‌و سه‌قامگیرییه‌ ده‌پارێزێت كه‌ خۆی‌ هێناویه‌ته‌ كایه‌وه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ سوریا، چونكه‌ ناوچه‌كه‌ بوه‌ته‌ له‌نگه‌ری‌ سه‌قامگیری‌. ئه‌وه‌ی‌ له‌ رۆژئاوا روده‌دات به‌هه‌مان شێوه‌ ده‌بێته‌ كێشه‌ بۆ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عێراقیش له‌سه‌ر سنوره‌كان. ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌و راستییه‌ی‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتداران له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان هاوڕاو هه‌ماهه‌نگ نین له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتداران له‌ رۆژاڤا. ئه‌مه‌ سیاسه‌ته‌ و چه‌ندین هۆكاری‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌ هه‌یه‌، به‌ڵام له‌هه‌مان كاتدا ئه‌و سیاسه‌ته‌ به‌هۆی‌ فشاره‌كانی‌ توركیاشه‌وه‌یه‌.

توركیا ده‌یه‌وێت ناوچه‌ كوردیه‌كان به‌ش به‌ش ببن و له‌ هه‌مان كاتدا ملكه‌چ ببن. ده‌یه‌وێ بچێته‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ناوچه‌كه‌. پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئاخۆ ئه‌مه‌ریكا ده‌مێنێته‌وه‌ و كاری‌ زیاتر ده‌كات وه‌ك له‌وه‌ی‌ له‌ رابردوكردویه‌تی‌.



Copyright © 2020 All Rights Reserved Designed And Developed By AVESTA GROUP